Yuxu iflici yuxuya gedərkən və ya oyanarkən insanın qısa müddət ərzində hərəkət edə və danışa bilmədiyi, şüurun isə qorunduğu REM-yuxu ilə əlaqəli vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qarabasma
Tarixi məlumatlar
Yuxu iflicinə bənzər vəziyyətlərin təsvirlərinə müasir tibbin yaranmasından çox əvvəl rast gəlinir. Antik dövrün və Orta əsrlərin yazılı mənbələrində “kənar bir şeyin” mövcudluğu hissi ilə müşayiət olunan gecə hərəkətsizlik tutmalarından bəhs edilirdi. Bu təcrübələr yuxuda insana hücum edən ruhların, cinlərin və ya mifik varlıqların təsiri ilə izah edilirdi.
Yuxu iflicini elmi cəhətdən izah etməyə ilk cəhdlər XVII–XVIII əsrlərə aiddir. O dövrün həkimləri bu vəziyyəti gecə “boğulmasının” xüsusi forması və ya kabusların bir növü kimi qəbul edirdilər. Yalnız yuxu fiziologiyasının inkişafı ilə aydın oldu ki, yuxu iflicinin səbəbi xarici təsirdə deyil, beynin işinin xüsusiyyətlərindədir.
XIX əsrdə tədqiqatçılar iflicin yuxu fazaları ilə əlaqəsinə diqqət yetirdilər. Müəyyən edildi ki, bu hadisə sürətli yuxu fazası ilə oyaqlıq fazasının kəsişməsində baş verir. Sürətli yuxu dövründə beyin aktiv işləyir, bədən isə müvəqqəti hərəkətsiz olur — bu, insanın yuxuda gördüyü hərəkətləri təkrarlamasına imkan verməyən qoruyucu mexanizmdir.
XX əsrin ikinci yarısında polisomnoqrafiyanın meydana çıxması ilə yuxu iflici yuxunun keçid vəziyyətləri pozğunluqlarına aid edildi. O, narkolepsiya, xronik yuxusuzluq və sirkadian ritmlərin pozulması kontekstində öyrənilməyə başlandı. Müasir tədqiqatlar yuxu iflicini müəyyən şəraitdə psixoloji və sosial amillərlə gücləndirilə bilən bioloji hadisə kimi nəzərdən keçirir.
Səbəbləri
Yuxu iflici yuxudan oyaqlığa və əksinə keçid anlarında sinir sisteminin işi ilə əzələlərin idarə olunması arasındakı incə tarazlıq pozulduqda yaranır. Adi şəraitdə bu proseslər insan üçün sinxron və hiss olunmadan baş verir.
Sürətli yuxu zamanı beyin yuxular yaradaraq aktiv qalır, bədən isə müvəqqəti olaraq hərəkət qabiliyyətini itirir. Belə hərəkətsizlik qoruyucu mexanizmdir: o, insanın yuxuda “yaşadığı” hərəkətləri təkrarlamasına imkan vermir. Yuxu iflicində bu mexanizm düzgün işə düşür, lakin vaxtında sönmür. Əzələlər bloklanmış qalır, huş isə artıq aktivliyə qayıdır. Məhz bu uyğunsuzluq baş verənlərin aydın qavranılması fonunda hərəkətsizliyin qorxulu hissini formalaşdırır.
Yuxu iflicinin yaranmasının əsas səbəblərinə aiddir:
- yuxu çatışmazlığı və nizamsız yuxu rejimi;
- növbəli iş və vaxt qurşaqlarının dəyişməsi;
- arxası üstə yatma;
- stress, narahatlıq pozuntuları və posttravmatik stress pozuntusu;
- narkolepsiya və digər yuxu pozuntuları;
- spirtli içkilərdən və bəzi dərman vasitələrindən istifadə.
Yuxu iflicinin nə üçün yarandığını anlamaq üçün onun inkişaf mexanizmini başa düşmək vacibdir. Yuxu ardıcıl olaraq bir-birini əvəz edən bir neçə fazadan ibarətdir. Sürətli yuxu fazası onunla fərqlənir ki, bu dövrdə beyin demək olar ki, oyaqlıq zamanı olduğu qədər aktiv işləyir, əzələlər isə dərin boşalma vəziyyətindədir. Əgər oyanma çox kəskin baş verərsə, sinir sistemi hərəkət funksiyasını huşla sinxron “aktivləşdirməyə” macal tapmır.
