Vulvodiniya — ən azı 3 ay ərzində davam edən, aydın klinik səbəbi olmayan, vulva nahiyəsində davamlı ağrıdır. Bu səhifədə vulvodiniyanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Ginekoloq İnfeksionist Nevroloq Psixoloq Uroloq Veneroloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Vulvodiniya — ən azı 3 ay ərzində davam edən, aydın klinik səbəbi olmayan, vulva nahiyəsində davamlı ağrıdır. Bu vəziyyətin yayılma tezliyi 17–20% arasında dəyişir. Aydın simptomatikası olmayan vulva nahiyəsindəki xoşagəlməz və ağrılı hissiyyatlar həm qızlarda, həm də menopauza dövründəki qadınlarda rast gəlinə bilər. Vulvodiniyanın müalicəsi kompleksdir. Bir tərəfdən vulvanın vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına, digər tərəfdən isə psixoemosional fonun və cütlükdə cinsi münasibətlərin normallaşdırılmasına yönəlib. Müalicə prosesi çərçivəsində interdisiplinar aparılma tələb olunur. Xəstəni tez-tez təkcə ginekoloq deyil, psixoterapevt də müşahidə edir.
Növləri
Ağrı sindromunun yayılma dərəcəsinə görə vulvodiniya 2 sinfə bölünür:
- Generalizə olunmuş — diskomfort bütün vulva nahiyəsində hiss edildikdə;
- Lokallaşmış — yalnız ayrıca bir vulvar zona (bu, klitor nahiyəsi və ya vaginaya giriş zonası ola bilər) narahat etdikdə.
Xəstəliyin yaranma səbəbindən asılı olaraq vulvodiniyanın aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- Infeksion;
- Iltihabi;
- Neoplastik;
- Nevroloji.
Bəzi mütəxəssislər həqiqi və ikincili vulvodiniyanı ayırırlar. Xəstəliyin dəqiq inkişaf səbəbləri müəyyən edilmədikdə və o özbaşına inkişaf etdikdə həqiqi və ya təcrid olunmuş formadan danışılır. İkincili vulvodiniya isə digər xəstəliklərin nəticəsi olur və ya onlarla birgə müşahidə olunur.
Səbəbləri
Vulvodiniyanın dəqiq səbəbləri hələ də müəyyən edilməyib. Hesab olunur ki, xəstəlik bir neçə amilin eyni vaxtda təsirinin nəticəsidir. Ağrı həssaslığı həddini dəyişən fon vəziyyətləri kimi aşağıdakılar ola bilər:
- Artmış narahatlıq səviyyəsi;
- Sıxıntılı əhval-ruhiyyə və depressiya;
- Ailə münaqişələri;
- Partnyorla cinsi münasibətlərin pozulması;
- Vulvovaginal zonada xroniki iltihabi proseslər;
- Xüsusilə menopauza dövründə ifadəli olan uroginital atrofiya;
- Laktasiya dövründə, patoloji hiperprolaktinemiya, bədən çəkisinin çatışmazlığı, hipotalamus-hipofiz zonasının funksional pozğunluqları fonunda inkişaf edən estrogen çatışmazlığı vəziyyətləri;
- Gigiyenik vasitələrdən, ətirli məhsullardan, sintetik alt paltarından və s. Istifadə ilə əlaqəli, tez-tez residivləşən vulvar zonanın kontakt dermatitləri;
- Vulvar dermatozlar (skleroz edici liken və qırmızı yastı liken);
- Cinsiyyət orqanlarını innervasiya edən sinir yollarının inkişafının fərdi xüsusiyyətləri;
- Bəzi infeksiyaların nəticələri — xüsusilə kandidoz və papillomavirus zədələnməsinin rolu əhəmiyyətli ola bilər;
- Cinsiyyət orqanlarının mikrotravmaları;
- Sidiklə oksalat duzlarının ifrazı;
- Sinir liflərinin dartılmasına səbəb ola biləcək çanaq dibi əzələlərinin zəifliyi;
- Embrioloji dövrdə inkişaf edən vulvar neyronların anadangəlmə hiperplaziyası.
Hesab olunur ki, vulvodiniyanın patogenezi sinir həssaslığının artması və yerli qan axınının güclənməsi ilə bağlıdır. Xəstəlik uzun müddət davam etdikdə artmış miqdarda sinir reseptorları aşkarlanır.
Portuqaliyalı ginekoloqlar vulva nahiyəsində diskomfort və ağrı yarada biləcək amilləri 3 kateqoriyaya ayırıblar.
