Hiperkaliyemiya qanda kalium səviyyəsinin 5 mmol/litrdən yuxarı olmasıdır. Bu səhifədə hiperkaliyemiyanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Dietoloq Endokrinoloq Kardioloq Nefroloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Hiperkaliyemiya qanda kalium səviyyəsinin 5 mmol/litrdən yuxarı olmasıdır. Bu mikroelement əzələlərin düzgün işləməsi, sinir sistemi və ürəyin sağlamlığı, optimal arterial təzyiqin saxlanması, maddələr mübadiləsi üçün zəruridir. Artıq kalium orqanizmə mənfi təsir göstərir və bu, ciddi sağlamlıq problemlərinə gətirib çıxara bilər. Nəzarət olmadan hiperkaliyemiya ağırlaşır, bu isə ürək aritmiyalarının, əzələ titrəməsi və qıcolmaların, tənəffüs funksiyasının pozulmasının və vegetativ sinir sisteminin vəziyyətinin pisləşməsinin səbəbi olur. Bunun qarşısını almaq üçün vaxtında tibbi yardıma müraciət etmək, müayinələrdən keçmək və həkimin tövsiyələrinə əməl etmək lazımdır.
Növləri
Qan zərdabında kaliumun yüksəlmə dərəcəsindən asılı olaraq hiperkaliyemiyanın üç forması ayırd edilir:
- Yüngül — kalium 5,1–5,9 mmol/l diapazonuna uyğun gəlir.
- Orta — göstəricilər 6,0–6,4 mmol/l arasındadır.
- Ağır — 6,5 mmol/l-dən yuxarı.
Səbəbləri
Sidik-ifrazat sistemi patologiyaları olduqda kalium ilə zəngin qidaların həddindən artıq qəbulu hiperkaliyemiyanın inkişafına təsir göstərə bilər. Böyrək xəstəlikləri aşağı filtrasiya qabiliyyəti ilə əlaqədardır, buna görə artıq kalium süzülüb sidiklə xaric oluna bilmir.
Böyrəküstü vəzilərin patologiyaları və ya funksional çatışmazlığı elektrolit mübadiləsinə təsir edən hormonların sintezinə və fəaliyyətinə təsir göstərir, buna görə kalium səviyyəsi müəyyən edilmiş göstəricilərdən yuxarı qalxa bilər. Buna görə xəstəliyin səbəblərini araşdırarkən yalnız qanın və böyrəklərin vəziyyətini deyil, böyrəküstü vəzilərin işini də diaqnostika etmək vacibdir.
Tez-tez hiperkaliyemiyanın səbəbi aşağıdakı dərman vasitələrinin qəbulu olur:
- Renin və neprilizin inhibitorları;
- Qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələr (QSİƏV);
- Kaliumqoruyucu diuretiklər;
- Qanın laxtalanmasını azaldan preparatlar;
- Beta-adrenoblokerlər;
- Göbələk və mikrob əleyhinə preparatlar (antibiotiklər);
- Litium preparatları;
- AÇFİ (angiotenzinçevirici ferment inhibitorları).
Diaqnostika
Diaqnostikanın ilk mərhələsi elektrolitlərə və böyrək mübadiləsi məhsullarına (kreatinin, sidik cövhəri) qanın biokimyəvi analizidir. Bundan əlavə, orqanizmdə kalium mübadiləsini tənzimləyən aldosteron hormonunun səviyyəsinə görə müayinə tələb oluna bilər. Şikayətlər (yorğunluq, yüksək arterial təzyiq, sidik ifrazında çətinlik, böyrək ağrısı) olduqda və ya göstəriş olduqda əlavə diaqnostika aparıla bilər. Əlavə testlərin məqsədi hiperkaliyemiyanın səbəbini və onun xəstənin orqanizminə təsir dərəcəsini müəyyən etməkdir.
Belə ki, kardioloji müayinələr (EKQ və EXOKQ) hiperkaliyemiyanın inkişafına səbəb olan və ya onun nəticəsi olan ürək-damar sisteminin patologiyalarını aşkar etməyə imkan verir. Kaliumu yüksək olan bütün xəstələrə ürək sağlamlığını yoxlamaq tövsiyə olunur.
Böyrəklərin və böyrəküstü vəzilərin müayinəsi bu orqanların funksional vəziyyətini qiymətləndirməyə və kaliumun filtrasiyasını çətinləşdirən və onun zərdabdakı səviyyəsinin artmasına səbəb olan xəstəlikləri aşkar etməyə kömək edəcək.
Zərurət olduqda daha etibarlı nəticələr əldə etmək üçün diaqnostika genişləndirilə bilər.
Müalicə
Hiperkaliyemiyanın müalicəsi birbaşa yüksək kalium simptomlarının ifadəliliyindən və onu yaradan səbəblərdən asılıdır. Qanda kalium səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olan xəstələr üçün stasionarda müşahidə və hemodializ (qanın aparat vasitəsilə təmizlənməsi) tələb oluna bilər. Digər hallarda qeyri-invaziv (dərman) terapiyaya və əsas xəstəliyin müalicəsinə müraciət olunur. Əgər hiperkaliyemiya dərman qəbulu nəticəsində yaranıbsa, onların tətbiqinin məqsədəuyğunluğunu müalicə edən həkimlə müzakirə etmək lazımdır, preparatların ləğvi mümkün olmadıqda isə dozanı korrektə etmək lazımdır.