Nəticədə insan özünəməxsus keçid nöqtəsində olur. O, artıq özünü, ətraf məkanı və zamanın axarını dərk edir, lakin bədənini idarə edə bilmir. Yuxu iflicinin əsasında məhz huş ilə hərəkət arasındakı bu qısamüddətli uyğunsuzluq durur, hər hansı xarici və ya mistik səbəblər deyil.
Əlavə rol emosional və koqnitiv amillər tərəfindən oynanılır. Qorxu hisslərin qavranılmasını gücləndirir, hallüsinasiyalar isə yuxu elementlərinin oyaq huş üzərinə üst-üstə düşməsi hesabına formalaşır. Xəstələr tez-tez yuxu iflicinə necə düşmək və ya yuxu iflicini necə çağırmaq sualları ilə maraqlanırlar, halbuki praktikada bu, idarə olunan proses deyil, bir neçə əlverişsiz şəraitin üst-üstə düşməsinin nəticəsidir.
İnkişaf mexanizmi
Yuxu iflicinin gedişi əsasən epizodların tezliyindən və insanın baş verənlərə reaksiyasından asılıdır. İnsanların əhəmiyyətli hissəsində vəziyyət epizodik xarakter daşıyır və proqressivləşməyə meylli deyil. Belə hallarda tutma həyatda bir və ya bir neçə dəfə baş verə bilər və daha təkrarlanmaya bilər.
Provokasiya edən amillərin korreksiyası olmadıqda yuxu iflici müntəzəm xarakter ala bilər. Epizodlar daha tez-tez, bəzən gecədə bir neçə dəfə baş verməyə başlayır ki, bu da yuxu ilə bağlı narahat gözləntini gücləndirir. İnsan təkrar iflicdən ehtiyat edərək şüurlu şəkildə yuxuya getməyi təxirə salır, bu isə yuxunun strukturunu daha da pozur və qapalı dövrə yaradır.
Zaman keçdikcə bədən hisslərinə qarşı artmış həssaslıq formalaşır, nəzarəti itirmə qorxusu güclənir. Buna baxmayaraq, özbaşına sağalma mümkündür. Yuxu rejimi normallaşdıqda, stress səviyyəsi azaldıqda və trigerlər aradan qaldırıldıqda epizodlar xüsusi müalicə olmadan dayana bilər.
Anlamaq vacibdir ki, yuxu iflici oyaqlıq halında əzələ iflicinə keçmir və sinir sistemində geri dönməz dəyişikliklərə səbəb olmur. Lakin problemə diqqət yetirilmədikdə həyat keyfiyyətini xeyli aşağı sala və yuxu zamanı təhlükəsizlik hissini poza bilər.
Təsnifat
Praktikada yaranma mexanizminə və insanın subyektiv hisslərinə görə fərqlənən yuxu iflicinin bir neçə variantını ayırd etmək qəbul edilmişdir.
- Hipnaqogik forma yuxuya getmə sərhəddində, huş hələ reallıqla əlaqəni saxladığı, bədən isə artıq yuxu rejiminə keçərək hərəkət aktivliyini “söndürdüyü” zaman meydana çıxır.
- Hipnopompik variant oyanma anında inkişaf edir: gözlər açıqdır, fəzada oriyentasiya qorunub saxlanılır, lakin əzələləri idarə etmə qabiliyyəti müvəqqəti olaraq yoxdur.
- İzolə olunmuş yuxu iflici epizodik olaraq özünü göstərir və digər yuxu pozğunluqları və ya sinir sistemi xəstəlikləri ilə müşayiət olunmur. Bir qayda olaraq, belə epizodlar təsadüfi xarakter daşıyır.
- Residivləşən forma müntəzəm olaraq — aydan bir neçə dəfədən bir gecədə bir neçə epizoda qədər — yarana bilən təkrarlanan tutmalarla xarakterizə olunur.
- Sensor fenomenlərlə müşayiət olunan yuxu iflici emosional gərginliyi və təhlükə hissini gücləndirən qeyri-adi görmə, eşitmə və ya bədən hissləri ilə müşayiət olunur.
Bu cür ayırd etmə mütəxəssisə konkret insanda yuxu iflicinin niyə baş verdiyini daha dəqiq anlamağa və müalicə tədbirlərini seçməyə imkan verir.
