Uzağıgörmə (hipermetropiya) gözün refraksiya pozuntusudur: şüalar torlu qişanın arxasında fokuslanır, buna görə yaxın məsafədəki əşyaları aydın görmək çətinləşir, yüksək dərəcədə isə uzaq məsafədə də görmə pisləşir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hipermetropiya
- hiperopiya
Xəstəlik haqqında
Uzağıgörmə gözün optik sisteminin xüsusiyyətidir: göz sükunət vəziyyətində olduqda paralel şüalar torlu qişanın üzərində deyil, onun arxasında fokuslanır. Nəticədə torlu qişada aydın olmayan görüntü yaranır. Yaxın məsafəyə baxdıqda bu fərq daha da artır, ona görə uzağıgörmə ilk növbədə oxuma, yazma, telefonla işləmə zamanı hiss olunur.
Gənc insanlarda göz büllurun əyriliyini dəyişərək (akkomodasiya hesabına) zəif uzağıgörməni uzun müddət kompensasiya edə bilir, buna görə xəstəlik gizli qalır, lakin gözlər tez yorulur. Yaşla akkomodasiya ehtiyatı azaldıqca əlamətlər üzə çıxır: əvvəlcə yaxını, sonra uzağı da görmək çətinləşir.
Yeni doğulmuş uşaqların əksəriyyətində yüngül uzağıgörmə fizioloji hesab olunur və göz böyüdükcə azalır. Uşaqlarda daha yüksək dərəcəli və ya iki gözdə fərqli uzağıgörmə isə vaxtında korreksiya olunmadıqda çəpgözlüyə və «tənbəl göz» sindromuna (ambliopiyaya) səbəb ola bilər. Ona görə uzağıgörmənin erkən aşkarlanması xüsusən uşaqlıqda vacibdir.
Səbəbləri
Uzağıgörmədə (hipermetropiyada) şüalar torlu qişanın arxasında fokuslanır. Bunun əsas səbəbləri bunlardır:
- göz almasının qısa olması – ən çox rast gəlinən səbəb; çox vaxt anadangəlmə və irsi xüsusiyyətdir;
- buynuz qişanın və ya büllurun sındırma gücünün zəif olması – buynuz qişanın yastı olması, büllurun forması ilə bağlı;
- büllurun olmaması (afakiya) – məsələn, keçmişdə süni büllur yerləşdirilmədən aparılmış katarakta əməliyyatından sonra;
- irsiyyət – valideynlərdə uzağıgörmə olduqda uşaqda da onun ehtimalı artır;
- bəzi göz və ümumi xəstəliklər – nadir hallarda torlu qişanın ödemi, göz yuvasının şişləri və ya anadangəlmə anomaliyalar göz almasının arxa divarını irəli itələyərək uzağıgörmə yarada bilər.
Yaşla əlaqəli yaxın məsafədə görmənin pisləşməsi (presbiopiya) uzağıgörmə ilə eyni deyil: o, büllurun elastikliyinin azalması ilə bağlıdır və təxminən 40–45 yaşdan sonra hamıda, o cümlədən normal görmədə də yaranır. Uzağıgörməsi olan insanlarda presbiopiya isə daha erkən hiss olunur.
Növləri
- dərəcəsinə görə – zəif (+2 dioptriyə qədər), orta (+2-dən +5 dioptriyə qədər) və yüksək (+5 dioptridən çox) uzağıgörmə;
- gizli və açıq uzağıgörmə – gizli hissə akkomodasiyanın gərginliyi ilə kompensasiya olunur və yalnız akkomodasiyanı müvəqqəti iflic edən damcılardan sonra aşkarlanır;
- yaşa görə – uşaqlarda fizioloji (yaşa uyğun) və yaşla azalmayan, korreksiya tələb edən uzağıgörmə;
- anizometropiya – iki gözün refraksiyasının əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənməsi; uşaqlarda ambliopiya riski xüsusilə yüksəkdir.
Klinik mənzərə
Uzağıgörmənin əlamətləri onun dərəcəsindən və pasiyentin yaşından asılıdır. Zəif uzağıgörmədə gənc insanlar çox vaxt heç bir şikayət etmir. Orta və yüksək dərəcədə, həmçinin yaşla aşağıdakı əlamətlər yaranır:
- oxuma, yazma, kompüter və telefonla iş zamanı gözlərin tez yorulması;
- yaxın məsafədə görmənin pisləşməsi, mətni gözdən uzaqlaşdırmaq istəyi;
- gözlərdə yanğı, ağrı, qızartı, sulanma;
- burun kökü, alın və qaş qövsləri nahiyəsində tez-tez baş ağrıları, xüsusən günün sonunda;
- yüksək dərəcədə – uzaq məsafədə də görmənin dumanlanması;
- tez-tez təkrarlanan blefarit və konyunktivit (gözləri ovuşdurmaq səbəbindən).
Uşaqlarda şikayət nadir olur. Uşaq oxumaqdan, rəsm çəkməkdən qaçır, tez yorulur, gözlərini ovuşdurur, əşyaları gözünə yaxın və ya uzaq tutur, gözlərdən biri burun tərəfə qaçır.
