Erkən dövrdə düşük hamiləliyin erkən mərhələsində embrion və ya dölün həyat qabiliyyətini itirməsi və hamiləliyin spontan sonlanmasıdır. Səbəblər arasında xromosom anomaliyaları və müxtəlif ana faktorları ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Özbaşına düşük
- abortus spontaneus
Xəstəlik haqqında
Erkən düşük ən çox embrion/dölün və onun qidalanmasını təmin etməli olan plasentar toxumanın sinxron inkişafının pozulması ilə əlaqədardır. Bu vəziyyətin bilavasitə səbəbləri genetik və xromosom aberrasiyalar ola bilər. Özbaşına düşüyün baş verdiyi hamiləlik müddəti nə qədər az olarsa, bunun səbəbinin genetik dəstdəki pozğunluqlar olması ehtimalı bir o qədər yüksəkdir. Baş vermiş düşüyün mümkün səbəblərinin daha dəqiq differensasiyası üçün biomaterialın histoloji müayinəsinin aparılması tövsiyə olunur.
6 həftədən çox müddətdə fasilə əlamətləri adətən döl yumurtasının qanla təchizatının çatışmazlığı nəticəsində meydana çıxır. Buna sarı cismin funksional çatışmazlığı ilə əlaqəli hormonal pozğunluqlar və ya endometriumun blastosistin implantasiyasına düzgün hazırlanmaması meyl yaradır.
Hamiləliyin normal inkişafı üçün təkcə adekvat qan axını deyil, həm də xorion villuslarının endometriuma tam invaziyası, fizioloji immunosupressiya, optimal vitamin-mineral balansı və s. mühümdür. Bu həlqələrdən istənilən birinin pozulması özbaşına düşük riskini artırır.
Səbəbləri
Erkən mərhələdə özbaşına düşük riskini artıra bilən vəziyyətlər aşağıdakılardır:
- uşaqlığın iltihabi xəstəlikləri – xroniki endometrit;
- embrionun/dölün genetik və xromosom zədələnmələri;
- zədələyici amillər – hamilədə kəskin infeksiyalar, stress vəziyyətləri, həddindən artıq güclü fiziki yüklənmələr, alkoqoldan sui-istifadə, siqaret çəkmə;
- uşaqlığın əzələ qatının patoloji prosesləri – adenomioz (endometrial hüceyrələrin əzələ qişasına daxil olması), uşaqlıq miyoması (ən böyük təhlükəni implantasiya yerində miomatoz düyünün selikaltı yerləşməsi təşkil edir);
- hamilədə daxili orqanların ağır xəstəlikləri – ürək qüsurları, korreksiya olunmamış arterial hipertenziya, xroniki qlomerulonefrit, kompensasiya olunmamış şəkərli diabet, antifosfolipid sindromu;
- hormonal disfunksiya – qalxanabənzər vəzin patologiyası, proqesteron çatışmazlığı, androgenlərin artıqlığı (polikistoz yumurtalıqlar sindromu, böyrəküstü vəzin qabıq maddəsinin anadangəlmə disfunksiyası).
Təsnifat
Erkən mərhələdə düşüyün klinik əlamətləri patoloji prosesin mərhələsindən asılıdır:
- Təhdid edən abort – uşaqlığın kontraktil aktivliyinin artdığı, xorion/plasentanın ayrılmasının minimal olduğu və ya ümumiyyətlə olmadığı vəziyyətdir. Normal xromosom dəstində və həyat üçün təhlükəli qüsurların olmadığı halda bu mərhələnin nəticəsi əlverişlidir – hamiləlik davam edir.
- Başlanmış özbaşına abort – döl yumurtasının ayrılma sahəsi əhəmiyyətlidir, buna görə də qansızma ifrazatı ifadəsiz haldan orta dərəcəyə keçir.
- Gedişdə olan abort – döl yumurtası uşaqlığın divarı ilə əlaqəsini demək olar ki, tamamilə itirmişdir. Belə hamiləliyi saxlamaq mümkün deyil. Uşaqlıq boşluğunda döl qişalarının, xorionun və s. hissəcikləri qaldıqda qanaxma bol olur. Abortun bu variantı natamam adlanır və uşaqlıq boşluğunun boşaldılmasını tələb edir. Əgər döl yumurtası tamamilə xaricə çıxarsa, uşaqlıq yığılır və qanaxma dayanır – bu, tam baş vermiş abortdur.
Ayrıca kateqoriya kimi baş verməmiş düşük, yəni dondurulmuş (inkişaf etməyən) hamiləlik qeyd olunur. Bu halda döl yumurtası ölür və ya embrion əvvəlcədən mövcud olmur (anembrioniya), lakin uşaqlıq onu xaricə “tələsik” çıxarmır. Belə erkən düşüyün əlamətləri adətən az ifadə olunur – ləkələnmə xarakterli qansızma ifrazatı, qarının aşağı hissələrində dövri, az intensivlikli ağrılar ola bilər, süd vəzilərinin gərginləşməsi azala bilər, əvvəllər olan ürəkbulanma və qusma dayana bilər.
Klinik mənzərə
Erkən düşüyün əlamətlərinə adətən aşağıdakılar daxildir:
- qarının aşağı hissələrində spazmodik, sıxıcı, sızıltılı xarakter daşıya bilən ağrılar;
- cinsiyyət yollarından qansızma ifrazatı (qanaxmanın ifadəlilik dərəcəsi özbaşına abortun mərhələsindən asılıdır).