Klinik mənzərə
Yuxu iflici qəflətən özünü göstərir və adətən bir neçə saniyədən bir neçə dəqiqəyə qədər davam edir. Bu zaman insan huşundadır, baş verənlərin fərqindədir, lakin bədəni üzərində nəzarəti itirir. Gözlənilməzlik və hərəkət edə bilməmək səbəbindən vəziyyət, xüsusilə ilk epizodda, tez-tez təhlükəli kimi qəbul edilir. Bir çox xəstələr sonradan yuxu iflicinin necə göründüyünü, yuxu ilə reallıq arasında bir “donub qalma” olduğunu təsvir edirlər.
Xarakterik xüsusiyyət ondan ibarətdir ki, yuxu iflicinin simptomları ya yuxuya getmə zamanı, ya da beynin artıq aktiv olduğu, əzələ sisteminin isə hələ də söndürülmüş qaldığı oyanma anında meydana çıxır. İfadəli hisslərə baxmayaraq, həyati vacib funksiyalar pozulmur.
Yuxu iflicinin əsas təzahürlərinə aiddir:
- tam və ya qismən oyaqlığa baxmayaraq bədənin qəfləti hərəkətsizliyi;
- bədənin hərəkət cəhdlərinə reaksiya vermədiyi əzələlərin sıxılması hissi;
- kömək çağırmaq zərurətinin dərk edilməsinə baxmayaraq danışa bilməmə və ya səs çıxara bilməmə;
- səthi tənəffüslə əlaqəli döş qəfəsində təzyiq hissi;
- real boğulma olmadan subyektiv hava çatışmazlığı hissi;
- bəzən panik reaksiyaya keçən ifadəli qorxu;
- zamanın təhrif olunmuş qavranılması — insana elə gəlir ki, epizod əslində olduğundan daha uzun davam edir;
- sürətli yuxu fazasında beynin aktivliyi fonunda yaranan görmə, eşitmə və ya taktil hallüsinasiyalar;
- otaqda heç kim olmadığı halda yaxınlıqda kiminsə olması hissi;
- hərəkətlərin bərpasından və tam oyaqlığa keçidindən sonra vəziyyətin kəskin yüngülləşməsi.
Simptomların intensivliyi fərqli ola bilər. Bəzi insanlarda iflic yalnız qısamüddətli hərəkətsizliklə məhdudlaşır, digərlərində isə parlaq obrazlar və güclü narahatlıqla müşayiət olunur. İflic ilə qorunub saxlanmış huşun birləşməsi bu hadisəni bu qədər emosional cəhətdən zəngin edir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Yuxu iflici qısa müddət davam edir və obyektiv müayinə zamanı qeyd edilə biləcək izlər buraxmır. Buna görə də diqqət mərkəzində insanın öz nəql etdiyi məlumatlar — hissləri, epizodların yaranma şəraiti və onların nə qədər tez-tez təkrarlanması dayanır. Diaqnostik axtarış iflicin özünün qeydə alınmasına deyil, bu vəziyyətin arxasında yuxunun və ya sinir tənzimlənməsinin başqa pozğunluqlarının gizlənib-gizlənmədiyini anlamağa yönəlmişdir.
Söhbət zamanı mütəxəssis vəziyyətin yuxunun hansı mərhələsində yarandığını — yuxuya gedərkən, yoxsa oyanarkən —, yuxu iflicinin nə qədər davam etdiyini, şüurun aydınlığının qorunub-qorunmadığını, qorxulu obrazların, sıxılma hissinin və ya güclü qorxunun yaranıb-yaranmadığını ətraflı araşdırır. Ayrıca yuxu vərdişlərinə, gündəlik gərginlik səviyyəsinə və sinir sisteminin işinə təsir edə biləcək xroniki xəstəliklərin mövcudluğuna diqqət yetirilir.
Yuxu iflicinin nədən baş verdiyini anlamaq üçün müxtəlif diaqnostik yanaşmalardan istifadə oluna bilər:
- yuxuya getmə vaxtını, gecə oyanmalarını və səhər vəziyyətini qeyd edən gündəlik vasitəsilə yuxunun izlənməsi;
- yuxunun dərinliyini və gündüz yuxululuğunun ifadəlilik dərəcəsini qiymətləndirməyə imkan verən ixtisaslaşdırılmış anketlər;
- mərkəzi sinir sisteminin mümkün pozğunluqlarına işarə edən əlamətlər olduqda nevroloq konsultasiyası;
- əsas rolu narahatlıq və ya yuxu qorxusu oynadıqda psixoterapevtə və ya psixiatra müraciət;
- fazaların dəyişməsini, beyin fəaliyyətini və əzələlərin vəziyyətini izləməyə imkan verən yuxunun instrumental müayinəsi;
- epileptik fəaliyyəti istisna etmək zərurəti olduqda elektroensefaloqrafik müayinə;
- yuxu iflicinin gecə panik reaksiyalarından, qarabasmalardan, digər parasomniyalardan və narkolepsiyadan ayırd edilməsi.