Qısa göz almasında qapalı bucaqlı qlaukomanın kəskin tutması baş verə bilər. Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər gözdə və başın eyni tərəfində qəfil güclü ağrı, gözün qızarması, görmənin qəfil dumanlanması, işıq mənbəyinin ətrafında göy qurşağı rəngli halqalar, ürəkbulanma və qusma yaranıbsa – bu, görmənin itirilməsi təhlükəsi olan vəziyyətdir.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Oftalmoloq şikayətləri, onların nə vaxt yarandığını, ailədə göz xəstəliklərinin olub-olmadığını öyrənir və kompleks müayinə aparır:
- vizometriya – uzaq və yaxın məsafədə görmə itiliyinin cədvəllər vasitəsilə yoxlanması, korreksiya linzaları ilə və onlarsız;
- refraktometriya və skiaskopiya – gözün refraksiyasının obyektiv ölçülməsi;
- sikloplegiya ilə refraksiyanın yoxlanması – akkomodasiyanı müvəqqəti iflic edən damcılardan sonra; xüsusən uşaqlarda gizli uzağıgörməni aşkar etmək üçün vacibdir;
- ultrasəs və ya optik biometriya – göz almasının uzunluğunun ölçülməsi;
- tonometriya – göz daxili təzyiqin ölçülməsi; lazım olduqda gonioskopiya ilə ön kameranın bucağının qiymətləndirilməsi;
- biomikroskopiya və oftalmoskopiya – gözün ön hissəsinin və göz dibinin, görmə sinirinin diskinin müayinəsi;
- çəpgözlüyün və binokulyar görmənin yoxlanması – uşaqlarda.
Differensial diaqnostika presbiopiya, astigmatizm, katarakta və akkomodasiya spazmı ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
Korreksiya olunmayan uzağıgörmə aşağıdakı ağırlaşmalara səbəb ola bilər:
- göz yorğunluğu (astenopiya), xroniki baş ağrısı;
- akkomodativ çəpgözlük (adətən gözün burun tərəfə qaçması) – uşaqlarda;
- ambliopiya – bir və ya hər iki gözdə görmənin eynəklə belə tam düzəlməyən azalması;
- qapalı bucaqlı qlaukoma – qısa göz almasında onun riski yüksəkdir;
- təkrarlanan blefarit və konyunktivit.
Müalicə
Oftalmoloq uzağıgörmənin korreksiya üsulunu pasiyentin yaşından, uzağıgörmənin dərəcəsindən, şikayətlərdən, çəpgözlük və ambliopiyanın olub-olmamasından asılı olaraq seçir. Korreksiya göz almasının uzunluğunu dəyişmir, lakin şüaları torlu qişaya düzgün fokuslamağa imkan verir.
- korreksiyaedici eynəklər – toplayıcı (müsbət) linzalarla; uşaqlarda əsas üsuldur. Akkomodativ çəpgözlükdə düzgün eynək çox vaxt gözün vəziyyətini düzəldir. Yaşlı insanlarda presbiopiya ilə birlikdə bifokal və ya proqressiv linzalar seçilə bilər;
- kontakt linzalar – yeniyetmələrdə və böyüklərdə; gigiyena qaydalarına ciddi əməl etmək və vaxtaşırı həkimə görünmək lazımdır;
- ambliopiyanın müalicəsi – eynəklə yanaşı daha yaxşı görən gözün müəyyən müddət bağlanması (okklüziya) və ya digər üsullar; erkən uşaqlıqda daha effektivdir;
- lazer refraksion korreksiya – refraksiyası sabitləşmiş böyüklərdə, buynuz qişanın qalınlığı və digər göstəricilər imkan verdikdə; zəif və orta dərəcədə daha uyğundur;
- linza implantasiyası – yüksək dərəcədə gözün öz büllurunun önünə süni linzanın yerləşdirilməsi və ya, xüsusən yaşlı insanlarda, büllurun süni büllurla əvəz edilməsi; göstərişləri həkim fərdi müəyyən edir.
Pasiyentin özünün edə biləcəkləri: eynəyi həkimin təyin etdiyi kimi taxmaq, yaxın məsafədə işləyərkən fasilələr vermək, yaxşı işıqlandırmaya diqqət etmək. Hazır «oxumaq üçün» eynəkləri, xüsusən uşaqlar üçün, müayinəsiz almaq olmaz. Göz məşqləri və vitaminlər göz almasının ölçüsünü dəyişmir və uzağıgörməni aradan qaldırmır. Uşaqlarda refraksiya böyüdükcə dəyişdiyindən eynəyin gücü vaxtaşırı yoxlanmalı və lazım olduqda dəyişdirilməlidir; köhnə və ya başqasının eynəyindən istifadə etmək olmaz. Kontakt linzalarla yatmaq, onları su ilə yumaq və müddətindən artıq taxmaq gözün infeksion xəstəlikləri riskini artırır.
