Ləngimə – nitqin, hərəkətlərin, təfəkkürün sürətinin azalması və yaddaş pozğunluqları şəklində özünü göstərən hərəki və ya zehni fəaliyyətin yavaşımasıdır. Bu səhifədə ləngimənin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Hematoloq Kardioloq Nevroloq Pulmonoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Ləngimə – nitqin, hərəkətlərin, təfəkkürün sürətinin azalması və yaddaş pozğunluqları şəklində özünü göstərən hərəki və ya zehni fəaliyyətin yavaşımasıdır. Daimi ləngimə daxili orqanların patologiyaları ilə birbaşa əlaqədardır. Vaxtında diaqnostika onları aşkar etməyə və effektiv müalicə ilə ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Növləri
Pozğunluğun dərəcəsindən asılı olaraq yavaşlamanın üç növü mövcuddur:
- İdeator yavaşlama. Düşüncə və nitqin ləngiməsi ilə xarakterizə olunur. Xəstələr söhbəti izləməyə və vaxtında cavab verməyə yetişmirlər, hərəki fəaliyyətin bir qədər azalması müşahidə olunur.
- Motor yavaşlama. Xəstə adi qaydada danışır, lakin fiziki zəiflik və uzanmaq və ya nəyəsə söykənmək istəyi hiss edir. İnsan duruşuna diqqət etmir və bədən hərəkətlərini idarə edə bilmir.
- Kompleks yavaşlama. Bu, əvvəlki iki növün birləşməsidir. Kompleks yavaşlaması olan xəstə çox yavaş danışır və hərəkət edir, hərəkətsizliyi və susmağı üstün tutur.
Səbəbləri
Həkimlər ləngimənin iki növ səbəbini ayırd edirlər: fizioloji və patoloji. Fizioloji səbəblərə aiddir:
- Yuxusuzluq. Orqanizm gecə yuxusunun çatışmazlığını gündüz hərəkətlərin yavaşıması ilə kompensasiya etməyə çalışır. Bu zaman ən çox təfəkkürün və yaddaşın ləngiməsi müşahidə olunur.
- Yorğunluq. Fiziki güc ehtiyatı tükəndikdə orqanizmdə «qənaət rejimi» işə düşür. Yorğunluq bir neçə ay davam edərsə, «xroniki yorğunluq sindromu»ndan danışılır.
- Stress vəziyyəti. İkinci variantın başqa adı da var – «dovşan stresi».
- Mürəkkəb tapşırıq. İnsan problemli tapşırıqla üzləşdikdə uzun müddət hərəkətsiz qala və işə başlamaya bilər.
- Nəyisə etmək istəməmə. Bəzən tapşırıq insan tərəfindən faydasız və ya maraqsız kimi qiymətləndirilir. Bu zaman onu yerinə yetirmək istəyi itir və insan ona yavaş-yavaş başlayır.
- Fleqmatik temperament.
- Tərbiyə xüsusiyyətləri. Sakit və ölçülü ev mühitində böyüyən uşaq yaşa dolduqda belə, sürətli hərəkət etmək zərurəti olduqda da eyni həyat ritmini saxlayır.
Fizioloji səbəblər çox vaxt korreksiya tələb etmirsə və ya asanlıqla korreksiya olunursa, patoloji səbəblər mümkün qədər tez aradan qaldırılmalıdır. Sonuncular arasında aşağıdakı amillər fərqləndirilir:
- Uzun müddətli zehni və ya emosional gərginlik nəticəsində yaranan sinir tükənməsi;
- Xarici mühitdən oksigenin kifayət qədər daxil olmaması nəticəsində baş beynin oksigen aclığı;
- Ağciyərlərdə qaz mübadiləsi proseslərinin pozulması;
- Damarların zədələnməsi səbəbindən sinir sisteminə qan axınının pozulması;
- Ürək-damar patologiyaları nəticəsində bütün toxumaların qanla təchizatının pozulması;
- Qanda hemoqlobinin aşağı səviyyəsi (anemiya zamanı);
- Hipoqlikemiya zamanı qanda qlükoza səviyyəsinin kəskin düşməsi;
- Şəkərli diabet zamanı həddindən artıq böyük insulin dozasının vurulması;
- Baş beyin toxumalarının ödemi zamanı sinir sisteminin toksinlərlə zədələnməsi.
Diaqnostika
Ləngimə vəziyyətinə səbəb olan xəstəliyin aşkar edilməsi üzrə diaqnostik tədbirlər xəstənin şifahi sorğusu və fiziki müayinəsi ilə başlayır. Bu mərhələdə həkim ilkin diaqnoz qoyur. Onu dəqiqləşdirmək və patologiyanın mərhələsini müəyyən etmək üçün aşağıdakı diaqnostika üsulları təyin olunur:
- Qan analizi. Qanın müayinəsi hormonal balansı, qlükoza səviyyəsini, qaraciyərin vəziyyətini (qaraciyər fermentlərinin səviyyəsinə görə) qiymətləndirməyə, həmçinin leykosit formuluna görə iltihabı istisna etməyə kömək edir.