Ginekoloji müayinə uşaqlığın ölçülərinin verilmiş gestasion yaş üçün olması lazım gələndən kiçik olduğunu aşkar edir. Başlanmış düşük zamanı uşaqlığın boyun hissəsi də reaksiya verir, struktur dəyişikliklərə məruz qalır. O, daha yumşaq olur, qısala və bir qədər açıla bilər. Bu pozğunluqlar proses irəlilədikcə, yəni gedişdə olan abort mərhələsinə keçdikdə maksimuma çatır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Erkən düşük əlamətləri olan qadınların diaqnostika proqramına aşağıdakı üsullar daxil ola bilər:
- uşaqlığın ölçülərinin və uşaqlıq boynunun vəziyyətinin müəyyən edilməsi ilə kresloda ginekoloji müayinə;
- kiçik çanaq orqanlarının ultrasəs qiymətləndirilməsi, embrionun/dölün ürək fəaliyyətinin xarakterinin, sarı kisənin ölçü və formasının müəyyən edilməsi, retroxorial hematomanın aşkarlanması;
- β-XQG səviyyəsinin müəyyən edilməsi;
- endokrinopatiyadan şübhələndikdə hormonal skrininq;
- hemoqlobin səviyyəsini müəyyən etmək və anemiyanı istisna etmək üçün ümumi klinik qan analizi.
Müalicə
Erkən düşüyün müalicəsi embrionun canlılığı, uşaqlıqdan qanaxmanın intensivliyi və xəstənin istəkləri ilə müəyyən edilir.
Təhdid edən və başlanmış düşük mərhələsində dölün ürək fəaliyyəti mövcud olduqda hamiləliyi saxlayan terapiya göstərişdir. Buraya proqesteron preparatları və (qansızma ifrazatı olduqda) qanı dayandıran vasitələr daxildir. Proqesteron uşaqlığın kontraktil aktivliyini azaltmağa, ana və döl orqanizmi arasındakı immun qarşılıqlı əlaqəni normallaşdırmağa, feto- və uşaqlıq-plasentar kompleksin qan təchizatını yaxşılaşdırmağa imkan verir.
Dondurulmuş hamiləlik aşkar edildikdə, 1-2 həftə ərzində döl yumurtasının uşaqlıqdan özbaşına çıxmasını gözləmək olar. Bu baş vermədikdə, medikamentoz boşaltma variantı daha üstün sayılır. Optimal taktikanı klinik hadisənin xüsusiyyətlərinə əsasən mama-ginekoloq təklif edəcək.
Cərrahi müdaxilə embrion/döl həyat fəaliyyətini dayandırdıqda və bol qanaxmanın dayandırılması tələb olunduqda, bu zaman qadın medikamentoz fasilədən imtina etdikdə aparılır. Uşaqlıq boşluğunun vakuum-aspirasiyası mümkün qan itkisini azaltmağa imkan verir.
Reabilitasiya
Erkən düşüyün müalicəsi uğurlu keçmiş, hamiləlik davam edən, embrion/dölün normal inkişaf etdiyi qadınlarda proqesteron terapiyası həkim tərəfindən göstərilən müddətə qədər davam etdirilməlidir. Sonradan preparatın ləğvi qanda proqesteron konsentrasiyasının kəskin azalmasının qarşısını almaq üçün mərhələli şəkildə həyata keçirilir.
Hamiləlik fasiləyə uğradıqda, uşaqlıq boşluğunun boşaldılmasından bir neçə həftə sonra nəzarət müayinəsi aparılır – ginekoloji kresloda baxış, β-XQİ (β-hCG) səviyyəsinin təyini və ultrasəs skanlanması. Eyni zamanda kontrasepsiya məsələsi həll edilir. Erkən mərhələdə baş vermiş düşüyün səbəblərini dəqiqləşdirmək üçün cütlüyə geniş müayinə və sonrakı hamiləliyə hazırlıq tövsiyə olunur.
Profilaktika
Erkən düşük riskini azaltmaq üçün preqravidar hazırlıq tövsiyə olunur. O, dölün normal böyüməsi və inkişafı üçün zəruri olan ideal şəraitin yaradılmasına yönəlmişdir. Hazırlıqdan ən böyük effektivliyə, planlaşdırılan mayalanmadan ən azı 3 ay əvvəl başlanılsa, nail olmaq olar.
Prekonsepsiyanın əsas tədbirləri bunlardır:
- tərkibində fol turşusu, yod, D vitamini, çoxdoymamış omeqa-3 yağ turşuları olan mikronutrient komplekslərinin qəbulu (preparatların optimal dozasını və tərkibini seçməkdə ginekoloq kömək edəcək);
- orqanizmdə dəmir çatışmazlığını, D vitamini çatışmazlığını, gizli gedən infeksiya və xəstəlikləri aşkar etmək üçün skrininq müayinəsi;
- Ketle indeksi 25-dən çox olduqda bədən çəkisinin azaldılması;
- mövcud olduqda xroniki xəstəliklərin korreksiyası – şəkərli diabet zamanı karbohidrat pozğunluqlarının kompensasiyası, arterial hipertenziya zamanı hipotenziv terapiya və s.
Yadda saxla!
Birinci trimestrdə az miqdarda qanaxmalar ən çox hamiləliyin 5-8-ci həftələrində meydana çıxır. Onların səbəbi proqesteron səviyyəsinin düşməsi, döl-ana qan dövranının vaxtından əvvəl formalaşması və ya plasentanın inkişafında lokal defekt ola bilər. Bəzi hallarda belə vəziyyət izsiz keçə bilər, digərlərində isə hamiləliyin fasiləyə uğraması üçün real təhlükəyə çevrilə bilər. Buna görə də hətta uşaqlıqdan az miqdarda qanaxma zamanı belə proqesteron terapiyası tövsiyə olunur. Klinik vəziyyəti qiymətləndirmək və müalicə təyin etmək üçün mümkün qədər tez ginekoloqa müraciət etmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin və ya zədənin xüsusiyyətləri və pasiyentin fərdi vəziyyəti nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
