Nefroskleroz — səbəbi, klinik əlamətləri və ağırlıq dərəcəsinə uyğun fərdi diaqnostika və müalicə tələb edən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Böyrəyin büzüşməsi
Xəstəlik haqqında
Nefroskleroz həm böyrək, həm də böyrəkdənkənar patologiyanın nəticəsi ola bilər. Bu vəziyyət arterial hipertenziyanın inkişafının aparıcı səbəblərindən biri ola bilər. Öz növbəsində, arteriyalarda təzyiqin davamlı artması böyrəyin nefrosklerotik transformasiyasının proqressivləşməsinə son dərəcə əlverişsiz təsir göstərir. Böyrəyin büzüşməsi zaman keçdikcə funksional çatışmazlığa səbəb ola bilər.
Nefrosklerozun morfoloji əsasını təşkil edən böyrəklərdə birləşdirici toxumanın çoxalması geri dönməz prosesdir. Buna görə də bu vəziyyət nə qədər erkən aşkar edilərsə və müvafiq olaraq kompleks müalicə nə qədər tez təyin edilərsə, terapevtik effekt bir o qədər yaxşı olar. Bəzi hallarda fibrozlaşma kəskin patoloji prosesin nəticəsidir, digər hallarda isə xroniki patologiyaların proqressiv gedişindən xəbər verir.
Nefroskleroz diaqnozu vizuallaşdırıcı diaqnostika üsulları və laboratoriya müayinələrinin nəticələri əsasında qoyulur. Bu məlumatlar böyrək funksiyalarının qorunma dərəcəsini müəyyən etməyə və orqanın anatomiyasını qiymətləndirməyə kömək edir.
Müalicə fon patologiyasının xarakterindən və patoloji prosesin proqressivləşməsinə kömək edən universal mexanizmlərdən asılı olaraq təyin edilir. Terapiya səbəb olan xəstəliyin korreksiyasına və böyrək parenximasında fibroblastların fəaliyyətinin bloklanmasına yönəldilir. Gecikmiş mərhələlərdə hemodializ aparılması göstərişdir.
Səbəbləri
Böyrəklərin nefrosklerozunun səbəbləri aşağıdakı xəstəlik və vəziyyətləri əhatə edə bilər:
- qlomerulonefrit;
- membranoz nefropatiya;
- amiloidoz xəstəliyi;
- müxtəlif mənşəli arterial hipertenziya;
- hemorragik vaskulit;
- xroniki pielonefrit;
- interstisial nefrit;
- böyrəklərin inkişaf anomaliyaları və s.
Fəaliyyət göstərən nefronların kütləsinin azalması (səbəbindən asılı olmayaraq – böyrək patologiyaları, böyrəyin bir hissəsinin çıxarılması və s.) əvvəlcə sağlam qlomerulaların hipertrofiyasına gətirib çıxarır. Sonra isə kompensator imkanların tükənməsi ilə hipertrofiya insanın böyrək nefrosklerozu ilə əvəz olunur. Müəyyən mərhələyə çatdıqda (adətən bu mərhələ üçün qlomerulyar filtrasiya sürətinin 25 ml/dəq-dən az olması xarakterikdir), skleroz prosesi özünü özü dəstəkləməyə başlayır və xəstəliyin proqressivləşməsinə kömək edir. Bu mərhələdə böyrəklər nefroprotektsiyaya və itirilmiş funksiyaların əvəz edilməsinə yönəlmiş gücləndirilmiş terapiyaya ehtiyac duyur.