- Birinci kateqoriya — lokal iltihabi proseslər (sidik və cinsiyyət yollarının infeksiyaları, vulvanın kandidoz və ya herpetik zədələnməsi).
- İkinci kateqoriya — fibromialgiya, interstisial sistit, əsəbiləşmiş sidik kisəsi sindromu və s. Nəticəsində yarana biləcək artmış ağrı həssaslığı.
- Üçüncü kateqoriya — onurğanın əyriliyi fonunda və ya çanaq nahiyəsindəki cərrahi müdaxilələr nəticəsində çanaq sinirinin patoloji cəlb olunması.
Diaqnostika
Standart ginekoloji müayinə differensial diaqnostika aparmağa və vulva nahiyəsində ağrıya səbəb ola biləcək digər halları (xüsusilə vulviti) istisna etməyə imkan verir. Bununla yanaşı, vulvovaginal nahiyənin həssaslığını qiymətləndirməyə yönəlmiş xüsusi test mövcuddur. Bu, pambıq tamponun istifadəsini nəzərdə tutan Cotton swab testdir. Obyektiv müayinə müəyyən ardıcıllıqla aparılır: budun xarici hissəsindən daxili hissəsinə doğru, yuxarıdan aşağıya böyük, sonra isə kiçik cinsiyyət dodağı boyunca uzununa, həkim tədricən uşaqlıq yolunun girəcəyinə doğru irəliləyir. Bu test sağ və sol yarımlar üçün ayrıca aparılır.
Vulvodiniya diaqnozunu qoymaq asan vəzifə deyil. Tam mənzərə üçün və vulvodiniyanın dəqiq səbəblərini aşkar etmək üçün müxtəlif müayinələr təyin edilir.
- Laborator analizlər (ÜQA, ÜSA, PZR, uşaqlıq yolundan mikroflora üçün yaxma və s.).
- Kolposkopiya: xüsusi cihaz vasitəsilə uşaqlıq yolunun və uşaqlıq boynunun müayinəsi. Genişləndirilmiş kolposkopiya zamanı əlavə olaraq atipiyaya dair sınaqlar aparılır.
- Kiçik çanaq orqanlarının USM-i. Uşaqlığın və artımların vəziyyətini qiymətləndirməyə, yeni törəmələri, iltihab ocaqlarını və s. Aşkar etməyə imkan verir.
- KT və MRT: USM-in kifayət qədər məlumatlı olmadığı hallarda aparılır.
Qadın mütləq psixoloq/psixoterapevt konsultasiyasına yönləndirilir.
Müalicə
Qadınlarda vulvodiniyanın müalicəsi asan məsələ deyil. Hər bir xəstə üçün fərdi müalicə proqramı seçilir, bura farmakoloji vasitələrin qəbulu, psixoloji və seksual konsultasiya, bəzi tibbi manipulyasiyalar daxil ola bilər.
Müalicə proqramı aşağıdakı istiqamətlərdən ibarət ola bilər:
- Yerli anestezik gellərlə lokal ağrıkəsmə;
- Çanaq dibi əzələlərinin fizioterapiyası;
- Vaginal genişləndiricilərin tətbiqi;
- Elektromiostimulyasiya;
- Bioloji əks əlaqə prinsipi ilə çanaq dibi məşqləri;
- Intim sağlamlığı dəstəkləyən xüsusi vasitələrin istifadəsi.
Psixoloji fonun və cinsi disfunksiyaların korreksiyası vulvodiniyanın müalicəsində aparıcı yerlərdən birini tutur. Psixoterapevt artmış narahatlığı aradan qaldırmağa, özünütəhlil aparmağa və provokasiyaedici amili aşkar etməyə, cütlükdə cinsi münasibətləri normallaşdırmağa imkan verən müxtəlif texnikalardan istifadə edir.
Mürəkkəb klinik hallarda, ifadəli ağrı sindromu zamanı antidepresantlar istifadə oluna bilər. Bu preparatlar mərkəzi səviyyədə sinir impulslarının ötürülməsini bloklayır və neyropatik ağrının ifadəliliyini azaldır. Bəzi xəstələrə əksqıcolma preparatları təyin oluna bilər. Məlum olduğu kimi, onlar vulvodiniya zamanı əlamətlərin ifadəliliyini azaltmağa kömək edir.
Vulvodiniyanın cərrahi müalicəsinin imkanları olduqca məhduddur. Ağrı sindromu ifadəli olduqda və müxtəlif qruplardan olan preparatlarla əlamətləri aradan qaldırmaq mümkün olmadıqda, əməliyyat məsələsi nəzərdən keçirilə bilər. Cərrahi müdaxilə yalnız ağrının vaginal dəhliz nahiyəsində lokallaşdığı hallarda tətbiq olunur. Əməliyyat selikli qişanın bir hissəsinin kəsilib çıxarılmasından ibarətdir. Əməliyyatdan sonrakı dövrdə dərman terapiyasının davam etdirilməsi tələb oluna bilər.
