Üst çənə cibinin punksiyası - prosedur necə keçir?

Burunətrafı ciblər – üz skeletinin müəyyən sahələrində yerləşən hava cibləridir. Onların boşluqları kiçik dəliklər vasitəsilə burun keçidləri ilə birləşir. Bunun hesabına təzyiqin bərabərləşməsi, həmçinin az miqdarda əmələ gələn seliyin xaric olunması baş verir.

Burunun əlavə ciblərinin iltihabı (sinusit) adətən patogen mikroorqanizmlər burun yollarından onlara daxil olduqda inkişaf edir. Daha nadir hallarda infeksiya qan axını ilə yayılır. Üst çənə (haymor) cibinin iltihabı həmçinin stomatoloji xəstəliklər və ya üst çənədə uğursuz aparılmış manipulyasiyalar fonunda yarana bilər. Bu patologiyaya digərlərinə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir.

İltihabi proses fonunda cibdən mayenin axını poza bilər. Boşluğun daxilində təzyiq artır, nəticədə pasiyent güclü baş ağrılarından əziyyət çəkir. İltihab irinli xarakter aldıqda xəstəlik güclü intoksikasiya, yüksək hərarət, ümumi vəziyyətin pozulması ilə müşayiət olunur. Bu prosesi medikamentoz müalicə vasitəsilə saxlamaq heç də həmişə mümkün olmur.

Haymor cibinin punksiyası bütün irini diqqətlə çıxarmağa və selikli qişanı antiseptik məhlulla işləməyə imkan verir. Bunsuz proses uzun müddət davam edə və hətta ağır ağırlaşmaların səbəbinə çevrilə bilər. Ən dəhşətliləri sepsis (qanın zəhərlənməsi), göz almasının zədələnməsi, həmçinin iltihabi prosesin baş beyinə və ya onun qişalarına keçməsidir (ensefalit, meningit).

Həkimlər pasiyenti punksiyaya aşağıdakı hallarda göndərirlər:

• intensiv baş ağrıları, yüksək hərarət və pasiyentin vəziyyətinin nəzərəçarpacaq dərəcədə pisləşməsi ilə müşayiət olunan güclü haymoritdə;
• antibakterial preparatların və digər konservativ müalicə növlərinin kifayət qədər effektiv olmadığı hallarda (o cümlədən intoksikasiya simptomları artdıqda);
• haymor cibi boşluğunda möhtəviyyatın axınını bloklayan poliplər və ya şişlər olduqda;
• travmalardan və ya stomatoloji manipulyasiyalardan sonra cibdə qan toplandıqda;
• rentgenoqrafiyanın nəticələrinə görə haymor sinusunda hər hansı maye aşkarlandıqda.

Bəzən punksiya düzgün diaqnoz qoymaq üçün zəruridir. Onu rentgenoqrafiya, USM və digər müayinə üsulları kifayət qədər məlumatverici olmadıqda təyin edirlər. Bu halda cibin möhtəviyyatı laborator müayinələrə və/və ya histoloji diaqnostikaya göndərilir.

Hər bir konkret halda həkim həm prosedura göstərişləri, həm də mümkün məhdudiyyətləri təhlil edir. Manipulyasiya aşağıdakı hallarda əks-göstərişlidir:

• pasiyentin ümumi vəziyyəti ağır olduqda (bu və ya digər xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsi ilə əlaqədar);
• irəliləmiş şəkərli diabetdə;
• qanın laxtalanması azaldıqda;
• cibin quruluşunda anadangəlmə anomaliyalar və/və ya onun inkişafdan qalması olduqda;
• sinusun divarları həddindən artıq qalın olduqda.

Həmçinin prosedurun aparılması kiçik uşaqlarda mümkün deyil.

Manipulyasiyadan əvvəl pasiyent mütləq müayinədən keçir: otorinolarinqoloq konsultasiyası, düz və endoskopik rinoskopiya, qan və sidik analizləri, üst çənə cibinin rentgeni və s. Müayinələrin dəqiq siyahısı pasiyentin yaşından və sağlamlığının vəziyyətindən asılıdır.