Patoloji prosesin proqressivləşməsinə kömək edən risk faktorları ayrıca kateqoriya kimi qeyd olunur. Onlara aiddir:
- xəstənin yaşlı yaşı;
- yetkin nefronların azalmış sayı ilə əlaqəli olan doğuş zamanı kiçik bədən çəkisi;
- böyrəklərin xroniki patologiyaları üzrə ağırlaşmış ailə anamnezi;
- keçmişdə baş vermiş kəskin xarakterli böyrək zədələnməsi;
- hiperqlikemiya ilə xarakterizə olunan karbohidrat mübadiləsi pozğunluqları;
- adekvat korreksiyası olmayan yüksək arterial təzyiq;
- qanın lipid profilinin pozulması;
- siqaret və tütün çəkmə;
- orqanizmdə artıq piy toxuması;
- qaraciyərin qeyri-alkoqol «piylənməsi»;
- qanda sidik turşusunun yüksək səviyyəsi;
- immun sistemin orqanizmin öz toxumalarına «hücum» etməyə başladığı müxtəlif autoimmun patologiyalar;
- sidik-ifrazat sisteminin infeksiyaları;
- sidik-cinsiyyət traktının aşağı hissəsinin obstruktiv zədələnmələri (sidik kisəsinin vaxtında boşaldılmaması da eyni şəkildə təsir göstərir);
- böyrək toxumasına əlverişsiz təsir göstərən dərman preparatlarının qəbulu;
- böyrəklərə artan tələblər qoyan zülal qidasının həddindən artıq qəbulu;
- hamiləlik.
Təsnifat
Xəstəliyin gedişində 2 mərhələ ayırd edilir:
- Nozoloji – bu mərhələdə böyrəkdə birləşdirici toxumanın çoxalması ilkin patologiyanın bir hissəsidir və yalnız əsas xəstəliyin klinik təzahürləri mövcuddur.
- Sindromal – böyrək qan təchizatının blokadası inkişaf etdiyi mərhələdə meydana çıxır. Bu mərhələdə əsas patologiyanın klinik və morfoloji təzahürləri silinir, xroniki böyrək çatışmazlığının əlamətləri artır. Bu mərhələdə nefrosklerozun inkişafına səbəb olan xəstəlikdən asılı olmayan universal skleroz proqressivləşmə mexanizmləri fəaliyyətə başlayır.
Klinik mənzərə
Nefrosklerozun patoqnomonik əlamətləri yoxdur. Klinik xüsusiyyətlər fon patologiyasının xarakterindən asılıdır. Xəstələri aşağıdakı simptomlar narahat edə bilər:
- bel nahiyəsində küt və ya sıxıcı ağrılar;
- pozulmuş sidik ifrazı (çətinləşmə, tezləşmə, ağrılılıq, gecə «tualetə» getmələr);
- sidiyin xarici xüsusiyyətlərinin dəyişməsi, xoşagəlməz qoxunun meydana çıxması;
- baş ağrısı, başgicəllənmə, qulaqlarda küy (bu simptomlar arterial təzyiqin qalxması ilə əlaqədardır);
- ödemlər (böyrək mənşəli ödemlər adətən üzdə yerləşir, bununla belə, ayaqlarda ödemin olması da nefroskleroz diaqnozunu istisna etmir);
- ümumi zəiflik, dərinin rənginin dəyişməsi, dərinin ifadəli qurumu və soyulması.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Nefroskleroz diaqnozu fibrozlaşmanın yayılma dərəcəsinin qiymətləndirilməsini nəzərə alır və sağlam nefronların sayının dolayı yolla müəyyən edilməsini nəzərdə tutur.
- Böyrəklərin nefrosklerozu USM-də yaxşı müəyyən edilir. Çox vaxt xəstələr sidik sisteminin ultrasəs skanlaması zamanı bir və ya iki böyrəyin ölçülərinin kiçildiyi aşkar edildikdə problem barədə məlumat alırlar. Ultrasəs skanlaması böyrəklərin vəziyyətinin morfoloji qiymətləndirilməsini, orqanın, parenximanın həcminin müəyyən edilməsini, müşayiət edən anatomik xüsusiyyətlərin istisna edilməsini mümkün edir.
- Qlomerulyar filtrasiya sürətinin (QFS) hesablanması orqanın işləmə qabiliyyətini qiymətləndirməyə imkan verən mühüm funksional parametrdir. QFS-in müəyyən edilməsi üçün qan plazmasında kreatinin səviyyəsini, xəstənin yaşını və digər parametrləri nəzərə alan xüsusi alqoritmlərdən istifadə olunur. Əgər QFS 90 ml/dəqdən çoxdursa, bu, böyrəklərin normal fəaliyyəti kimi qiymətləndirilir. Qlomerulalarda qanın filtrasiya sürətinin 15 ml/dəqdən az olması terminal böyrək çatışmazlığından xəbər verir, belə xəstələrə hemodializ aparılması göstərişdir.
