Venerik qranuloma və ya donovanoz Klebsiella granulomatis bakteriyasının törətdiyi xroniki cinsi yolla ötürülən infeksiyadır. Əsasən ağrısız, tədricən böyüyən genital xoralarla təzahür edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qasıq qranuleması
- beşinci zöhrəvi xəstəlik
Xəstəlik haqqında
Qasıq qranuleması törədicisi Klebsiella (Calymmatobacterium) granulomatis bakteriyasıdır, o böyüdülmüş fotoda dəyirmi kənarlı və aydın ifadə olunmuş kapsullu kiçik çubuqcuq kimi görünür. O, selikli qişalar və dəri zədələri vasitəsilə orqanizmə daxil olaraq yerli iltihabi reaksiyalara səbəb olur. Əksər hallarda genital nahiyədə toxumalar zədələnir, xoraların boğaz və ağız boşluğu selikli qişalarında əmələ gəldiyi formalar isə daha nadir rast gəlinir.
Patologiyanın digər adları – beşinci zöhrəvi xəstəlik, tropik xoralı qranulemadır. O, əsasən səhiyyə səviyyəsi aşağı olan inkişaf etməkdə olan ölkələrdə, həmçinin tropik və ya subtropik iqlimli regionlarda rast gəlinir.
Səbəbləri
Zöhrəvi qranulema infeksiyalaşmış insanlar vasitəsilə yayılır. 15-50 yaş arası şəxslər arasında o, əsasən cinsi yolla ötürülür. Uşaqların və yaşlı insanların yoluxması məişət və ya kontakt yolu ilə baş verir. Digər zöhrəvi xəstəliklərdən fərqli olaraq, donovanoz az kontagiozluğa (törədicinin daşıyıcı/infeksiyalaşmış insandan sağlam insana ötürülmə qabiliyyəti) malikdir.
Risk amilləri hesab olunur:
- isti regionlarda (Hindistan, Avstraliya, Afrika, Cənubi Asiya və Cənubi Amerika ölkələri) yaşamaq və ya vaxtaşırı olmaq;
- pis sanitar-gigiyenik şərait;
- daimi olmayan partnyorlarla cinsi əlaqədə baryer qoruyucu vasitələrdən (prezervativ) istifadə edilməməsi;
- qasıq qranuleması törədicisinə fərdi meyllilik.
Donovanoz nadir hallarda təcrid olunmuş şəkildə keçir, çox vaxt digər zöhrəvi xəstəliklərlə (sifilis, qonoreya) birləşir, bəzən sistem infeksiyaları fonunda manifest olunur.
Təsnifat
Mütəxəssislər klinik xüsusiyyətlərdən asılı olaraq zöhrəvi qranulemanın bir neçə tipini ayırd edirlər.
- Xoralı forma. Ən çox rast gəlinir. Papillaların əmələ gəlməsi, dərinin qalınlaşması, «yayılan» xora ilə müşayiət olunur. Üstünlük təşkil edən təzahürlərə görə bir neçə variantı olur: çapıq-keloid, xoralı-penetrasiya edən və s.
- Verrukoz forma. Dibində siyirtkəyəbənzər qranulyasiyaların əmələ gəldiyi yavaş proqressivləşən xora ilə xarakterizə olunur. Az miqdarda seroz, bəzən qanlı ifrazat müşahidə oluna bilər. Zaman keçdikcə xora qurulaşır, səthində sıx qabıq əmələ gəlir. Fiziki hiss yaratmır.
- Çiçəkləyən forma. Dərinin kütləvi zədələnməsi ilə fərqlənir. Xoralar iridir, ətli, parlaq qırmızı rəngli qranulyasiyalıdır. Qanaya bilər. Ekssudat boldur, kəskin xoşagəlməz iyə malikdir. Xəstələr dözülməz qaşınmadan, zədə nahiyəsinin geyim, su, yuyucu vasitələrlə təmasda ağrıdan şikayətlənirlər.
- Sklerozlaşan forma. Xəstəlik inkişaf etdikcə genital nahiyədə dəri qalınlaşır, böyüyür ki, bu da sidik kanalının, anal dəliyin və düz bağırsağın stenozuna səbəb ola bilər. Qadınlarda bəzən uşaqlıq yolunun deformasiyası baş verir.