Punksiya adətən ambulator şəraitdə aparılır və uzun hazırlıq tələb etmir. Yenə də həkim qəbuluna gələrkən aşağıdakıları nəzərə almaq məsləhətdir:

• həkimə xroniki xəstəliklər, allergiya (xüsusilə ağrıkəsici preparatlara) və qəbul etdiyiniz dərmanlar barədə məlumat verin;
• qanı durulaşdıran dərmanlar qəbul edirsinizsə, bunu mütləq bildirin, çünki qanaxma riski artır;
• əvvəl aparılmış rentgen, kompüter tomoqrafiyası və analiz nəticələrini özünüzlə götürün;
• həkimin başqa göstərişi yoxdursa, xüsusi pəhriz və ya aclıq tələb olunmur;
• həyəcanınız varsa, bunu həkimlə danışın, prosedurun gedişi əvvəlcədən izah olunur.

Deşik ambulator rejimdə açılır. Prosedurun əsas mərhələləri aşağıdakı kimidir:

1. Müayinə. Pasiyent klinikaya bilavasitə manipulyasiyadan əvvəl gəlir. Qısa müayinədən sonra həkim əvvəlki müayinələrin nəticələrinə baxır və prosedurun gedişini izah edir.
2. Ağrısızlaşdırma. Həkim burun yollarının selikli qişasını ağrıkəsici preparatla diqqətlə işləyir. Adətən bunun üçün xüsusi spreydən istifadə olunur.
3. Punksiya. Üst çənə cibinin punksiyası burun yolu vasitəsilə aparılır. Həkim ehtiyatla burun dəliyinə xüsusi əyri iynə yeridir, sümüyün lazımi sahəsini tapır və ona basır. Bu anda pasiyent qısa xırıltı eşidir və alət cibin boşluğuna daxil olur.
4. Möhtəviyyatın sorulması və yuyulma. Həkim iynəyə şprisi qoşur və sinusun möhtəviyyatını sorur, sonra ora antiseptik məhlul yeridir. Yuyulma zamanı maye irin, selik və qan qalıqları ilə birlikdə burun boşluğuna, oradan isə tutulmuş qaba çıxır. Proses maye tamamilə təmiz olana qədər davam edir.
5. Yekun mərhələ. Prosedur başa çatdıqdan sonra bütün mayenin burun yolları vasitəsilə xaricə çıxması üçün təxminən yarım saat yan üstə uzanmaq lazımdır. Sonra müalicə edən həkim müayinə aparır, sonrakı müalicəyə dair tövsiyələr verir və insanı evə buraxır.

Pasiyentlər arasında cibin deşilməsinin son dərəcə ağrılı prosedur olması barədə şayiələr gəzir. Əslində belə deyil. Həkimlər selikli qişanın həssaslığını söndürən müasir ağrıkəsici preparatlardan istifadə edirlər. İnsanı narahat edə bilən yeganə şey manipulyasiya ilə bağlı psixoloji narahatlıqdır.

Pasiyentlər adətən burunda təzyiq, bir anlıq sıxılma və qısa narahatlıq hiss edirlər, kəskin ağrı isə gözlənilmir. Yuyulma zamanı burundan maye axması və ya boğazda duzlu dad hissi ola bilər. Hisslərin şiddəti fərdidir. Prosedur zamanı narahatlıq artarsa, bunu həkimə dərhal bildirmək lazımdır.

Prosedurdan sonra bir neçə saat ərzində burunda yüngül narahatlıq, bəzən az miqdarda qanlı axıntı müşahidə oluna bilər. Bu hal adətən tez keçir.

Punksiyanın əsas üstünlüyü – sürətli effektdir. Pasiyent müsbət dəyişiklikləri prosedurdan sonrakı ən yaxın bir neçə saat ərzində hiss edir:

• baş ağrısı yox olur və ya əhəmiyyətli dərəcədə azalır;
• burun tutulması azalır;
• iybilmə bərpa olunur;
• intoksikasiya təzahürləri azalır.

Bəzən bir yuyulma kifayət etmir və cib yenidən irinlə dolarsa, həkim prosedurun təkrarını təyin edə bilər. Punksiya xəstəliyin səbəbini aradan qaldırmır, buna görə də həkimin təyin etdiyi dərman müalicəsini (antibiotik, burun damcıları, yuyulma) tam yerinə yetirmək vacibdir. Dərmanların dozasını yalnız həkim təyin edir.

