Görmə qabiliyyətinin pisləşməsi dünyada hər üç nəfərdən birində inkişaf edən simptomdur. Bu səhifədə görmə qabiliyyətinin pisləşməsinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər və hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Nevroloq Neyrocərrah Oftalmocərrah Oftalmoloq Onkoloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Görmə qabiliyyətinin pisləşməsi dünyada hər üç nəfərdən birində inkişaf edən simptomdur. Əksər hallarda o, oftalmoloji xəstəliklərin nəticəsidir, lakin bu, pozğunluğun yeganə səbəbi deyil. Patologiyanın səbəblərinin vaxtında diaqnostikası və mümkün olduqda onların aradan qaldırılması ağırlaşmalardan qaçmaq şansı verir. Anlamaq vacibdir ki, görmə pozğunluğu olan xəstələr peşə seçimində məhdudiyyətlərlə üzləşir, tez-tez narahatlıq pozğunluqlarından və depressiyadan əziyyət çəkirlər. Yaşlı insanlarda patologiya sosial təcrid olunmanı ağırlaşdırır və travma alma riskini artırır. Görmənin kəskin şəkildə, qəfil itməsi, xüsusilə üzün asimmetriyası, nitq pozğunluğu və ya qolda zəiflik ilə birlikdə yaranarsa, bu insult əlaməti ola bilər — dərhal təcili yardım çağırın.
Növləri
Görmənin pisləşməsi refraksiyanın — işıq şüalarının gözün şəffaf mühitlərində sınmasının, həmçinin işıq şüalarının qavranılmasının xüsusiyyətlərindən asılı olaraq növlərə bölünür.
- Miopiya (yaxından görmə) — refraksiya pozğunluğu: insan uzaqda yerləşən obyektləri pis görür. Predmetin təsviri torlu qişanın üzərində deyil, qarşısında fokuslanır.
- Hipermetropiya (uzaqdan görmə) — refraksiya pozğunluğu: yaxındakı obyektləri görmə qabiliyyəti azalır. Təsvir torlu qişanın arxasındakı müstəviyə proyeksiya olunur.
- Presbiopiya — yaşla bağlı uzaqdan görmə; gözün fokus məsafəsini dəyişmə qabiliyyətinin azalması səbəbindən yaxından görmənin pisləşməsi ilə müşayiət olunur.
- Astiqmatizm — buynuz qişanın və ya büllurun qeyri-fizioloji forması ilə bağlı görmə bulanıqlığı. Gözün bu anatomik strukturlarının düzgün olmayan forması işığın torlu qişada normal fokuslanmasını pozur və görülən predmetin konturlarının təhrifinə səbəb olur.
- Çəpgözlük (strabizm) — gözlərin qeyri-simmetrik vəziyyəti səbəbindən təsvirdə fokuslana bilməmək.
- Ambliopiya («tənbəl göz») — gözlərin işığı sındırma qabiliyyətindəki fərq nəticəsində görmə itiliyinin pisləşməsi. Təhrif olunmuş təsvirlər aldıqda baş beyin bir gözün funksionallığını azaldır.
- Anizometropiya — gözlərin refraksiyasında böyük fərq zamanı görmə pozğunluğu. Bir gözdə görmə itiliyi 100% və ya ona yaxın olur, digərində isə refraksiya pozğunluğu — miopiya və ya hipermetropiya müşahidə edilir.
- Daltonizm (rəng korluğu) — rənglərin, məsələn qırmızı və ya yaşılın qavranılmasının pozulması. Bu qrupa axromatopsiya da aiddir — bütün rəng spektrlərini qavraya bilməmək; planetin əhalisinin 0,01%-dən azında rast gəlinir.
Vacibdir: görmənin bir gözdə qəfil itirilməsi, göz önündə «pərdə», işıq çaxnaşmaları və ya üzən ləkələrin kütləvi görünməsi təxirəsalınmaz oftalmoloji yardım tələb edir — bu, torlu qişanın qopmasının və ya damar tıxanmasının əlaməti ola bilər.
Səbəbləri
Görmə qabiliyyətinin pisləşməsi əlamətləri xəstələrdə təkcə oftalmoloji patologiya zamanı deyil, digər xəstəliklər zamanı da meydana çıxır. Patologiyaya səbəb olan əsas amillər arasında bunlar var:
- Irsi amillər;
- Ürək-damar patologiyaları, məsələn, hipertoniya xəstəliyi;
- Kəllə nahiyəsində damar anomaliyaları, o cümlədən anevrizmalar;
- Endokrin xəstəliklər: toksik ur, şəkərli diabet;
- Oftalmoloji patologiyalar: katarakta, qlaukoma, miopiya, uzaqgörənlik;
- Gözlərin infeksion zədələnmələri;
- Baş beynin, göz almalarının, göz orbitasının yeni törəmələri.
Diaqnostika
İlk qəbulda həkim şikayətləri öyrənir və orqanizmin vəziyyəti haqqında suallar verir, yəni anamnez toplayır. Görmənin nə vaxt zəifləməyə başladığını, həmçinin xəstənin bu simptomu nə ilə əlaqələndirdiyini bildirmək vacibdir. Hansı şəraitdə görmənin çətinləşdiyini — yaxın və ya uzaq məsafədə, gündüz və ya gecə vaxtı — təsvir etmək vacibdir. Müraciət zamanı həkim gözlərin vəziyyətinin qiymətləndirilməsinə xarici müayinədən başlayır.
