Vərdişi düşük qadında iki və ya daha çox hamiləliyin erkən dövrdə öz-özünə pozulmasıdır. Səbəblərin araşdırılması və düzgün planlaşdırma ilə belə qadınların əksəriyyəti sonradan sağlam uşaq dünyaya gətirir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Təkrarlanan hamiləlik itkisi
- vərdiş halını almış düşük
- təkrarlanan spontan abort
Xəstəlik haqqında
Hamiləliyin erkən dövrdə tək dəfə pozulması tez-tez rast gəlinir və əksər hallarda dölün təsadüfi xromosom anomaliyası ilə bağlı olur. Belə tək itki adətən sonrakı hamiləliklər üçün təhlükə yaratmır. İki və daha çox itki olduqda isə qanunauyğun səbəbin olub-olmadığını araşdırmaq lazımdır.
Müasir beynəlxalq tövsiyələrə görə iki itkidən sonra müayinə başlanıla bilər. Ətraflı araşdırmaya baxmayaraq, qadınların təxminən yarısında konkret səbəb tapılmır – bu, «izah olunmayan» vərdişi düşük adlanır. Belə qadınlarda da növbəti hamiləliyin uğurla başa çatma ehtimalı yüksəkdir. Risk qadının yaşı artdıqca və itkilərin sayı çoxaldıqca yüksəlir.
Vərdişi düşük qadın və ailə üçün ağır emosional sınaqdır. Tibbi müayinə ilə yanaşı psixoloji dəstək və növbəti hamiləlikdə sıx həkim müşahidəsi də müalicənin vacib hissəsidir.
Səbəbləri
Vərdişi düşüyün səbəbləri müxtəlifdir və bəzən bir qadında bir neçə amil birlikdə olur. Sübut olunmuş əsas səbəblər və risk amilləri bunlardır:
- genetik səbəblər – valideynlərdən birində balanslaşdırılmış xromosom translokasiyası; daşıyıcının özü sağlamdır, lakin dölə balanslaşdırılmamış xromosom dəsti keçə bilər; həmçinin dölün təkrarlanan xromosom anomaliyaları, xüsusən ananın yaşı artdıqca;
- antifosfolipid sindromu – ciftin damarlarında tromboz və iltihaba səbəb olan autoimmun vəziyyət; sübut olunmuş və müalicə olunan əsas səbəblərdən biridir;
- uşaqlığın anatomik anomaliyaları – arakəsməli uşaqlıq, submukoz mioma, polip, uşaqlıqdaxili bitişmələr; döl yumurtasının normal yerləşməsinə və qidalanmasına mane olur;
- uşaqlıq boynunun çatışmazlığı – ikinci trimestrdə ağrısız açılma və hamiləliyin itirilməsi;
- endokrin pozuntular – hipotireoz, nəzarətsiz şəkərli diabet, polikistik yumurtalıq sindromu;
- ananın yaşı – otuz beş yaşdan sonra yumurta hüceyrələrində xromosom xətalarının artması ilə bağlı risk yüksəlir;
- həyat tərzi – siqaret, alkoqol, piylənmə, kofeinin həddindən artıq qəbulu;
- kişi amili – kişidə xromosom translokasiyası, spermatozoidlərin DNT fraqmentasiyasının artması.
Bir çox «immunoloji» və «gizli infeksiya» nəzəriyyələri, eləcə də irsi trombofiliyaların rutin müayinəsi müasir tövsiyələrdə təsdiqini tapmayıb.
Təsnifat
- birincili – qadının heç bir uğurlu doğuşu olmayıb;
- ikincili – əvvəl uğurlu doğuş olub, sonra təkrarlanan itkilər;
- erkən – birinci trimestrdə; ən çox rast gəlinən formadır;
- gec – ikinci trimestrdə; çox vaxt uşaqlıq boynunun çatışmazlığı, infeksiya, antifosfolipid sindromu və ya anatomik səbəblərlə bağlı olur.
Klinik mənzərə
Vərdişi düşüyün özünəməxsus əlamətləri yoxdur – diaqnoz anamnezə, yəni əvvəlki itkilərə əsasən qoyulur. Hər bir düşük adətən aşağıdakı əlamətlərlə özünü göstərir:
- uşaqlıq yolundan qanlı ifrazat – yaxmalanan ifrazatdan bol qanaxmaya qədər;
- qarnın aşağı hissəsində və beldə kramp xarakterli ağrı;
- uşaqlıq yolundan toxuma parçalarının ayrılması;
- hamiləlik əlamətlərinin – ürəkbulanmanın, döşlərdə gərginliyin – qəfil yox olması;
- USM-də dölün ürək döyüntüsünün olmaması.