Kompleks yanaşma yuxu iflicinin nə üçün baş verdiyini müəyyən etməyə və onun təcrid olunmuş bir hadisə olub-olmadığını, yoxsa daha mürəkkəb yuxu pozğunluğunun bir hissəsi olduğunu təsbit etməyə imkan verir.
Ağırlaşmalar
Yuxu iflicinin özü beyin toxumalarını dağıtmır və sinir sisteminə zərər vermir. Lakin təkrarlanan gedişat və korreksiyanın olmaması zamanı o, əsasən psixoemosional sahə və yuxu pozğunluğu ilə bağlı bir sıra əlverişsiz nəticələrə səbəb ola bilər. Bu ağırlaşmalar tədricən formalaşır və vəziyyət gündəlik həyata təsir etməyə başlayana qədər tez-tez diqqətdən kənarda qalır.
Yuxu iflicinin ən geniş yayılmış ağırlaşmalarına aşağıdakılar daxildir:
- xüsusilə yuxuya getməzdən əvvəl təkrar epizodun gözlənilməsi ilə bağlı xroniki narahatlıq;
- insanın hərəkətsizlikdən ehtiyat edərək yuxuya getmə anını şüurlu şəkildə təxirə saldığı yuxu qorxusu;
- yuxunun strukturunun pozulması, dərin yuxu fazasının qısalması və gecə oyanmalarının tezləşməsi;
- gündüz yorğunluğunun artması, diqqət cəmləşdirmə qabiliyyətinin və iş qabiliyyətinin azalması;
- təkrar iflic epizodları zamanı yaranan panik reaksiyalar;
- yuxu obrazlarının getdikcə daha tez-tez oyaqlıq halına «keçdiyi» hallüsinasion təcrübələrin güclənməsi;
- məsələn, nəfəsin və ya bədən vəziyyətinin yuxu zamanı daimi nəzarəti kimi patoloji davranışın möhkəmlənməsi;
- narahatlıq və depressiya halları da daxil olmaqla müşayiət edən pozğunluqların kəskinləşməsi.
Vurğulamaq vacibdir ki, xəstələrin yuxu iflicindən ölmək mümkün olub-olmadığı barədə sualları məhz qorxunun ifadəliliyi ilə bağlıdır. Tibbi baxımdan həyata təhlükə yoxdur, lakin psixoloji ağırlaşmalar, xüsusilə iflic daha tez-tez baş verdikdə və həyat keyfiyyətinə təsir etdikdə, mütəxəssisin diqqətini tələb edir.
Müalicə
Yuxu iflicinin müalicəsi hadisənin özünün «söndürülməsinə» deyil, yuxu və oyaqlıq fazaları arasında pozulmaya səbəb olan amillərin aradan qaldırılmasına yönəlmişdir. Taktika fərdi seçilir və epizodların tezliyindən, onların ifadəliliyindən və müşayiət edən pozğunluqların olub-olmamasından asılıdır.
Xüsusilə yuxu iflici qorxu və təkrar tutmaların gözlənilməsi ilə müşayiət olunduqda psixoterapiya əsas rol oynayır. Əsas məqsəd vəziyyətin qavranılmasını dəyişmək və ona qarşı emosional reaksiyanı azaltmaqdır.
Praktikada aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:
- yuxuya getmə və iflic ilə bağlı narahatlıq doğuran inanclarının korreksiyasına yönəlmiş koqnitiv-bihevioral terapiya;
- epizodun ilk əlamətlərini tanımaq və sakit reaksiya strategiyalarına öyrətmək;
- iflicin təhlükəli və ya idarəolunmaz olduğuna inam kimi katastrofik fikirlərlə iş;
- ümumi gərginlik səviyyəsini azaltmağa kömək edən rahatlaşma texnikaları;
- yuxu zamanı davamlı təhlükəsizlik hissinin formalaşdırılması;
- psixoloji maarifləndirmə — yuxu iflicinin sadə sözlərlə nə olduğunun, necə yarandığının və nə üçün həyata təhlükə yaratmadığının ətraflı izahı.
Vəziyyətin mexanizmlərinin başa düşülməsi qorxunu xeyli azaldır və epizodların tezliyini aşağı salır.
