Herpetik infeksiya (xalq arasında – herpes) – törədicisi herpes virusu olan infeksion xəstəliklər qrupudur. Bu infeksion agentin çoxsaylı tipləri mövcuddur, lakin xəstəliyin əksər halları sadə herpes virusları – I və II tip ilə əlaqəlidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Sadə herpes
- soyuqdəymə
- HSV infeksiyası
Xəstəlik haqqında
Sadə herpes virusu çox geniş yayılıb: Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, 50 yaşa qədər insanların təxminən üçdə ikisi I tip virusla yoluxmuşdur, II tip virusla yoluxma isə xeyli az rast gəlinir. O, dəri və selikli qişaların, xüsusən ağız boşluğunun, dodaqların (I tip), xarici cinsiyyət orqanlarının (II tip) zədələnməsinə səbəb olur.
Yoluxmuş insan simptomlar olmadıqda da ətrafdakılar üçün yoluxucu ola bilər – virus onun orqanizminin istənilən bioloji mayesində (tüpürcəkdə, qanda, vaginal ifrazatda və digərlərində) aşkar oluna bilər. İnfeksiyanın maksimum konsentrasiyası xəstəliyin klinik olaraq açıq mərhələsində, kəskinləşmə zamanı yaranan qabarcıqların möhtəviyyatında müəyyən edilir, buna görə də bu dövrdə virusun ətrafdakılara ötürülmə ehtimalı çox yüksəkdir.
Səbəbləri
Xəstəliyin törədicisi – sadə herpes virusudur (SHV). SHV I tipi əsasən labial herpesə (dodaqlarda, üzün dərisində və selikli qişalarında), II tipi isə genital herpesə (xarici cinsiyyət orqanlarına) səbəb olur.
SHV – DNT tərkibli virus olub, dəriyə və selikli qişalara yapışmaq, zədələnmiş hüceyrələrdə heç bir simptom törətmədən fəal şəkildə çoxalmaq qabiliyyətinə malikdir. Sinir toxumasına tropizmi (meylliliyi) var – illərlə sinir düyünlərində «yatır», həyat qabiliyyətini və əlverişli şəraitdə «oyanaraq» xəstəliyə səbəb olmağa hazır vəziyyəti saxlayır.
SHV I tipi əsasən ağız suyu ilə hava-damcı və kontakt yolu ilə (danışıq zamanı, öpüş zamanı), SHV II tipi isə cinsi əlaqə zamanı ötürülür. Herpesin hər iki növünün kontakt-məişət yolu ilə, infeksiyalaşmış qanla, anadan dölə qan vasitəsilə (5%) və ya doğuş prosesində (halların 95%-ində) ötürülməsi mümkündür.
Əvvəllər SHV II tipinin onkogen xüsusiyyətlərə malik olduğu güman edilirdi, lakin bu təsdiqlənməyib. Genital herpes HİV infeksiyasına yoluxma və onun yayılma ehtimalını artırır.
Təsnifat
Simptomların yayılma dərəcəsindən asılı olaraq herpesin 4 mərhələsi ayırd edilir:
- Latent (xarici patoloji simptomlar olmadan daşıyıcılıq);
- Lokalizə olunmuş (1 ocaq);
- Yayılmış (2 və daha çox səpgı ocağı);
- Generalizə olunmuş (örtücü toxumaların və daxili orqanların çoxsaylı zədələnməsi).
Ağırlıq dərəcəsinə görə herpetik infeksiya fərqləndirilir:
- Yüngül;
- Orta ağırlıqlı;
- Ağır (ağırlaşmalarla müşayiət olunan).
Yaranma vaxtına və gediş xüsusiyyətlərinə görə herpes anadangəlmə, qazanılmış, birincili və residivləşən ola bilər.
Klinik mənzərəyə görə xəstəliyin tipik və atipik formaları ayırd edilir. Tipik formalar aşağıdakı lokalizasiyalarda səpgiləri əhatə edir:
- Göz;
- Həzm orqanlarının selikli qişaları;
- Dəri;
- Sinir sistemi;
- Daxili orqanlar;
- Genitaliyalar;
- Generalizə olunmuş herpes.
