Qonoreya – bu qonokokkların törətdiyi infeksion zədələnmədir. Patoloji prosesə ən çox cinsi orqanlar cəlb olunur, lakin ekstragenital ocaqlar da ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Gonokokk infeksiyası
Xəstəlik haqqında
Qonoreya venerik xəstəliklərə aiddir. Sonuncular kişi, qadın və uşaqların sağlamlığı üçün ciddi fəsadlara gətirib çıxarır. Buna görə erkən diaqnostika və vaxtında müalicə çox vacibdir.
Xəstəlik Neisseria gonorrhoeae (qonokokk) tərəfindən törədilir. Törədicinin əsas ötürülməsi cinsi yolla baş verir. Çox nadir hallarda yoluxma məişət yolu ilə, məsələn, yoluxmuş lif və dəsmallar vasitəsilə həyata keçə bilər.
Çox vaxt az simptomlu formalar rast gəlinir. Buna görə xəstəliyin aşkarlanması üçün laborator diaqnostika aparılır.
Müalicənin əsas variantı – sağalmanın mütləq qiymətləndirilməsi ilə antimikrob terapiyadır. Nəzarət analizi antibiotikin qəbulunun başa çatmasından bir neçə gün sonra vermək tövsiyə olunur.
Səbəbləri
Qonoreya xəstəliyi qonokokk tərəfindən törədilir. Mikroskopiya zamanı törədici xaricən qəhvə dənəsini xatırladır, çünki 2 yarımdan ibarətdir. Maraqlıdır ki, onların ölçüsü prosesin kəskinliyindən asılıdır. Məlum olur ki, aktiv iltihab zamanı hər iki yarım eynidir, xroniki iltihab zamanı isə biri digərindən bir qədər kiçik olur.
Qonokokklar çox həssas bakteriyalardır. Onlar quruma zamanı, 50-55°C-yə qədər qızdırmanın, etil spirtinin və digər antiseptiklərin təsiri altında məhv olurlar. Lakin cinsi yolların antiseptiklərlə işlənməsi yoluxmanın qarşısını etibarlı şəkildə almır, buna görə qorunmasız cinsi əlaqədən sonra həkimə müraciət etmək lazımdır.
Qonokokklar ən çox birqatlı silindrik epitel ilə örtülmüş orqanları zədələyir. Bunlar servikal kanalın, uşaqlıq borularının, uretranın selikli qişasıdır. Çoxqatlı yastı epitel onlar üçün kifayət qədər ciddi maneə yaradır. Bakteriyaların bir-birinə sıx yerləşən bir neçə epiteli hüceyrə qatından keçməkdənsə, bir sıra sıx yerləşməyən hüceyrə vasitəsilə toxumaların dərinliyinə daxil olması daha asandır.
Qonokokla yoluxma anından ilk klinik əlamətlərin meydana çıxmasına qədər keçən vaxta inkubasiya dövrü deyilir. Qonorreyada orta hesabla bu mərhələ 3-4 gün davam edir. Lakin inkubasiya dövrünün müddəti 2 sutkadan 30 günə qədər dəyişə bilər.
Əgər immunitetin fəallığı azalmışsa, onda qonokoklar ilkin «dislokasiya» yerlərindən uzaq sahələrə keçə bilər. Ekstragenital yayılma limfogen (limfa axını ilə) və ya hematogen (qan axını ilə) yolla həyata keçirilir. Beləliklə, qonokoklar müxtəlif orqanlara nüfuz edə bilər (ekstragenital zədələnmə).
Lakin klinik praktikada ən çox genital iltihab ocaqları müşahidə olunur. Qonoreya qadınlarda adətən servisitlə – uşaqlıq boynu kanalının iltihabı ilə təzahür edir. Əgər bakteriyalar cinsiyyət yollarının təbii müdafiə baryerlərini aşmağı bacararsa, infeksiya yuxarıya doğru qalxır. Beləliklə, salpingit (uşaqlıq borusunun iltihabı) və adneksit (uşaqlıq borusunun iltihabının yumurtalığın zədələnməsi ilə birgə olması) inkişaf edə bilər. Kişilərdə qonoreyanın ən çox rast gəlinən formalarından biri uretritdir (sidik kanalının iltihabı).
Lakin qonokokk uretritinin əlamətləri tezliklə keçə bilər, bununla da infeksiya yuxu vəziyyətinə keçir: kişi özü də fərqinə varmadan cinsi partnyor üçün yoluxma mənbəyinə çevrilir.
Təsnifat
Qonoreya xəstəliyi aşağıdakı növlərə təsnif edilir:
- Təzə forma, yoluxmadan keçən müddət 2 aydan çox olmadıqda.
- Xroniki forma, yoluxmanın müddəti 2 aydan çox olduqda inkişaf edir.
Qonoreyanın təzə forması iltihabi prosesin müxtəlif aktivliyi ilə müşayiət oluna bilər. Buna görə xəstəlik kəskin varianta (parlaq ifadə olunmuş klinik təzahürlər), subkəskinə (simptomatika zəif ifadə olunur) və torpidə (simptomlar çox zəif ifadə olunur və ya demək olar ki, olmur, xəstəlik ləng gedir) təsnif edilir.
