Anembrioniya – döl kisəsində embrionun olmadığı patoloji vəziyyətdir. Anembrioniya inkişaf etməyən hamiləliyin variantlarından birinə aiddir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Boş döl kisəsi
Xəstəlik haqqında
Anembrioniya («boş döl kisəsi») hamiləliyin çox erkən dövrdə inkişafdan qalmasının variantlarından biridir. Bu zaman mayalanma baş verir, döl kisəsi uşaqlığa yerləşir və bir müddət böyüməyə davam edə bilər, lakin onun daxilində embrion ya ümumiyyətlə formalaşmır, ya da inkişafının ilk günlərində məhv olur.
Anembrioniya zamanı gələcək ciftin toxuması bir müddət hormon ifraz etməyə davam edir. Buna görə hamiləlik testi müsbət qalır, qadın isə ürəkbulanma, süd vəzilərinin həssaslığı kimi hamiləlik əlamətlərini hiss edə bilər. Vəziyyət çox vaxt yalnız USM zamanı aşkar edilir.
Anembrioniya erkən hamiləlik itkisinin geniş yayılmış səbəblərindən biridir. Əksər hallarda onun əsasında embrionun təsadüfi xromosom anomaliyaları durur, yəni bu, qadının səhvi və ya davranışının nəticəsi deyil. Bir dəfə anembrioniya keçirmiş qadınların əksəriyyətində sonrakı hamiləliklər normal keçir; təkrarlanan hallarda isə cütlüyün ətraflı müayinəsi tövsiyə olunur.
Səbəbləri
Anembrioniyanın səbəbləri çox vaxt multifaktorial olur və hamiləliyin inkişafının dayanmasına gətirib çıxarır. Əsas səbəb qrupları bunlardır:
- Genetik – gametlərin (spermatozoid və ya yumurta hüceyrəsinin) və ya embrionun anormal xromosom dəsti;
- Infeksion – uşaqlığın iltihabi xəstəlikləri, xüsusən xroniki Endometrit;
- Endokrin – qalxanabənzər vəz disfunksiyası və progesteron çatışmazlığı xüsusi rol oynayır;
- Immunoloji – antifosfolipid sindromu, valideynlərin HLA sistemi üzrə daha böyük oxşarlığını müəyyən edən qohumlararası nikahlar;
- Anatomik – uşaqlığın inkişaf qüsurları, reproduktiv sistemin şişləri.
Anembrioniyanın ən çox rast gəlinən səbəbi genetik anomaliyalardır. Onlar qadın/kişi cinsi hüceyrələri səviyyəsində (qametopatiyalar) mövcud ola və ya mayalanmadan sonra yarana bilər (blastopatiyalar). Genetik anomaliyaların (qametopatiyalar və blastopatiyalar) yaranmasına meyilləndirə bilən amillər:
- Vitamin-mineral defisiti;
- Virus infeksiyaları;
- Anada və/və ya atada zərərli vərdişlər;
- Qadının gec yaşı (kişi üçün yaş faktoru xeyli az əhəmiyyət daşıyır);
- Gələcək valideynlərin zərərli istehsalatda işləməsi;
- Qeyri-sağlam ekoloji vəziyyət;
- Daxili orqanların xəstəlikləri;
- Hamilə qadında çəki çatışmazlığı.
Təsnifat
Anembrioniya 2 tip ola bilər:
- Embrional strukturların ilkin qoyuluşunun olmaması;
- Inkişafı ən erkən mərhələdə (gestasiyanın 5 həftəlik müddətinədək) dayanmış embrional toxumaların lizisi.
Klinik mənzərə
Anembrioniyanın simptomları yüksək spesifikliklə fərqlənmir. Bununla belə, bir çox qadın ürəkbulanma və qusmanın dayandığını, tüpürcək ifrazının adi vəziyyətə qayıtdığını qeyd edir (hamiləliyin normal inkişaf etdiyi erkən dövrlərdə tüpürcək ifrazı arta bilər).
Digər simptomlar inkişaf etməyən mayalanma məhsulunun qadın orqanizmində qalma müddətindən asılı olaraq müəyyən edilir.