Əlavə olaraq xəstələrə dietoloqla məsləhətləşmə tövsiyə olunur. Bu, kalium tərkibli qidaların miqdarını azaltmağa və rasionu balanslaşdırmağa kömək edir, bu da terapiyanı əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdırır və özünü daha yaxşı hiss etməyə kömək edir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Yüngül və ya orta ağırlıqlı hiperkaliyemiya ürək-damar xəstəlikləri, o cümlədən hipertoniya, ürək çatışmazlığı, mədəcik və qulaqcıq aritmiyaları, taxikardiya riskini artırır. Qanda kalium göstəriciləri 6,5 mmol/l-dən yuxarı olduqda xəstəliyin ağır formasından söhbət gedir: bu, huşun itirilməsinə, komaya, çoxorqan çatışmazlığına və maddələr mübadiləsinin kəskin pozulmasına gətirib çıxara bilər.
Analizdə belə göstərici aşkar olunubsa və ya huşun itirilməsi, ürək ritminin kəskin pozulması kimi əlamətlər varsa, gözləmədən təcili yardım çağırın — bu, evdə müşahidə oluna bilməyən vəziyyətdir.
Vaxtında başlanmış müalicə ilə ağırlaşmaların inkişafının qarşısını almaq və xəstənin vəziyyətini qısa müddətdə normallaşdırmaq mümkün olur.
Hansı həkimə müraciət etməli
Qan zərdabında yüksək kalium səviyyəsi ilk dəfə aşkarlanıbsa, terapevtə müraciət etmək lazımdır. Anamnez toplandıqdan və analiz nəticələri öyrənildikdən sonra o, əlavə diaqnostikaya yönləndirəcək və ya digər mütəxəssislərin konsultasiyasını tövsiyə edəcək. Tövsiyələrin xarakteri müayinə zamanı xəstənin vəziyyətindən, hiperkaliyemiyanın ağırlıq dərəcəsindən, xroniki xəstəliklərin olmasından və alınan dərman müalicəsindən asılı olacaq.
Yadda saxla!
Hiperkaliemiya həm pasiyentdən, həm də həkimdən diqqətli münasibət tələb edir, çünki bu vəziyyət ciddi ağırlaşmalara — məsələn, ürək-damar sisteminin işində pozğunluqlara səbəb ola bilər. Qanda kalium səviyyəsinin erkən müəyyən edilməsi və ona nəzarət bu ağırlaşmaların qarşısını almağa və terapiyanın effektivliyinə kömək edir.
Diqqətli diaqnostika və müayinələr kompleksi xəstəliyin səbəblərini müəyyən etməyə imkan verir; bu, hiperkaliemiyanın təkrar hallarının qarşısının alınması üçün xüsusilə vacibdir. Pasiyentlər üçün analizlərin nəticələrini nəzərdən qaçırmamaq, vaxtında tibbi yardıma müraciət etmək və müalicə edən həkimin bütün göstərişlərinə əməl etmək vacibdir — yalnız bu yolla özünühissetmənin pisləşməsindən qaçmaq və hiperkaliemiya zamanı sağlamlığı qorumaq mümkündür.
Suallar və cavablar
Hiperkaliyemiya — qanda kaliumun artıq konsentrasiyasıdır. Xəstələr ən çox zəiflikdən, əzələ iflicindən, ürək işində pozğunluqlardan, təngnəfəslikdən, ürəkbulanmadan şikayət edir.
Hiperkaliyemiyanın inkişafı riski qrupuna ürək-damar və sidik-ifrazat sistemi xəstəlikləri olan xəstələr, həmçinin dərman preparatlarını nəzarətsiz qəbul edən bütün insanlar (xüsusən kaliumqoruyucu diuretiklər) daxildir. Kalium ilə zəngin qidaların həddindən artıq qəbulu hiperkaliyemiyanın inkişafı üçün dolayı risk amili sayılır.
Qanda kaliumun yüksəlməsinin qarşısını almaq üçün qidalanmaya və qəbul edilən dərmanlara nəzarət, həmçinin xəstəliklərin erkən aşkarlanması üçün profilaktik müayinələr tələb olunur.
Xeyr, bu müalicə üsulunun tətbiqinin məqsədəuyğunluğu hər bir halda müalicə edən həkim tərəfindən fərdi olaraq müəyyən edilir. Yüksək kalium göstəriciləri (6,5 mmol/l-dən yuxarı) təkbaşına hemodializ üçün göstəriş sayılmır. Xəstənin vəziyyəti laboratoriya və aparat müayinə metodlarının məlumatlarına əsaslanaraq kompleks şəkildə qiymətləndirilir və yalnız bundan sonra son qərar qəbul edilir.
Kalium artıqlığı ifadəli bradikardiyaya — ürək döyüntüsü tezliyinin tamamilə dayanmasına qədər azalmasına səbəb olur. Həmçinin iflic inkişafı riski mövcuddur. Kalium səviyyəsinin normadan kənarlaşması nə qədər güclü olarsa, ürək işində pozğunluqların ehtimalı bir o qədər yüksək olar.