O, gözyuvasında gözalmasının vəziyyətinə və göz strukturlarının normadan yayınmasına diqqət yetirir.
Gözlərin vəziyyətini diaqnostika etmək üçün oftalmoloji üsullardan istifadə olunur.
- Vizometriya: xüsusi cədvəllər vasitəsilə görmə kəskinliyinin qiymətləndirilməsi.
- Yan işıqlandırma üsulu. Buynuz qişanın, sklera, gözün ön kamerasının, bəbəyin və qüzehli qişanın incə dəyişikliklərini aşkar etməyə imkan verir.
- Keçən işıqda müayinə. Üsul şüşəvari cismin, buynuz qişanın, ön kamera nəminin və büllurun vəziyyəti haqqında məlumat əldə etmək üçün aparılır.
- Oftalmoskopiya: göz dibindən əks olunan işıq şüalarında görmə siniri diskinin, torlu qişanın və gözün damar qişasının müayinə üsulu.
- Tonometriya: gözdaxili təzyiqin ölçülməsi.
- Kompüter refraktometriyası: refraktometr vasitəsilə gözün sındırıcı aparatının anomaliyalarının müayinə üsulu.
- Kompüter perimetriyası: hər bir göz üçün görmə sahələrinin müəyyən edilməsi.
- Gözün USM-i, struktur dəyişiklikləri, büllurun, əzələ liflərinin, torlu qişanın vəziyyətini aşkar etməyə, yad cismin və şiş prosesinin olub-olmadığını müəyyən etməyə imkan verir.
Görmə orqanı ilə birbaşa əlaqəli olmayan xəstəlikləri aşkar etmək üçün aşağıdakılar təyin edilə bilər:
- İltihabi prosesləri, şəkərli diabeti və digər pozğunluqları aşkar etmək üçün analizlər.
- USDG vasitəsilə beynin qan təchizatının qiymətləndirilməsi.
- Beyin strukturlarını vizuallaşdırmaq və patoloji sahələri aşkar etmək üçün kontrastlı və ya kontrastsız KT, MRT.
Zərurət yarandıqda müayinələr siyahısı genişləndirilə bilər.
Müalicə
Görmə qabiliyyətinin pisləşməsinin ilk əlamətləri yarandıqda həkimə müraciət etmək lazımdır. Bu dövrdə görmə yükünü azaltmaq tövsiyə olunur: kompüter və ya televizor ekranı qarşısında keçirilən vaxtı azaltmaq, oxu müddətini qısaltmaq.
Konservativ müalicə görmə zəifləməsinə səbəb olan patologiya nəzərə alınmaqla təyin edilir. Antibiotiklər, iltihab əleyhinə və damar preparatları, neyroprotektorlar, qanda şəkəri azaldan vasitələr və pəhriz terapiyası tətbiq oluna bilər.
Bəzi üzvi patologiyalarda cərrahi müalicə aparılır:
- Beynin yeni törəmələrinin və damar anomaliyalarının çıxarılması;
- Intraokulyar linzanın, yəni süni büllurun implantasiyası;
- Qlaukoma zamanı trabekuloplastika (göz kamerasından mayenin axını üçün əlavə yolların yaradılması);
- Lazer görmə korreksiyası;
- Vitrektomiya — zədələnmiş şüşəyəbənzər cismin çıxarılması;
- Yaxınıgörənlik zamanı skleroplastika — göz almasının skerasının möhkəmləndirilməsi.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Görmə qabiliyyətinin pisləşməsi ilə müşayiət olunan patologiyaların ən tez-tez rast gəlinən ağırlaşmaları bunlardır:
- Görmə sinirinin atrofiyası;
- Torlu qişanın soyulması;
- Buynuz qişanın xorası;
- Buynuz qişanın nekrozu.
Görmə itiliyinin aşağı düşmə səbəbinin aydınlaşdırılmaması geri dönməz korluq riski yaradır və xəstələrin əlilliyinə gətirib çıxarır. Tibbi yardıma vaxtında müraciət xəstəliklərin əksəriyyətində əlverişli proqnoz təmin edir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Görmənin zəifləməsi, hətta kəskinlikdə cüzi dəyişikliklər müşahidə olunsa belə, həkimə müraciət etmək üçün əsasdır. Adətən ilkin diaqnostika ilə oftalmoloq məşğul olur. Sonradan diaqnostikaya digər profilli mütəxəssislər də qoşula bilər.
Yadda saxla!
Görmənin pisləşməsinin profilaktikası uşaqlıq yaşından başlayır. Böyüklərin xəbərdarlıq tədbirləri uşağın olduğu otağın işıqlanmasına, oxuyarkən duruşuna sistemli nəzarət, boyuna uyğun mebelin düzgün seçilməsi və tədris fəaliyyətinin gözlər üçün gimnastika ilə növbələşdirilməsi üzərində qurulur.
Bu tədbirlər təkcə evdə deyil, məktəbdə də həyata keçirilməlidir. Məsələn, çəpgözlük olduqda uşağın hansı sırada oturduğunu nəzərə almaq xüsusilə vacibdir.
Yetkinlərdə profilaktikaya ekranlarla işləyərkən fasilələr, kifayət qədər işıqlanma və oftalmoloqda müntəzəm baxışlar daxildir — bir çox pozğunluq əlamətsiz başlayır.
Suallar və cavablar
İrsən yalnız xəstəliyə genetik meyllilik keçir.
Kompüter arxasında gündə 6 saatdan çox olmayaraq vaxt keçirmək tövsiyə olunur.