Atipik formalar bunlardır:
- Abortiv herpes (parlaq klinik mənzərə inkişaf etmir, simptomlar başlanğıc mərhələdə geriyə inkişaf edir);
- Ödemli (əsas simptom – toxumaların şişkinliyidir);
- Zosteriform (səpgilər, kəmərvari herpesdə olduğu kimi, sinir boyunca müəyyən edilir);
- Hemorragik (qanlı möhtəviyyatlı qabarcıqlar);
- Eroziv-xoralı (açılmış vezikulların yerində eroziyalar və xoralar formalaşır);
- Xoralı-nekrotik (açılaraq, qabarcıqlar xoralar və toxuma nekrozu sahələri buraxır);
- Rupiiform (viral infeksiya bakterial infeksiya ilə ağırlaşır);
- Disseminasiya olunmuş (səpgilər eyni vaxtda bədənin müxtəlif sahələrində lokalizasiya olunur);
- Miqrasiya edən (hər növbəti residivdə səpgi bədənin yeni sahəsində əmələ gəlir);
- Kaposhi herpesiform ekzeması (bir-biri ilə birləşən iri səpgilər bədən səthinin böyük hissəsini tutur).
Klinik mənzərə
Herpetik infeksiya hallarının böyük əksəriyyəti simptomsuz daşıyıcılıq şəklində keçir. Risk amillərinin təsiri altında xəstəliyin klinik təzahürləri yaranır.
1 və 2 tip herpes dodaqlar nahiyəsində, ağız boşluğunun selikli qişalarında, burun qanadlarında, xarici cinsiyyət orqanları nahiyəsində, daha nadir hallarda – gövdənin dərisində, sağrılarda, vezikulyar səpgilərin əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. Əvvəlcə pasiyentdə zədələnmiş dəri sahəsində qaşınma, yanma yaranır, sonra həmin sahə qızarır və qabarcıq qrupu əmələ gəlir. Onlar çoxlu sayda canlı viruslar olan şəffaf möhtəviyyatla doludur, bu möhtəviyyat bir neçə gün sonra bulanıqlaşır. Qabarcıqlar ölçüsünü artıra və birləşərək, qeyri-bərabər kənarlı, diametri 1.5 sm-dək olan çoxkameralı suluqlar əmələ gətirə bilər. Qabarcıqlar yenə də qaşınır, pasiyentlər iynələnmə hissi, onlara toxunarkən ağrı qeyd edirlər.
3-4 gündən sonra dəridə yerləşən qabarcıqlar açılır, tədricən quruyaraq boz-sarı rəngli qaysağın əmələ gəlməsi ilə nəticələnir, bu qaysaqlar 5-7 gündən sonra düşür, özündən qeyri-sabit piqmentasiya qoyur. Selikli qişalarda və ya dərinin nəmlənən sahələrində lokalizə olduqda, açılmış qabarcıqlar parlaq-qırmızı dibli, ağrılı, qaşınan eroziyalar əmələ gətirir, bunlar daha uzun müddətdə sağalır.
Yanaqların, dodaqların, diş ətinin selikli qişasının qabarcıqlarla çoxsaylı zədələnməsi mümkündür – bu, herpetik stomatitdir.
Genital herpes əng qasıq limfa düyünlərinin böyüməsi və ağrılı olması ilə müşayiət oluna bilər.
Xəstəliyin əksər hallarından xəstənin ümumi vəziyyəti pozulmur, lakin klinik cəhətdən ağır vəziyyətlər, xüsusən immunçatışmazlıqlardan əziyyət çəkən xəstələrdə, bədən temperaturunun yüksəlməsinə, ümumi zəifliyə və intoksikasiyanın digər əlamətlərinə səbəb olur.