Yuxu iflicində dərmanlar hər halda deyil, yalnız epizodlar müntəzəm olduqda, ağır keçdikdə və ya seriyalarla təkrarlanmağa başladıqda, xüsusilə iflic digər yuxu pozğunluqları fonunda inkişaf etdikdə istifadə olunur. Dərman dəstəyinin seçilməsi yalnız insanın vəziyyətinin üz-üzə qiymətləndirilməsindən və ümumi yuxu rejiminin təhlilindən sonra mümkündür, çünki universal müalicə sxemi mövcud deyil.
Terapiyada müxtəlif farmakoloji istiqamətlərdən istifadə olunur, onların hər biri pozulmuş yuxunun müəyyən həlqələrinə təsir göstərir:
- yuxu fazalarının dərinliyinə və bölünməsinə təsir edən, bunun sayəsində orqanizmin yuxu ilə oyaqlıq arasında «ilişib qalması» ehtimalını azaldan preparat qrupları;
- daxili gərginliyi azaldan və sinir sisteminin narahatlıq hazırlığı səviyyəsini aşağı salan preparatlar;
- bioloji saatı tənzimləməyə və yuxuya getmənin, səhər oyanmasının sabit vaxtını möhkəmləndirməyə kömək edən vasitələr;
- əgər müşayiət edən yuxu pozğunluqları iflicin tetikləyici mexanizminə çevrilirsə, onların korreksiyasına yönəlmiş dərmanlar.
Düzgün seçilmiş dərman dəstəyi yalnız epizodları daha nadir etməklə kifayətlənmir, həm də onların subyektiv ağırlığını nəzərəçarpacaq dərəcədə zəiflədir. Tədricən yuxuya getmə prosesinə nəzarət hissi bərpa olunur, tutmanın və bununla bağlı qorxunun gözlənilməsi aradan qalxır. Psixoterapevtik işlə birlikdə belə yanaşma xəstənin əsas sualına — yuxu iflicindən necə qurtulmaq və yuxunu yenidən təhlükəsiz və təbii vəziyyət kimi qəbul etmək sualına — cavab verməyə kömək edir.
Reabilitasiya
Yuxu iflicində reabilitasiya əldə edilmiş müalicə effektinin möhkəmləndirilməsinə və davamlı, proqnozlaşdırıla bilən yuxunun formalaşdırılmasına yönəlmişdir. Epizodlar azaldıqda və ya aradan qalxdıqda belə, təkrar pozğunluq riskinin minimal olduğu şəraiti qorumaq vacibdir. Reabilitasiya tədbirləri insanın yuxuya getmə prosesinə inamını bərpa etməyə və simptomların qayıtma ehtimalını azaltmağa kömək edir.
Əsas reabilitasiya üsullarına aşağıdakılar aiddir:
- eyni yuxuya getmə və oyanma vaxtı ilə sabit yuxu rejiminin tədricən qurulması;
- sinir sistemini yuxuya hazırlayan fərdi axşam rituallarının formalaşdırılması;
- özünütənzimləmə vərdişlərinə və daxili gərginlik səviyyəsini idarə etməyə öyrətmək;
- oyaqlıqdan yuxuya yumşaq keçidə yönəlmiş tənəffüs praktikaları;
- bədən üzərində nəzarət hissini artıran bədən yönümlü üsullar;
- bioloji ritmlər nəzərə alınmaqla həyat tərzinin korreksiyası;
- narahat gözləntilər olduqda mütəxəssisin dəstəkləyici konsultasiyaları;
- təkrar epizodlara qarşı qalıq qorxu ilə iş.
Reabilitasiya dərman tələb etmir və sistemlilik üzərində qurulur. O, nəticəni saxlamağa imkan verir və uzunmüddətli perspektivdə yuxu iflicindən necə qaçmaq lazım olduğunu anlamağa kömək edir.
Profilaktika
Yuxu iflicinin profilaktikası yuxu və oyaqlıq prosesləri arasında balansın qorunmasına əsaslanır. Əsas vəzifə beynin və əzələlərin aralıq nasazlıqlar yaratmadan yuxu fazaları arasında sinxron keçid etdiyi şərait yaratmaqdır.