Ayrı bir kateqoriya olaraq qonokokk daşıyıcılığı ayırd edilir. Ən çox qonokokk daşıyıcıları qadın partnyorlarını asanlıqla yoluxduran kişilər olur.
Klinik mənzərə
Təxminən aşağı sidik-cinsiyyət traktı zədələnmiş qadınların 70%-də simptomlar olmur. Digər hallarda uretrit və servisit inkişafı ilə əlaqədar aşağıdakı qonoreya əlamətləri mümkündür:
- Irinli və ya selikli-irinli vaginal və ya uretral axıntılar;
- Intiim (vaginal) yaxınlıq zamanı ağrılıq;
- Vulva və vajina nahiyəsində yanma və qaşınma hissləri;
- Sidik kisəsinin boşaldılması zamanı xoşagəlməz və ağrılı hisslər;
- Qarının aşağı şöbələrində intensiv olmayan ağrılar.
Vulva və vajinanın vizual müayinəsində həkim selikli qişanın qızarmasını və ödemini müəyyən edir, böyük miqdarda patoloji axıntılar aşkar olunur. Eyni zamanda mikroskopik müayinə üçün material götürülür.
Qadınlarda qonoreya Bartolin vəzinin absesinə gətirib çıxara bilər. Bu halda cinsiyyət dodağında məhdud, ağrılı şişkinlik əmələ gəlir. Bəzən o, öz-özünə açıla bilər, lakin çox vaxt cərrahi boşaldılma və sanasiya tələb edir.
Qonokok infeksiyasının nadir formalarına artrit (oynaqların iltihabı), faringit (udlağın iltihabı), endokardit (endokardın iltihabı) və s. Aiddir.
Yenidoğulmuşlarda qonoreya konyunktivitlə təzahür edə bilər. Yoluxma uşağın ananın yoluxmuş yollarından keçməsi zamanı baş verir. İntranatal yoluxma riskini azaltmaq üçün bütün hamilələrdə 37-ci həftədə vaginal ifrazatın mikroskopiyası aparılır, doğuşdan sonra isə uşaqlarda hər iki gözün konyunktiva kisəsinə tetrasiklin məlhəmi qoyulması yolu ilə qonoreyanın profilaktikası həyata keçirilir. Son qaydalara görə, hamiləlik zamanı cinsi həyatı prezervativlə aparmaq tövsiyə olunur.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qonoreyanın skrininq diaqnostikası üçün cinsiyyət orqanlarının ifrazatının mikroskopik müayinəsi tətbiq olunur. Qadınlarda laborator diaqnostika üçün material servikal kanaldan, kişilərdə isə uretradan ifrazat götürülür. Lakin bu metod həmişə törədicini aşkarlamağa imkan vermir. Mikroskopik müayinənin mənfi nəticəsi, xüsusilə xroniki formanı, qonoreyanı istisna etməyə imkan vermir. Buna görə də hazırda bu venerik infeksiyanın ən informativ diaqnostik metodu PZR-testidir. Lakin PZR-in yüksək həssaslığı onunla izah olunur ki, analiz törədicinin bioloji mühitdə DNT-sinin çoxsaylı nüsxələr yaradılmaqla aşkarlanmasına əsaslanır. Buna görə də qonokokların minimal konsentrasiyası olduqda belə, PZR metodu ilə onlar aşkar ediləcək. Metodun həssaslığı və spesifikliyi çox yüksəkdir.
Standart antibakterial terapiya səmərəsiz olduqda, diaqnostika proqramına həmçinin bioloji materialın qidalı mühitə əkilməsi və qonokokların antimikrob preparatlara həssaslığının müəyyən edilməsi də daxil edilir.
Qonoreyanın aşkarlanması üçün instrumental diaqnostika metodlarından istifadə olunmur.
Müalicə
Qonoreyanın müalicəsi konservativ üsullarla aparılır. Cərrahi müdaxilə uşaqlıq borularının irinli zədələnməsi inkişaf etdikdə göstəriş ola bilər.
Konservativ terapiya əsasən sefalosporin qrupundan antibiotiklərlə aparılır (qonokokkların çoxu penisillinə davamlıdır). Həkim optimal dozanı və müalicə kursunun müddətini seçir. Terapiya başa çatdıqdan sonra müalicənin sağaldıcılığını təsdiqləməyə imkan verən nəzarət müayinəsi aparılır.
Müalicə olunmamış qonoreya qadınlarda piyosalpinks və irinli tuboovarial törəmə (irinli əriməyə məruz qalmış yumurtalıq, uşaqlıq borusu və onların altında yerləşən toxumalardan ibarət konqlomerat) inkişafına gətirib çıxara bilər. Bu ağırlaşmalar aşkar edildikdə cərrahi müdaxilə – zədələnmiş orqanların çıxarılması və qarın boşluğunun sanasiyası – göstərişdir.