- Əgər boş döl kisəsi uşaqlıq boşluğunda 3-4 həftədən artıq qalarsa, ümumi zəiflik, başgicəllənmə, bədən temperaturunun cüzi yüksəlməsi meydana gələ bilər.
- Embrional kisə uşaqlıq boşluğunda 2-6 həftə ləngiyəndən sonra qarının aşağı hissəsində ağrılar və cüzi qanlı ifrazatlar meydana gələ bilər ki, bunlar ən çox tünd-qırmızı rəngdə olur.
Vaginal müayinə zamanı uşaqlığın ölçüsünün azaldığı müəyyən edilir; bu ölçü amenoreya üzrə ehtimal edilən müddətdən geri qalır (son menstruasiyanın ilk günündən hesablanır). Şübhəli şikayətlərin və bimanual müayinənin şübhəli simptomlarının olması uşaqlığın və əlavə törəmələrin planlaşdırılmamış ultrasəs müayinəsi üçün göstərişdir. USM həkimi döl kisəsinin, embrional və ekstraembrional strukturların vəziyyətini qiymətləndirəcək.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Anembrioniyanın əsas diaqnostika metodu Ultrasəs müayinəsidir. Ən yüksək diaqnostik dəyərə transvaginal USM malikdir. Boş döl kisəsinin aşkarlanması yumurta hüceyrəsinin məhvinə və anembrioniyaya dəlalət edir.
Ultrasəs əlamətləri əsasında anembrioniya 2 tipə təsnif edilə bilər:
- I tip anembrioniya 5-7 həftəlik hestasiya müddətində aşkarlanır, bu zaman döl kisəsinin orta diametri 20-25 mm-dən artıq olmur, embrion yoxdur, lakin xorion var (normal hamiləlik gedişində sonradan plasentaya çevrilən toxuma). Dinamik ultrasəs müayinəsi döl kisəsinin diametrinin artmasını aşkar etmir.
- II tip anembrioniya 10-11 həftəlik hestasiya müddətində aşkarlanır, bu zaman USM nə embrionu, nə də xorionu aşkar etmir (normada embrion 8-ci həftədən etibarən yaxşı seçilməlidir). Embrional kisənin diametri 10-11 həftəlik müddətə adətən 45-55 mm-ə çatır.
Döl kisəsinin inkişafı dayandıqda onun konturları qeyri-müəyyən, çoxsaylı daralmalar və səpələnmiş exostrukturlar ola bilər.
Erkən dövrlərdə anembrioniyanın ultrasəs əlamətləri rəngli Doppler xəritələnməsi ilə də təsdiqlənir. Döl yumurtası nahiyəsində qan axınının olmaması gestasion prosesin dayandığını göstərir.
Təkamül etməyən hamiləlik faktının aşkar edilməsindən əlavə, mama-ginekoloji risk qrupuna aid qadınlarda bu patoloji vəziyyətin mümkün səbəblərini müəyyən etməyə yönəlmiş kompleks diaqnostika aparılır. Müayinə proqramına aşağıdakı metodlar daxil edilə bilər:
- Hormonların tədqiqi;
- Hamiləlik üçün spesifik zülalların səviyyəsinin müəyyən edilməsi (xorionik gonadotropin, PAMG-1, trofoblastik qlobulin, plasentar laktogen və başqaları);
- Immunoloji müayinə və mümkün infeksiyaların istisna edilməsi;
- Valideynlərin karyotipinin genetik tədqiqi.
Uşaqlıq boşluğundan evakuasiya edilmiş bioloji materialın morfoloji analizdən keçirilməsi tövsiyə olunur. Hüceyrə və toxumaların vəziyyətinin qiymətləndirilməsi sonrakı diaqnostik axtarışın istiqamətini müəyyən etməyə imkan verir (infeksiyalar, anormal karyotip, antifosfolipid sindromu və s.). Anormal karyotipi aşkar etmək üçün DNT-nin molekulyar-genetik analiz metodlarından istifadə olunur.