Effektiv profilaktik tədbirlərə aşağıdakılar daxildir:
- vaxt üzrə kəskin sürüşmələr olmadan müntəzəm yuxu rejiminə riayət etmək;
- fərdi ehtiyaclar nəzərə alınmaqla kifayət qədər yuxu müddəti;
- güclü yorğunluq halında yuxuya getməkdən imtina;
- yuxudan əvvəl elektron cihazlardan məhdud istifadə;
- axşam psixoemosional yükün səviyyəsinin azaldılması;
- günün ikinci yarısında stimulyatorlardan və alkoqoldan imtina;
- yuxu zamanı böyrü üstə vəziyyət;
- yataq otağında sakit və proqnozlaşdırıla bilən mühitin formalaşdırılması;
- yuxuya getməzdən əvvəl rahatlaşma üsullarına öyrətmək;
- narahatlıq pozğunluqlarının və yuxu pozğunluqlarının vaxtında müalicəsi;
- hadisəni mistikləşdirmədən yuxu iflicinin nə üçün yarandığı mexanizmlərin başa düşülməsi.
Belə profilaktika epizodları artıq bir neçə dəfə baş vermiş insanlar üçün xüsusilə vacibdir, çünki onların təkrarlanma riskini azaldır və yuxuya sakit münasibəti qorumağa kömək edir.
Yadda saxla!
Yuxu iflici epizodları təkrarlanmağa başladıqda, yalnız öz səylərinə güvənmək kifayət etmir. Belə vəziyyətdə bu halın arxasında yuxunun başqa pozğunluqlarının gizlənib-gizlənmədiyini və yuxu iflicinin məhz bu insanda nə üçün baş verdiyini araşdıra biləcək mütəxəssisi işə cəlb etmək vacibdir.
Həkimlə iş sadəcə epizodların faktını qeydə almağa deyil, yuxunun və emosional tarazlığın bərpası üçün fərdi strategiya qurmağa imkan verir. Belə yanaşma yeni tutmaların ehtimalını azaldır və gecə ilə bağlı narahat gözləntinin möhkəmlənməsinə imkan vermir. Məqsədyönlü korreksiya nə qədər tez başlasa, yuxu bir o qədər tez təhlükə mənbəyi kimi qavranılmaqdan çıxır və gündəlik həyat adət olunmuş ritmə qayıdır.
Suallar və cavablar
Nadir, tək epizodlar üçün adətən həkimə müraciət tələb olunmur, çünki bu, bir çox sağlam insanda vaxtaşırı baş verə bilər. Lakin epizodlar tez-tez təkrarlanır, güclü qorxu hissi yaradır və ya yuxunun keyfiyyətini pozursa, somnoloqa müraciət etmək məsləhətdir — bu, digər yuxu pozğunluqlarını istisna etmək üçün vacibdir. Həkim şikayətlərin xarakterinə görə əlavə müayinə ehtiyacını qiymətləndirir.
Bəzi tədqiqatlar yuxu iflicinə meyllilikdə genetik amillərin müəyyən rol oynaya biləcəyini göstərir, çünki hadisə ailələrdə bir qədər tez-tez rast gəlinir. Bununla belə, bu, birbaşa və sadə irsi ötürülmə demək deyil — yuxu rejiminin pozulması, stress və yorğunluq kimi xarici amillər də əhəmiyyətli rol oynayır. Dəqiq mexanizm hələ tam öyrənilməyib, ona görə fərdi qiymətləndirmə vacibdir.
Yuxu iflicinin özü adətən fiziki cəhətdən təhlükəli sayılmır və iz buraxmadan keçir, lakin təkrarlanan epizodlar güclü narahatlıq, yuxudan qorxu və yuxu keyfiyyətinin pisləşməsinə səbəb ola bilər. Nadir hallarda tez-tez təkrarlanan yuxu iflici digər yuxu pozğunluqlarının əlaməti ola bilər. Belə hallarda somnoloqun əlavə müayinəsi tövsiyə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Gecə apnoesinin diaqnostikası – polisomnoqrafiya, yoxsa portativ cihazlar?
Bütün dünyada yuxu pozğunluqlarının araşdırılmasında qızıl standart polisomnoqrafiya hesab olunur – bu, yuxu zamanı insan orqanizminin müxtəlif fizioloji…
İstiqamət: Somnologiya
Qadın xorultudan necə xilas ola bilər
Xorultu bütün yaş qruplarından olan insanlarda rast gəlinən geniş yayılmış problemdir, lakin qadın sağlamlığı kontekstində ona çox vaxt…
İstiqamət: Somnologiya
Xorultunun və obstruktiv yuxu apnoesi sindromunun müalicəsi
Yuxu hər bir insanın həyatının zəruri hissəsidir. Yaxşı və uzun yuxu çox vaxt dincəlmək, gün ərzində toplanmış streslərdən…
İstiqamət: Somnologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