- Nekrotik forma. İlkin xoraların ikincili infeksiyalaşması fonunda inkişaf edir. Qasıq qranulemasının gedişinin ən təhlükəli və ağır variantı hesab olunur. Fassiya və əzələ liflərinin cəlb olunduğu, dərinin bütün qatlarının geniş irinli-iltihabi zədələnməsi ilə xarakterizə olunur. Əlverişsiz gedişdə infeksiyanın generalizasiyası və ən mənfi nəticələrlə sepsisin inkişafı riski var.
Xəstədə eyni vaxtda bir neçə tip zöhrəvi qranulemanın əlamətləri müşahidə edildikdə, mütəxəssislər qarışıq formadan danışırlar.
Klinik mənzərə
Klinik təzahürlər patoloji prosesin mərhələsindən, xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən, xəstəliyin formasından asılıdır. İnkubasiya dövrü simptomsuz keçir və bir neçə gündən 3-4 aya qədər (bəzən daha uzun) davam edir. Bakteriyanın çoxalması və aktivliyinin artması ilə dəridə əvvəlcə solğun-çəhrayı papulalar əmələ gəlir. Onlar qadınlarda aralıqda, cinsiyyət dodaqlarında, anal dəlik nahiyəsində, kişilərdə isə penisin başcığında yerləşə bilər.
Bir neçə gündən sonra papulalar böyüyür, şişkinləşir, sonra isə yumşalıb açılaraq xora əmələ gətirir. Adətən onun qeyri-bərabər, sanki qalxmış kənarları olur, parlaq qırmızı rəngi və dənəvər dibi ilə fərqlənir. Element ağrı və ya diskomfort yaratmır. Bəzi hallarda xoradan xoşagəlməz iyli maye ayrılır.
İlkin əmələ gəlmələr tez-tez özbaşına sağalır, lakin bir neçə gün və ya həftə sonra yeni elementlər formalaşır. İkincili xoralar qasıqda, qasıq büküşlərində, ağır hallarda isə boğaz və ağız boşluğu selikli qişalarında və bədənin digər nahiyələrində rast gəlinə bilər. Zədələnmə zonaları yavaş, lakin daim böyüyərək get-gedə yeni sağlam toxumaları əhatə edir.
Donovanozun müşayiət edən simptomları aşağıdakılar ola bilər:
- subfebril bədən temperaturu;
- baş, əzələ, oynaq ağrısı;
- ümumi zəiflik;
- artmış yorğunluq.
Belə əlamətlər adətən patologiyanın generalizə olunmuş tiplərində və nekrotik formada yaranır. Digər hallarda ümumi intoksikasiya adətən müşahidə olunmur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Zöhrəvi qranulemanın diaqnozu aşağıdakı məlumatlar əsasında qoyulur:
- xəstənin anamnezi (qorunmadan çoxsaylı cinsi əlaqələr, endemik rayonlara səfər);
- klinik təzahürlər, şikayətlər;
- fizikal müayinənin obyektiv məlumatları;
- aparılmış analiz və müayinələrin nəticələri.
Xəstə ilə venerolog və ya dermatovenerolog həkim məşğul olmalıdır. Donovanozdan şübhələnilən şəxsin daimi cinsi partnyoru varsa, müayinə və sonrakı müalicədən hər ikisi keçməlidir.
Diaqnozu təsdiqləmək üçün xora əmələgəlməsinin punksion biopsiyası aparılır. Sürtmə nümunələri və ya xüsusi izlər götürülür, sonra bunlar mikroskop altında tədqiq edilir. Mütləq qaydada donovanozla birgə keçə bilən digər zöhrəvi xəstəliklərin, QİÇS-in, digər vəziyyətlərin müəyyən edilməsi üçün bir sıra testlər də aparılır.
Müalicə
Müalicə protokolu patologiyanın formasından, xəstənin cari vəziyyətindən, ağırlaşmaların olub-olmamasından asılıdır.