Müalicə
Anembrioniya tipində təkamül etməyən hamiləliyin yekun diaqnozu qoyulduqda uşaqlıq boşluğunun boşaldılması məsələsi həll olunur. Qanaxma və infeksiya əlamətləri olmadıqda, qadının vəziyyəti buna imkan verirsə, 2 həftə müddətinə gözləmə taktikası seçilə bilər. Döl yumurtası evakuasiya olunmayıbsa, uşaqlıq boşluğunu boşaltmaq üçün konservativ və ya azinvaziv cərrahi yanaşma tətbiq oluna bilər (xəstənin arzuları nəzərə alınmaqla).
Dərmanla uşaqlıq boşluğunun boşaldılması 2 mərhələdə aparılır:
- Birinci mərhələdə qadın döl yumurtasının dekidual dəyişilmiş endometriumla əlaqəsini pozan preparat qəbul edir.
- İkinci mərhələdə (birinci mərhələdən təxminən 24 saat sonra) uşaqlığın yığılma aktivliyini artıran preparatın qəbulu aparılır. Bu, döl yumurtasının xaric olunmasına kömək edir və bu, menstruasiya zamanı olduğundan daha çox həcmli qanlı ifrazatın əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur. Xaric olmuş döl yumurtası adətən ağımtıl topağa bənzəyir.
Dərmanla boşaldılmanın effektivliyini qiymətləndirmək üçün 2 həftədən sonra ultrasəs müayinəsi aparılır. USM-in daha erkən müddətlərdə aparılması tövsiyə olunmur, çünki uşaqlıq boşluğunda çoxlu sayda qan laxtaları ola bilər və bunlar səhvən patoloji vəziyyət kimi qəbul edilə bilər.
Cərrahi müalicə
Əgər pasiyent anembrioniya tipində dayanmış hamiləlik problemini bir dəfəlik həll etməyi üstün tutursa, optimal variant vakuum-aspirasiyadır. Adətən bunun üçün uşaqlıq boynunun epitelini zədələməyən elastik plastik ucluğa malik əl aspiratorundan istifadə olunur. Aspirasiya olunmuş biomaterial mümkün patogenetik mexanizmləri aşkar etmək üçün histoloji müayinəyə göndərilməsi tövsiyə olunur. Manual vakuum-aspirasiya ağrısızlaşdırma olmadan aparılır.
Reabilitasiya
Uşaqlıq boşluğu boşaldıldıqdan sonra postabort dövrün hamar gedişi üçün aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- Cinsi həyatı istisna etmək;
- Ağır yük qaldırılmasını məhdudlaşdırmaq (5 kq-dan çox olmamaqla);
- Hamama, saunaya getməmək və isti vanna qəbul etməmək;
- Həkim tərəfindən təyin olunmuş antimikrob preparatları qəbul etmək (inkişaf etməyən hamiləlik həmişə xroniki endometritlə assosiasiya olunur, bununla da bəzi hallarda o, onun səbəbi, digər hallarda isə nəticəsi olur);
- Uşaqlıq boşluğunun boşaldılma üsulundan asılı olaraq 1-2 həftədən sonra nəzarət USM-nin aparılması.
Nəzarət ginekoloji müayinəsi hestasiya prosesinin başa çatmasından sonra uşaqlığın və artımların vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir. Bərpa dövrünün hamar gedişi zamanı müvəqqəti məhdudiyyətlər aradan qaldırılır – cinsi həyata və idmanla məşğul olmağa icazə verilir. Qadının istəyini və mama-ginekoloji anamnezin xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, genişləndirilmiş müayinəyə ehtiyac məsələsi həll olunur. Belə ki, kifayət qədər ovulyator ehtiyatı olan gənc pasiyentlərdə 1 hamiləlik itkəsindən sonra müayinə aparılmaya bilər, çünki onlarda embrionsuzluğun təkrarlanma riski ümumi populyasiya göstəricisini aşmır. Əgər qadın 35 yaşdan yuxarıdırsa, anamnezdə ginekoloji əməliyyatlar və ya cinsiyyət orqanlarının xroniki xəstəlikləri varsa, onda hətta embrionsuzluğun 1 epizodundan sonra da kompleks diaqnostika aparılmalıdır.