Profilaktika
Uzağıgörmə əsasən göz almasının anadangəlmə quruluşu ilə bağlı olduğundan onun xüsusi profilaktikası yoxdur. Lakin ağırlaşmaların qarşısını almaq və görməni qorumaq mümkündür:
- uşaqlarda görməni erkən yaşdan, məktəbə qədər və məktəb illərində müntəzəm yoxlatmaq – vaxtında korreksiya olunmayan uzağıgörmə çəpgözlüyə və ambliopiyaya səbəb ola bilər;
- eynək və ya linzaları həkimin təyin etdiyi kimi, xüsusən oxuyarkən və yazarkən daim taxmaq;
- 40 yaşdan sonra müntəzəm oftalmoloq müayinəsindən keçmək, göz daxili təzyiqi yoxlatmaq – uzağıgörməsi olan insanlarda qlaukomanın bəzi formalarının riski daha yüksəkdir;
- yaxın məsafədə işləyərkən yaxşı işıqlandırma və müntəzəm fasilələr;
- şəkərli diabet və arterial təzyiqi nəzarətdə saxlamaq, gözləri ultrabənövşəyi şüalardan qorumaq, siqareti tərgitmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Uzağıgörməni oftalmoloq (göz həkimi) aşkar edir və müalicə edir. Uşaqlarda uşaq oftalmoloquna, çəpgözlük olduqda isə həm də bu sahədə ixtisaslaşmış oftalmoloqa müraciət etmək tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
- Uşaqlarda uzağıgörmə çox vaxt şikayətsiz keçir, lakin korreksiya olunmadıqda çəpgözlüyə və bir gözdə görmənin dönməz azalmasına səbəb ola bilər – görməni planlı yoxlatmaq vacibdir.
- Uşaq oxumaqdan qaçırsa, tez yorulursa və ya gözlərdən biri kənara qaçırsa, planlı müayinəni gözləmədən oftalmoloqa müraciət edin.
- Gözdə qəfil güclü ağrı, qızartı və görmənin dumanlanması təcili yardım tələb edir.
Suallar və cavablar
Bəli, xüsusən yüksək dərəcəli və vaxtında korreksiya olunmayan uzağıgörmə uşaqlarda gözün «tənbəlliyinə» (ambliopiya) və ya çəpgözlüyə səbəb ola bilər, çünki beyin aydın olmayan görüntünü tədricən nəzərə almamağa başlayır. Bu səbəbdən uşaqlarda görmə itiliyi erkən yaşda yoxlanmalı, göstəriş olduqda eynək vaxtında təyin edilməlidir. Erkən müdaxilə ambliopiyanın inkişafının qarşısını almaqda həlledicidir.
Xeyr. Uzağıgörmə gözün quruluşu ilə bağlıdır və hər yaşda ola bilər. Presbiopiya isə büllurun elastikliyinin yaşla azalmasıdır və təxminən qırx yaşdan sonra hər kəsdə yaranır. Uzağıgörməsi olan insanlarda presbiopiya adətən daha erkən hiss olunur.
Xeyr, cərrahi korreksiya hər pasiyentə göstəriş deyil – qərar göz almasının ölçüsü, refraksiya dərəcəsi, yaş və ümumi göz sağlamlığı nəzərə alınmaqla fərdi qaydada verilir. Uşaqlarda göz hələ inkişafda olduğundan əməliyyat adətən tövsiyə edilmir, eynək və ya linza ilə korreksiya üstünlük təşkil edir. Yetkinlərdə isə oftalmoloq əməliyyatın uyğunluğunu ətraflı müayinədən sonra müəyyən edir.
Bu, dərəcədən və yaşdan asılıdır. Körpələrdə yüngül uzağıgörmə göz böyüdükcə özbaşına azala bilər və eynəyə ehtiyac qalmaya bilər. Yetkinlərdə isə, xüsusən orta və yüksək dərəcəli uzağıgörmədə, korreksiya vasitəsindən mütəmadi istifadə adətən lazım olur, əks halda gözlərin yorulması və baş ağrısı davam edir. Cərrahi müalicə seçildikdə eynəyə ehtiyac azala bilər, lakin nəticə fərdi xüsusiyyətlərdən asılıdır.
Xeyr. Uzağıgörmə göz almasının ölçüsü və optik quruluşu ilə bağlıdır, məşqlər və vitaminlər bunu dəyişmir. Məşqlər bəzən göz yorğunluğunu azalda bilər, lakin eynək və ya digər korreksiyanı əvəz etmir. Uşaqlarda eynək əvəzinə yalnız məşqlərə güvənmək ambliopiyanın müalicəsini gecikdirə bilər.
Gözdə və başda qəfil güclü ağrı, gözün qızarması, görmənin dumanlanması, işığın ətrafında rəngli halqalar, ürəkbulanma və qusma qapalı bucaqlı qlaukomanın kəskin tutmasının əlaməti ola bilər. Bu vəziyyətdə gecikmək görmənin itməsi ilə nəticələnə bilər, ona görə dərhal təcili yardıma və ya göz həkiminə müraciət etmək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