Reabilitasiya dövründə pasiyent evdə olur. Həkimin tövsiyələrini diqqətlə yerinə yetirmək lazımdır:

• bir həftə ərzində hər hansı istilik prosedurlarından və soyuqdəymədən çəkinmək;
• fiziki yüklənməni, ağır qaldırmağı, önə əyilməni minimuma endirmək;
• preparatları təyinatlara uyğun qəbul etmək;
• lazım gəldikdə müayinə və fizioterapevtik prosedurlar üçün həkimə getmək.

İlkin xəstəliyin ağırlığından asılı olaraq yüksək hərarət 1-3 gün ərzində qala bilər. Bəzən pasiyenti qulaqların bir qədər tutulması və ya problemli cib tərəfdən üst çənədə keyimə hissi narahat edə bilər.

Punksiya təcrübəli həkim tərəfindən, göstərişlər və əks göstərişlər nəzərə alınmaqla aparıldıqda ağırlaşmalar nadir olur. Buna baxmayaraq, aşağıdakılar mümkündür:

• burundan qısamüddətli yüngül qanaxma;
• üzdə, yanaqda keyimə və ya yüngül şişkinlik;
• baş gicəllənməsi, zəiflik, bəzən ürəkbulanma;
• nadir hallarda maye və ya havanın yumşaq toxumalara keçməsi nəticəsində yanaqda şişkinlik;
• cibdə infeksiyanın davam etməsi və ya təkrar toplanması.

Ağırlaşma riskini azaltmaq üçün prosedur yalnız mütəxəssis tərəfindən, uyğun şəraitdə aparılmalı və həkimin bütün tövsiyələrinə əməl olunmalıdır.

Prosedurdan sonra vəziyyətin gedişini izləmək vacibdir. Aşağıdakı əlamətlər olarsa, gözləməyin:

Həmçinin burun tutulması, irinli axıntı və üzdə ağrı bir neçə gün müalicəyə baxmayaraq azalmırsa, təyin edən həkimə müraciət etmək lazımdır.

Pasiyentlərin əksəriyyəti bu prosedur haqqında çoxsaylı şayiələrə inandıqları üçün deşik açmaqdan qaçmağa çalışırlar. Əslində bütün bu miflər reallığa heç uyğun gəlmir. Onları təkzib etmək çox asandır.

Mif 1. Bir dəfə deşik açsan, onu müntəzəm təkrarlamalı olacaqsan. Bu, doğru deyil. Residiv ehtimalı var, lakin o, deşiklə deyil, prosesin gedişinin xüsusiyyətləri ilə bağlıdır. Pasiyent haymoritin risk amillərini (məsələn, burun arakəsməsinin əyriliyini) aradan qaldırmayıbsa, xəstəlik təkrar-təkrar baş verəcək. Deşiklərin sayı residivlərin tezliyinə heç bir təsir göstərmir.

Mif 2. Punksiyadan sonra cibdə daha bir dəlik qalır. Bu da doğru deyil. Punksiya zamanı yaranan dəlik çox kiçikdir və adətən öz-özünə bağlanır.

Mif 3. Punksiya təhlükəli prosedurdur. Şayiə həqiqətə uyğun gəlmir. Manipulyasiya təcrübəli LOR həkim tərəfindən aparılırsa, pasiyent ilkin diaqnostikadan keçibsə və mütəxəssis bütün göstəriş və əks-göstərişləri nəzərə alıbsa, ondan heç bir zərər olmayacaq.

Mif 4. Deşik açmaq mənəvi cəhətdən köhnəlmiş üsuldur. Bu gün kəskin və xroniki haymoritin müalicəsinin az olmayan üsulları mövcuddur. Onların bəziləri deşik açmadan keçinməyə imkan verir, lakin elə vəziyyətlər var ki, vəziyyəti yalnız punksiya düzəldə bilər. Beləliklə, hörmətli yaşına baxmayaraq, üsul bütün dünyada klinikalarda geniş istifadə olunmağa davam edir.

Haymor (üst çənə) cibinin punksiyası çox da xoş prosedur deyil, lakin haymoritin natamam müalicəsinin nəticələri olduqca təhlükəli ola bilər. Əgər Sizin otorinolarinqoloqunuz deşik açmağı tövsiyə edirsə, onun fikrinə qulaq asın. Bu, Sizin sağlamlığınızı və hətta həyatınızı qoruya bilər.