Bəzi hallarda düşük əlamətsiz keçir və növbəti USM-də aşkar edilir. Gec düşükdə uşaqlıq boynunun ağrısız açılması və dölyanı mayenin axması müşahidə oluna bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər bol qanaxma varsa (bir saat ərzində gigiyenik bez tam islanırsa), güclü və ya artan qarın ağrısı, çiyinə yayılan ağrı, hərarət və üşütmə, iyli ifrazat, başgicəllənmə və huşun itirilməsi müşahidə olunursa. Bu əlamətlər ağır qanaxma, infeksiya və ya uşaqlıqdankənar hamiləlik ilə bağlı ola bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Müayinə həm qadını, həm də kişini əhatə edir və adətən hamiləliklər arasındakı dövrdə aparılır. Həkim əvvəlki hamiləliklərin müddətini, gedişini və müalicəsini, ailə anamnezini və xroniki xəstəlikləri dəqiqləşdirir.
- əvvəlki hamiləliklərin ətraflı təhlili – müddət, gediş, mümkünsə döl toxumasının genetik müayinəsinin nəticələri; növbəti itki baş verərsə, belə müayinənin aparılması səbəbi aydınlaşdırmağa kömək edir;
- antifosfolipid anticisimləri – lupus antikoaqulyantı, antikardiolipin və beta-2-qlikoprotein anticisimləri, müəyyən fasilə ilə təkrar təyinlə;
- qalxanabənzər vəz hormonları və anticisimlər – tireotrop hormon, tireoperoksidazaya qarşı anticisimlər;
- qanda qlükoza və ya qlikləşmiş hemoqlobin – gizli diabetin aşkarlanması;
- uşaqlığın 3D USM-i, histeroskopiya və ya MRT – anatomik anomaliyaların aşkarlanması;
- hər iki valideynin kariotipi – göstəriş olduqda, xüsusən döl toxumasında balanslaşdırılmamış xromosom anomaliyası aşkar edildikdə;
- kişinin spermoqramması və göstəriş olduqda DNT fraqmentasiyasının qiymətləndirilməsi.
Differensial diaqnostika uşaqlıqdankənar hamiləlik, trofoblast xəstəliyi və hamiləliklə bağlı olmayan qanaxma səbəbləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- ağır emosional gərginlik, depressiya, narahatlıq, ailə münasibətlərində çətinliklər;
- təkrar kürtaj müdaxilələrindən sonra uşaqlıqdaxili bitişmələr;
- qanaxma və infeksiya – düşük zamanı və ondan sonra;
- bəzi səbəblərin – məsələn, antifosfolipid sindromunun – sonrakı hamiləliklərdə preeklampsiya, dölün inkişafının ləngiməsi və vaxtından əvvəl doğuş kimi ağırlaşmalara səbəb olması.
Müalicə
Müalicə aşkar edilmiş səbəbə yönəlir və adətən hamiləlikdən əvvəl başlanır. Növbəti hamiləlik isə erkən dövrdən həkimin sıx nəzarəti altında aparılır.
- antifosfolipid sindromu – hamiləlik zamanı həkim təyinatı ilə antiaqreqant və antikoaqulyant (aşağı molekullu heparinlər) müalicəsi; bu yanaşma uğurlu doğuş ehtimalını artırır;
- uşaqlıq anomaliyaları – histeroskopik əməliyyatlar: arakəsmənin, submukoz miomanın, polipin, bitişmələrin aradan qaldırılması;
- uşaqlıq boynunun çatışmazlığı – göstəriş üzrə uşaqlıq boynuna tikiş (serklyaj);
- hipotireoz – qalxanabənzər vəz hormonu ilə əvəzedici müalicə, hamiləlik dövründə dozanın həkim tərəfindən korreksiyası;
- şəkərli diabet – hamiləlikdən əvvəl qlükoza səviyyəsinin normallaşdırılması;
- valideynlərdə xromosom anomaliyası – genetik konsultasiya, preimplantasion genetik test imkanı ilə ekstrakorporal mayalanma və ya təbii hamiləlikdə prenatal diaqnostika;
- izah olunmayan hallarda – erkən hamiləlikdə həkim proqesteron preparatları təyin edə bilər, xüsusən qanaxma epizodları olduqda; sıx müşahidə, erkən USM nəzarəti və psixoloji dəstək.
Növbəti hamiləlikdə qadının erkən dövrdən həkim müşahidəsində olması, vaxtında USM nəzarəti və narahatlıq doğuran hər bir əlamət barədə həkimə dərhal məlumat verməsi tövsiyə olunur. Sıx müşahidə və emosional dəstək qadının narahatlığını azaldır və hamiləlik dövründə ona daha arxayın olmağa kömək edir.