Reabilitasiya
Qonoreyanın müalicəsindən sonra xüsusi profilaktik tədbirlərə ehtiyac yoxdur. Qadınlar vaginanın sağlamlığına xüsusi diqqət yetirməlidirlər, çünki laktofloranın normal sayda olması qoruyucu təsir göstərərək cinsi infeksiyaların inkişaf riskini azaldır.
Profilaktika
Qonoreyanın inkişaf riskini azaltmaq üçün aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- Təsadüfi cinsi əlaqə zamanı prezervativdən istifadə etmək;
- Qorunmasız cinsi əlaqə olduqda həkimə müraciət edib müayinədən keçmək;
- Müntəzəm olaraq (şikayətlər olmadıqda – ildə 1 dəfə) qadınlar ginekoloqa, kişilər uroloqa və ya dermatoveneroloqa profilaktik müayinələrə gəlmək və skrininq analizlərini vermək.
Yadda saxla!
Keçmişdə qonoreya parlaq klinik təzahürlərlə xarakterizə olunurdu. Yoluxmuş qadınlarda yoluxmadan bir müddət sonra vaginadan (kişilərdə – uretradan) irinli ifrazat meydana çıxırdı. Urogenital traktda gedən aktiv iltihab ifadəli narahatlığa və ağrıya səbəb olurdu. Simptomatikanın bu xüsusiyyətləri pasiyentləri mümkün qədər tez tibbi yardım üçün müraciət etməyə vadar edirdi.
Lakin son vaxtlar qonoreya getdikcə daha tez-tez torpid (zəif əlamətli, ləng) gedişə malik olur. Həkimlər bunu müasir insanın nisbi immunosupressiyası ilə əlaqələndirirlər, çünki çox vaxt immun sistemi xroniki stresslərin və yüklənmələrin təsiri altında «yarım güclə» işləyir. Həmçinin antibakterial preparatların nəzarətsiz qəbulu və törədicinin bioloji xüsusiyyətlərinin dəyişməsi də öz töhfəsini verir. Qadın pasiyentlərin çoxunun hətta şübhələnmədiyi qonoreyanın gizli gedişi bu xəstəliyin gecikmiş diaqnostikasına gətirib çıxarır. Təcrübədə qadının uşaqlıq borularının keçirilməməsi ilə əlaqəli tuboperitoneal sonsuzluq üzrə müayinə olunmağa başlaması və qonoreyanın aşkar edilməsi halları az deyil.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Qadınlarda diaqnostika və müalicə ilə ginekoloq məşğul olur, kişilərdə – uroloq. Zöhrəvi xəstəliklərin müalicəsində ixtisaslaşmış tibbi yardımı dermato-veneroloq da göstərə bilər.
Son vaxtlar cinsi yolla ötürülən infeksiyaların epidemioloji xüsusiyyəti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmişdir. Belə ki, tez-tez «qonoreya + trixomoniaz» mikrob assosiasiyalarına rast gəlinir. Bu, kifayət qədər hiyləgər duetdir, çünki qonokokklar trixomonadların daxilində «gizlənə» bilər və bununla da antibakterial preparatlar üçün əlçatmaz hala gələ bilərlər. Bu şəkildə müalicədən yayınaraq, terapiyadan bir müddət sonra qonoreyanın residivinə səbəb ola bilərlər. Bunun qarşısını almaq üçün antimikrob preparatların qəbuluna başlamazdan əvvəl materialın PZR tədqiqatı üçün verilməsi tövsiyə olunur. Trixomonadlar və qonokokların aşkar edilməsi hər iki patogeni məhv etməyə imkan verəcək kompleks terapiyanın təyin edilməsini tələb edir.
Elə olur ki, müalicədən sonra xəstəliyin simptomları yenidən qayıda bilər. Bəzi hallarda bu, qonokokklərin trixomonadların daxilində «gizlənməsi» ilə, digər hallarda isə onların antibiotiklərin təsirindən yayınmağa imkan verən kiçik L-formalar əmələ gətirməsi ilə bağlıdır. Yaşayış üçün şərait optimal olan kimi, L-forma tamhüquqlu bakteriyaya çevrilir və bu da iltihabi prosesin inkişafına səbəb olur.
Qadınlarda qonoreyanı istisna etmək üçün PZR analizinin verilməsi vaginanın tez-tez iltihabi prosesləri, salpingit və hidrosalpinks, uşaqlıq borularının keçməzliyi zamanı tövsiyə olunur. Profilaktik müayinə daimi partnyoru olmayan bütün cinsi fəal qadınlara tövsiyə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Ayaqların epidermofitiyası
Ayaqların epidermofitiyası – ümumi lokalizasiyaya və oxşar klinik təzahürlərə malik göbələk xəstəlikləri qrupudur. Onlar çox geniş yayılıb, istənilən…
İstiqamət: Mikologiya
Dırnaqların göbələk xəstəlikləri
Göbələk xəstəliklərindən (mikozlardan) planet əhalisinin təxminən dörddə biri əziyyət çəkir. Bütün ölkələrdə xəstələnmə hallarının artması sosial-iqtisadi amillərlə, böyük…
İstiqamət: Mikologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