- Döş qəfəsi orqanlarının rentgenoqrafiyası. Tənəffüs sisteminin patologiyalarını aşkar etməyə imkan verir.
- 12 ötürücülü EKQ. Bu üsul ürək-damar sisteminin işini kompleks qiymətləndirməyə, keçirilmiş infarktı, aritmiyanı diaqnoz etməyə kömək edir.
- Ürəyin USM-i (exokardioqrafiya). Üsul ürəyin funksional vəziyyətini və ürək əzələsinin yığılmasını qiymətləndirməyə yönəlib.
- Baş beyin və boyun damarlarının USM-i. Beynin oksigen aclığının səbəblərini aşkar etməyə kömək edir.
- Hipotireozdan şübhələndikdə qalxanabənzər vəzin USM-i.
- Baş beynin MRT və KT-si. Baş beynin bütün toxumalarının ətraflı öyrənilməsi zərurəti olduqda istifadə olunur.
Nadir və ya qeyri-tipik gedişli xəstəliklər aşkar edildikdə müayinə siyahısı genişləndirilə bilər.
Müalicə
Yavaşlamanın konservativ müalicəsi sinir hüceyrələrində maddələr mübadiləsini yaxşılaşdırmağa, xarici amillərdən qorumağa və hüceyrə tələfatının qarşısını almağa yönəlmiş dərman preparatlarının qəbulundan ibarətdir. Əsasən nootroplar və neyroprotektorlar, ürək çatışmazlığı zamanı isə miokardın metabolizmini yaxşılaşdıran preparatlar təyin olunur.
Psixoloji korreksiya düşünmə qabiliyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edir. Məşğələlərdə hərəkətlərinin ləngiməsi müalicəyə tabe olmayan insan ətraf mühitə uyğunlaşmağı öyrənir.
Gün rejiminin düzəldilməsi və tez-tez gəzintilər baş beyin toxumalarına oksigen axınını təmin etməyə kömək edir. Orta dərəcəli fiziki məşqlər və hərəkətli oyunlar sinir hüceyrələrinin qanla təchizatını yaxşılaşdırır. Kitab oxumaq, mürəkkəb məsələləri həll etmək şəklində intellektual yüklənmələr düşüncəni daha çevik edir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Bəzi hallarda yavaşlama vəziyyəti beynin oksigen çatışmazlığı (hipoksiya) ilə əlaqədar yaranır. Bu, aşağıdakı nəticələrə səbəb ola bilər:
- Sayıqlama və ya hallüsinasiyalar;
- Yaddaşın itirilməsi (tam və ya qismən);
- Yuxu problemləri;
- Görmənin pisləşməsi;
- Spazmlara görə əzələ ağrıları;
- Şəxsiyyətin tam dəyişməsi.
Yavaşlama müalicəyə tabe olmadıqda bu, insanın yeni şəraitə uyğunlaşmasında problemlərə gətirib çıxarır. Xəstə üçün peşə fəaliyyətini yerinə yetirmək, dostları və ya qohumları ilə ünsiyyət qurmaq çətinləşir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Ləngimə vəziyyətinin inkişaf mexanizmini müəyyən etmək üçün terapevtə və ya nevroloqa müraciət etmək lazımdır. Sonra, zərurət olarsa, xəstə digər profilli mütəxəssislərə yönləndirilir.
Yadda saxla!
Bəzi xəstələr hərəkətlərinin necə yavaşladığını və nitqinin necə kasadlaşdığını hiss etmirlər. Lakin beynin qidalanmasının kəskin pozulması zamanı yavaşlama sürətlə inkişaf edir. Belə vəziyyətdə insanın düşünməsi çətinləşir və o, özünə kömək edə bilmir. Buna görə xroniki xəstəliyi olan insanlar üçün təcili yardımın nömrəsini əl altında saxlamaq və ya evdən yaxınlarının müşayiəti ilə çıxmaq vacibdir.
Sinir keçiriciliyinin yavaşlaması müalicə olunmazsa, zaman keçdikcə düşünmə funksiyaları tamamilə itirilə bilər. Bu ağırlaşma tez-tez psixiatrik pozğunluqlar zamanı müşahidə olunur. Şüurun yavaşlaması zəiflik hissi, əl və ya ayaqlarda keyimə, şüurun dumanlanması ilə müşayiət oluna bilər.
Suallar və cavablar
Toksinlər orqanizmə daxil olduqda baş beynə yönəlir. Maddələr neyromediatorlar arasında mübadilə proseslərinin pisləşməsinə səbəb olur, bu da biokimyəvi reaksiyaları, nəticədə isə əqli və hərəki fəaliyyəti yavaşladır.
Bəli, bu cür yavaşlama sinir sisteminin xüsusiyyətlərində (flegmatik temperament, tərbiyə xüsusiyyətləri) və ya situasiyalı amillərdə, məsələn, stress vəziyyətində, mürəkkəb məsələlərin həllində və ya problemi həll etmək istəməməkdə müşahidə olunur.