Medikamentoz terapiya infeksiyanın sıxışdırılmasına, mövcud iltihab ocaqlarının aradan qaldırılmasına, simptomatik yardıma, ağırlaşmaların inkişafının qarşısının alınmasına yönəlib. Antibakterial və iltihabəleyhinə vasitələr təyin olunur, antiseptik işlənmə aparılır. Müalicə xoraların tam yox olmasına və özünühissin sabitləşməsinə qədər davam edir. Zərərli vərdişləri aradan qaldırmaq, cinsi əlaqələrdən imtina etmək, sağlam həyat tərzinə riayət etmək də vacibdir.
Medikamentoz yolla öhdəsindən gəlmək mümkün olmayan ağırlaşmalar inkişaf etdikdə cərrahi müdaxilələr aparılır. Qüsurların xarakterindən və miqyasından asılı olaraq çapıqların kəsilməsi və plastikası, rekonstruktiv əməliyyatlar, sidik kanalının, uşaqlıq yolunun buqienajı və s. aparılır.
Reabilitasiya
Cərrahi müalicə aparılmışdırsa, pasiyentə 3-6 həftə ərzində aşağıdakılar tövsiyə olunur:
- cinsi əlaqədən, spirtli içkilərdən istifadədən çəkinmək;
- hamam, hovuz, solyarium, çimərliklərə getməmək;
- fiziki fəallığı azaltmaq;
- kütləvi tədbirlərdən, tanımadığı insanlarla ünsiyyətdən imtina etmək.
Bütün reabilitasiya kursu boyunca təyin edilmiş dərman preparatlarını qəbul etmək və profilaktik müayinə üçün müalicə edən həkimi müntəzəm ziyarət etmək lazımdır.
Profilaktika
Venerik qranulomanın inkişafının qarşısını almaq üçün mütəxəssislər aşağıdakıları tövsiyə edir:
- təsadüfi cinsi əlaqələr zamanı fərdi qorunmanın baryer üsullarından istifadə etmək;
- endemik bölgələrə səfər edərkən xüsusi ehtiyatlı olmaq;
- qorunmasız cinsi əlaqədən sonra müayinədən keçmək;
- bioloji mayelərin izləri qala bilən özgə əşyalarından istifadə etməmək.
Donovanoza qarşı vaksin hazırlanmamışdır. Profilaktika sağlam həyat tərzi sürməyə və təhlükəsizlik tədbirlərinə riayət etməyə əsaslanır.
Yadda saxla!
Qasıq qranuleması, digər cinsi yolla keçən infeksiyalar kimi, xoşagəlməz və bəzən çox təhlükəli xəstəlikdir. Vaxtında müalicə olmadıqda xəstəlik tez xroniki mərhələyə keçir, ağırlaşma riski dəfələrlə artır. Kişilərdə tez-tez fimoz, uretra strikturaları, qadınlarda isə uşaqlıq yolunun deformasiyası, uşaqlıq yolu fistulaları inkişaf edir. Nekrotik tipdə penisin və ya cinsiyyət dodaqlarının nekrozu, septik sistit, infeksiyanın generalizasiyası və qan zəhərlənməsi riski yüksəkdir. Nəticə çox kədərli ola bilər, buna görə də xəstəliyin istənilən simptomu yarandıqda dərhal mütəxəssislərə müraciət etmək, həmçinin müntəzəm müayinədən keçmək, ildə azı 1 dəfə analiz vermək çox vacibdir. Törədicinin vaxtında aşkarlanması sürətli və uğurlu sağalma şansıdır.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Ayaqların epidermofitiyası
Ayaqların epidermofitiyası – ümumi lokalizasiyaya və oxşar klinik təzahürlərə malik göbələk xəstəlikləri qrupudur. Onlar çox geniş yayılıb, istənilən…
İstiqamət: Mikologiya
Dırnaqların göbələk xəstəlikləri
Göbələk xəstəliklərindən (mikozlardan) planet əhalisinin təxminən dörddə biri əziyyət çəkir. Bütün ölkələrdə xəstələnmə hallarının artması sosial-iqtisadi amillərlə, böyük…
İstiqamət: Mikologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