Herpes əlamətlərinin residivini provokasiya edən amillər:
- Kəskin respirator virus infeksiyaları, digər kəskin infeksion xəstəliklər;
- Ağır somatik xəstəliklər;
- Soyuma;
- Həddindən artıq qızma;
- Ultrabənövşəyi şüaların təsiri altında uzun müddət qalma (günəş şüaları altında, solyariydə);
- Iqlimin, saat qurşaqlarının kəskin dəyişməsi;
- Həddindən artıq yorğunluq, əmək və istirahət rejiminə əməl edilməməsi;
- Yuxu pozğunluqları, yuxusuzluq;
- Qeyri-rasional, balanslaşdırılmamış qidalanma;
- Stresslər;
- Hormonal pozğunluqlar.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Simptomların verifikasiyası və herpesin müalicəsi – həkim-dermatoveneroloqun, daha nadir hallarda – infeksionist, terapevtin vəzifəsidir.
İlk növbədə mütəxəssis xəstə ilə söhbət aparır – şikayətləri aydınlaşdırır, xəstəliyin və həyat anamnezini toplayır. Daha sonra obyektiv müayinə aparır – xəstənin dərisini müayinə edir, səpgiləri aşkar edir, onların xarici görnüşünə əsasən herpes infeksiyasının mövcudluğunu müəyyən edir. Savadlı həkim təkcə xəstənin göstərdiyi sahəni (məsələn, dodaqları) deyil, orqanizmin bütün örtük toxumalarını müayinə edir. Beləliklə, o, başqa lokalizasiyalı səpgilərin ilkin əlamətlərini və ya başqa patoloji prosesin təzahürlərini aşkar edə bilər. Diaqnozu təsdiqləmək üçün xəstəyə təyin oluna bilər:
- Ümumi klinik qan analizi (leykositlərin miqdarının azalması və ya ikincili bakterial infeksiya zamanı leykosit formulu sola meyilli leykositoz mümkün ola bilər);
- Qanın biokimyəvi analizi (infeksiyanın ağır formalarında, patoloji prosesin generalizasiyası zamanı qaraciyər fermentlərinin konsentrasiyasının artması);
- Qan zərdabında immunoferment analizi (İFA) (SHV I və ya II tipinə qarşı IgG və IgM titrinin artmasını göstərəcək);
- PCR biomaterialı (virusun genetik materialı aşkar ediləcək).
Dəqiq diaqnoz – uğurlu müalicənin açarıdır. Həkim herpes infeksiyası ilə gedişinə görə ona oxşar olan xəstəliklər – suçiçəyi, erysipel, enterovirus, stafilokokk-streptokokk dəri infeksiyası arasında diqqətli differensial diaqnostika aparmalıdır.
Müalicə
Herpes infeksiyasının ağırlaşmamış halları ambulator müalicəyə məruz qalır. Generalizə olunmuş və digər ağır, ağırlaşmış xəstəlik formaları olan xəstələr stasionar müalicəyə ehtiyac duyurlar.
Yetkinlərdə herpesin müalicəsinin əsası – SHV-yə qarşı effektiv olan antiviral preparatlardır. Vəziyyətdən asılı olaraq xəstəyə onların yerli və ya, daha çox, sistemli tətbiqi göstərilə bilər. Antiviral vasitə tərkibli tablet və ya kapsulları iki strategiyadan birinə uyğun qəbul etmək olar:
- Uzunmüddətli antirezidiv terapiya (infeksiya hər 1-2 ayda və daha tez-tez kəskinləşirsə göstərilir; preparat gündəlik bir il və daha uzun müddət kursla qəbul edilir);
- Tələb üzrə (tətbiq olunur, əgər səpgilərin residivləri 2 aydan 1 dəfədən az baş verirsə; infeksiyanın ilk simptomları meydana çıxdıqda pasiyent preparatın yükləyici dozasını qəbul edir – bu, virusun aktivliyini basdırır, səpgilər yaranmır).