Profilaktika
Embrionsuzluq riskini azaltmaq üçün hamiləlik planlaşdırılmasının ərəfəsində preqravidar hazırlıq tövsiyə olunur. Xüsusi vitamin-mineral maddələrin qəbulu qametogenez (yetkin cinsi hüceyrələrin əmələ gəlməsi) və mayalanmadan sonra hamiləliyin sonrakı inkişafı üçün optimal şərait yaratmağa imkan verir. Preqravidar hazırlıq çərçivəsində, həmçinin hestasiya prosesinin gedişinə mənfi təsir göstərə bilən gizli gedişli xəstəlikləri aşkar etmək üçün skrininq müayinəsi də aparılır. Cütün mayalanmaya hazırlıq üzrə fərdi proqramının tərtib edilməsində ginekoloq kömək edəcək. Kişilərdə sağlamlıq problemləri olduqda, yardımın göstərilməsinə uroloq-androloq da cəlb olunur.
Əgər cütlükdə 2 və daha çox hamiləlik ardıcıl olaraq pozulma ilə nəticələnmişdirsə, bu, vərdiş olunmuş düşük kimi qiymətləndirilir. Diaqnostika proqramına növbəti mayalanmaya hazırlıq zamanı genetik məsləhətinin daxil edilməsi tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Transvaginal USM vasitəsilə embrionu 5-6 həftədən vizuallaşdırmaq mümkün olur. Bu, embrional toxuma zolağının dairəvi formada sarı kisə ilə əhatə olunduğu «brilyantlı üzük» mərhələsidir. Lakin bəzi hallarda embrionun vizuallaşdırılması gecikə bilər, məsələn, gec mayalanma və ya nizamsız menstrual sikl zamanı. Belə vəziyyətdə dinamik ultrasəs müayinəsi tövsiyə olunur. Anembrioniya barədə yekun rəy adətən 8 həftəlik gestasiyadan sonra, embrionu hələ də identifikasiya etmək mümkün olmadıqda formalaşır. Bu, diaqnostik səhvlərdən qaçmağa imkan verir.
Suallar və cavablar
Bu vəziyyəti adətən USM həkimi aşkar edir, tibbi yardımı isə mama-ginekoloq göstərir.
Böyük tədqiqatların məlumatlarına görə, anembriyoniya hallarının təxminən yarısında döl yumurtası uşaqlıq boşluğundan öz-özünə xaric olur. Gözləmə müddətinin orta davamı 2 həftədən çox deyil. Əgər döl yumurtası uşaqlıqdan çıxmazsa, onun boşaldılması tələb olunur; bu, dərman vasitəsilə və ya vakuum-aspirasiya yolu ilə həyata keçirilə bilər.
Bir dəfə anembriyoniya epizodundan sonra hamiləliyin yenidən pozulma riski ümumi populyasiyada olduğu kimidir. Ardıcıl 2 düşüklərdən sonra növbəti gestasion prosesin spontan pozulma ehtimalı 29%-ə, 3 itkidə isə 33%-ə yüksəlir. Buna görə 2 ardıcıl düşüklərdən sonra genişləndirilmiş müayinə göstərilir.
Ovarial rezerv yumurtalıqlarda kifayət qədər follikulun (yumurta hüceyrələrinin) olub-olmadığını əks etdirən təxmini göstəricidir. Bu parametrin müəyyən edilməsi yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığını aşkar etməyə imkan verir; belə ki, bu zaman qadınlarda yumurtalıqlar 35 yaşdan əvvəl fəaliyyətini dayandırır. Bu vəziyyət sonsuzluq və estrogen çatışmazlığı əlamətləri ilə müşayiət olunur. Aşağı ovarial rezerv aşkar edilərsə, qadına hamiləliyi mümkün qədər tez planlaşdırmaq və yumurta hüceyrələri ehtiyatı yaratmaq (sonradan kriobankda saxlanılmaqla kriokonsersiya) tövsiyə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