Həyat tərzinin düzəldilməsi – siqaret və alkoqoldan imtina, çəkinin normallaşdırılması, kofeinin məhdudlaşdırılması – bütün qadınlar üçün tövsiyə olunur.
Sübut olunmamış immunomodulyasiya üsulları (limfositlərlə immunizasiya və s.) müasir tövsiyələrdə yer almır. Qan durulducu, hormonal və digər dərmanları özbaşına qəbul etmək təhlükəlidir – onlar yalnız müayinə nəticələrinə əsasən həkim tərəfindən təyin edilməlidir.
Profilaktika
- növbəti hamiləliyi müayinə tamamlandıqdan sonra həkimlə birlikdə planlaşdırmaq;
- hamiləlikdən əvvəl həkim tövsiyəsi ilə fol turşusu qəbuluna başlamaq;
- siqaret və alkoqoldan imtina, normal bədən çəkisi, balanslı qidalanma;
- xroniki xəstəliklərin – diabet, qalxanabənzər vəz xəstəlikləri – nəzarətdə saxlanılması;
- qadın sağlamlığına zərər verən təkrar kürtaj müdaxilələrindən mümkün qədər qaçmaq;
- qalxanabənzər vəz hormonlarını və qanda qlükozanı hamiləlikdən əvvəl yoxlatmaq;
- hamiləlik təsdiqlənən kimi həkimə müraciət və erkən USM nəzarəti.
Hansı həkimə müraciət etməli
Vərdişi düşüyü mama-ginekoloq araşdırır və müalicə edir. Lazım olduqda genetik, endokrinoloq, hematoloq, uroloq-androloq və psixoloq da cəlb olunur.
Yadda saxla!
İki düşükdən sonra müayinədən keçmək məntiqlidir – bəzi səbəblər sadə üsullarla müalicə olunur.
- Müayinəni həm qadın, həm də kişi keçməlidir.
- Səbəb tapılmasa belə, növbəti hamiləliyin uğurla başa çatma ehtimalı yüksəkdir.
- Sübut olunmamış bahalı «immun» müalicələrdən ehtiyatlı olun.
- Bol qanaxma, güclü ağrı, hərarət olarsa, təcili yardım (103) çağırın.
Faydalı Məqalələr
Reproduksiya pozğunluqlarında genetikin köməyi
Hazırda ər-arvadların reproduktiv sağlamlığının pozulması problemi getdikcə daha aktual olur. Kifayət qədər tez-tez sonsuzluğun və ya vərdiş halını…
İstiqamət: Genetika / Reproduktologiya
Hamiləlik zamanı genetikin konsultasiyası
Ailənin gələcək uşağın sağlamlığı barədə qayğısı həkimin qarşısına təkcə hamiləliyin nəticəsinə təsir edən genetik və ətraf mühit risk…
İstiqamət: Genetika
Suallar və cavablar
Hətta səbəb tapılmadıqda belə, növbəti hamiləliyin uğurla başa çatma ehtimalı yüksəkdir. Risk qadının yaşından və əvvəlki itkilərin sayından asılıdır.
İrsi trombofiliyaların rutin müayinəsi vərdişi düşükdə müasir tövsiyələrdə əsas müayinə sayılmır. Antifosfolipid anticisimlərinin müayinəsi isə bütün hallarda tövsiyə olunur. Əlavə analizlərin lazım olub-olmadığını həkim fərdi qərar verir.
Gündəlik stressin düşüyə səbəb olduğu sübut olunmayıb. Lakin təkrarlanan itkilər özü ağır stress yaradır və psixoloji dəstək həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırır.
Kişidə xromosom translokasiyası və spermatozoidlərin DNT zədələnməsi təkrarlanan itkilərə səbəb ola bilər. Ona görə müayinə cütlük kimi aparılır.
Fiziki bərpa adətən tez baş verir, lakin vərdişi düşükdə əvvəlcə müayinəni tamamlamaq və aşkar edilmiş səbəbləri müalicə etmək məqsədəuyğundur. Konkret vaxtı qadının vəziyyətini və müayinə nəticələrini nəzərə alaraq həkim müəyyən edir. Emosional hazırlıq da vacibdir.
Döl toxumasının genetik müayinəsi itkinin xromosom anomaliyası ilə bağlı olub-olmadığını göstərir. Bu, səbəbi aydınlaşdırmağa, lazımsız müalicədən qaçmağa və valideynlərin genetik müayinəsinə ehtiyacı müəyyən etməyə kömək edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