Reabilitasiya
Sağlam həyat tərzini, immunitetin işinə müsbət təsir göstərən fizioterapevtik metodları (lazer terapiyası, UVŞ, infraqırmızı şüalanma, klimatoterapiya), sanator-kurort müalicəsini əhatə edir.
Profilaktika
Xəstəliyin təzahür etmə riskini azaltmağa və xəstəliyin residivlərinin qarşısını almağa kömək edəcək:
- Sağlam həyat tərzi (əmək və istirahət rejiminə riayət, gündəlik fiziki aktivlik, balanslaşdırılmış qidalanma, kifayət qədər yuxu);
- Streslərin minimallaşdırılması;
- Infeksion xəstəliklərin profilaktikası və vaxtında müalicəsi;
- Xroniki somatik xəstəliklərin gedişinə nəzarət, orqanizmin işinin vacib göstəricilərinin (arterial təzyiq, qanda xolesterin və qlükoza səviyyəsi və digərləri) yol verilən qiymətlər daxilində saxlanılması;
- Birbaşa günəş şüaları altında uzun müddət qalmaqdan çəkinmək;
- Soyuma hallarından çəkinmək;
- Sekslə məşğul olarkən baryer kontrasepsiya vasitələrindən (prezervativdən) istifadə (HSV II tipi zamanı);
- Kəskinləşmə dövründə öpüşlərdən, oral seksdən və ümumi qab-qacaqdan, dəsmaldan istifadədən çəkinmək.
Hazırda sadə herpes virusuna qarşı təsdiq olunmuş peyvənd yoxdur. Residivlər tez-tez təkrarlandıqda həkim uzunmüddətli supressiv antiviral terapiya təyin edə bilər – bu, residivlərin tezliyini və virusun partnyora ötürülmə riskini azaldır.
Yadda saxla!
Dodaqlarda və ya cinsiyyət orqanlarında adi herpes səpgisi əksər hallarda bir-iki həftəyə keçir. Antiviral müalicə ilk əlamətlər yarandıqda başlandıqda daha effektivdir. Səpgi dövründə qabarcıqlara toxunmayın, əllərinizi tez-tez yuyun, yeni doğulmuş uşaqları öpməyin və cinsi əlaqədən çəkinin. Genital herpes olan hamilə qadın bu barədə mama-ginekoloqa mütləq məlumat verməlidir.
Aşağıdakı hallarda dərhal təcili yardım çağırın:
- yüksək hərarət fonunda güclü baş ağrısı, çaşqınlıq, davranış dəyişikliyi, qıcolmalar;
- yeni doğulmuş körpədə qabarcıqlı səpgi, süstlük, qidalanmadan imtina və ya hərarət.
Göz nahiyəsində səpgi, gözdə ağrı, qızartı və görmənin pisləşməsi, bədənə sürətlə yayılan səpgilər və ya immuniteti zəif olan insanda ağır gediş olduqda həkimə həmin gün müraciət edin.
Faydalı Məqalələr
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
Dodaq tatuajı
Bütün dünyada estetik gözəlliyə doğru trend müşahidə olunur. Qadınlar həmişə və hər yerdə heyranedici görünməyə imkan verən qabaqcıl…
İstiqamət: Kosmetologiya
Suallar və cavablar
Herpetik infeksiyanın müalicəsi dermatoloqun, infeksionistin, ümumi praktik həkimin vəzifəsidir.
Xeyr, VPE-ni orqanizmdən çıxarmaq mümkün deyil – o, uzun illər ərzində sinir qanqliyalarında qeyri-aktiv vəziyyətdə qala bilər, ona əlverişli şəraitdə, orqanizmə provokasiyaedici amillərin təsiri altında – «oyanmaq» və xəstəliyin simptomlarına səbəb olmaq.
Genital herpesdən əziyyət çəkən qadınlar 36-cı həftədən doğuşa qədər antiherpetik terapiya qəbul etməlidirlər – bu, onun doğuş yollarından keçməsi zamanı körpənin yoluxmasının qarşısını almağa kömək edəcəkdir.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