Yerli antiseptiklərlə aparılan inyeksion blokadalar müəyyən müsbət effekt verə bilər. Həmçinin vaginal dəhlizə yeridilən A tipli botulin toksini də tətbiq oluna bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Vulvodiniyanın özü təhlükəli sayılmır, baxmayaraq ki, qadına çoxlu narahatlıq yaradır və həyat keyfiyyətini azaldır. Təhlükəni onun əsasında duran ilkin xəstəliklər yaradır, onların ağırlaşması kimi generalizə olunmuş infeksiya forması, geniş iltihablar, sonsuzluq, libidonun azalması yarana bilər. İltihabi proses fonunda ooforit, uretrit, sistit inkişaf riski artır, vaginanın stenozu baş verə bilər. Buna görə vulvodiniya mütləq diaqnostika, nəzarət və klinik tövsiyələrə uyğun vaxtında müalicə tələb edir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Qadın əvvəllər tibbi yardıma müraciət etməyibsə və diaqnoz qoyulmayıbsa, əvvəlcə ginekoloq qəbuluna yazılmaq olar. O, şikayətləri qiymətləndirəcək, ilkin analizlər kompleksini təyin edəcək və lazım olan mütəxəssisə yönləndirəcək.
Vulvodiniyanın müalicəsində iştirak edə bilən mütəxəssislər:
- ginekoloq;
- veneroloq;
- uroloq;
- nevroloq;
- infeksionist;
- psixoloq.
Vulvodiniya çox vaxt uzun müddət diaqnoz qoyulmadan qalır, qadın isə bir neçə həkimi dəyişir. Bu, xəstəliyin xüsusiyyətidir, sizin şikayətinizin uydurma olması demək deyil — ağrı realdır və müalicə olunur.
Yadda saxla!
Vulvodiniyanın müalicəsində məlumatlandırma mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xəstələrin mövcud problem və sonrakı terapiya haqqında əminliyi və məlumatlılığı xəstəliyin psixoemosional aspektləri ilə mübarizəyə kömək edir. Vulvodiniyanın ən ehtimal olunan səbəbini nəzərə alan kompleks müalicə ilə birlikdə bu, tam sağalmaya, cinsi münasibətlərin normallaşmasına və qadın sağlamlığının bərpasına gətirib çıxara bilər. Qadın üçün müalicə prosesinin uzun çəkdiyini, bəzən sınaq-səhv metodunun istifadəsini tələb etdiyini anlamaq vacibdir, bu isə fərdi müalicə yanaşmasının hazırlanmasına imkan verir. Buna baxmayaraq, ginekoloqun tövsiyələrinə dəqiq əməl etmək istənilən nəticəyə çatmağa kömək edəcək.
Suallar və cavablar
Vulvodiniya interdissiplinar problemdir. Xəstələrin ilkin müayinəsini mama-ginekoloq aparır. Sonrakı yardımın göstərilməsi üçün psixoloq, nevroloq, endokrinoloq və digər mütəxəssislər də cəlb oluna bilər.
Aparılan tədqiqatlar göstərib ki, erkən başlanan (17 yaşa qədər) kombinə edilmiş oral kontraseptivlərin, xüsusilə aşağı dozalı olanların qəbulu idiopatik vulvodiniya riskini artıra bilər. Alimlər hesab edirdilər ki, bu preparatlar vulvanın selikli qişasında morfoloji dəyişikliklərə səbəb ola bilər, nəticədə o mexaniki qıcıqlandırıcılara qarşı daha həssas olur. Lakin sonradan aparılan tədqiqatlar vulvodiniya ilə kombinə edilmiş oral kontraseptivlərin qəbulu arasında səbəb-nəticə əlaqəsi aşkar etməyib. Bu gün bu sual açıq qalır və əlavə öyrənilməyə ehtiyac duyur.
Vulvodiniya ayrıca xəstəlikdir, cinsi yolla keçən infeksiyaların əlaməti deyil (onlar differensial diaqnostika çərçivəsində istisna olunur). Vulvodiniya vulva nahiyəsindəki sinir liflərinin fərdi artmış həssaslığı ilə əlaqədardır, buna görə cinsi əlaqə zamanı yoluxmur və partnyor tərəfindən xüsusi qorunma tədbirləri tələb etmir.