Bundan əlavə, diaqnostika proqramına aşağıdakı müayinələr daxil edilə bilər:
- qanın və sidiyin ümumi klinik analizi;
- qanın biokimyəvi analizi və lipidoqramma;
- qanda elektrolit səviyyəsinin qiymətləndirilməsi;
- qanda paratiroid hormonun, qələvi fosfatazanın miqdarının müəyyən edilməsi (metabolik pozğunluqların erkən diaqnostikası üçün);
- böyrək qan axınının dopplerografik qiymətləndirilməsi;
- ekskretor uroqrafiya;
- kompüter və ya nüvə-maqnit tomoqrafiyası.
Kontrastlı vizuallaşdırıcı diaqnostika aparılmazdan əvvəl həkim kreatinin səviyyəsini müəyyən etmək üçün mütləq qanın biokimyəvi analizinin verilməsini təyin edir. Bu göstəricinin normativ dəyərlərdən yüksək olması böyrək çatışmazlığından xəbər verə bilər və kontrastlı müayinə üçün əks göstəriş sayıla bilər.
İnvaziv olmayan üsulların diaqnoz qoymağa imkan vermədiyi klinik hallarda böyrək biopsiyasının aparılması tövsiyə olunur. Histoloji mənzərə əsasında həkim patoloji prosesin xarakterini müəyyən edir və müvafiq etiotrop müalicəni seçir.
Müalicə
Böyrəklərin nefrosklerozunun müalicəsi həmişə kompleksdir. Bir tərəfdən, nefronların ölümünə və böyrəklərdə birləşdirici toxumanın çoxalmasına səbəb olan əsas xəstəliyin korreksiyasına yönəlmiş terapiya tələb olunur. Digər tərəfdən, prosesin patogenetik həlqələrinə və nefroskleroz xəstəliyinin proqressivləşməsini dəstəkləyən universal mexanizmlərə təsir göstərmək vacibdir.
Konservativ müalicə çərçivəsində aşağıdakı tövsiyələrə əməl etmək vacibdir:
- hiperzülal qidalanmanı istisna edən balanslaşdırılmış qidalanma;
- qida rasionunun yenidən nəzərdən keçirilməsi və fiziki aktivlik tempinin artırılması yolu ilə artıq bədən çəkisinin azaldılması;
- karbohidrat mübadiləsi pozğunluqlarının kompensasiyası;
- arterial hipertenziyanın korreksiyası və arterial təzyiqin normal səviyyədə saxlanılması;
- böyrəklərin renin-angiotenzin-aldosteron sisteminin artmış fəaliyyətini boğan preparatların tətbiqi;
- böyrəklərdə qan dövranını yaxşılaşdıran preparatların tətbiqi.
Nefrosklerozda cərrahi müalicə aparılmır. Funksional fəaliyyətin ifadəli azalması zamanı hemodializə vaxtında başlanılması məsələsi həll edilir. Qanın toksik metabolizm məhsullarından ekstrakorporal təmizlənməsi orqanizmin vəziyyətinin yaxşılaşmasına kömək edir və ikincili ağırlaşmaların inkişafının qarşısını alır.
Reabilitasiya
Hemodializdən sonra siqaret çəkməni istisna etməklə sağlam həyat tərzinə riayət etmək tövsiyə olunur. Spirtli içkilər də qadağandır. Dəyişən klinik vəziyyətə vaxtında reaksiya vermək üçün həkimin tövsiyə etdiyi analizləri müntəzəm olaraq vermək vacibdir.
Profilaktika
Sağ və ya sol böyrəyin nefroskleroz riskini azaltmaq üçün nefronların ölümünə gətirib çıxara və birləşdirici toxumanın çoxalmasına səbəb ola biləcək xroniki xəstəliklər olduqda uroloqda (nefroloqda) müntəzəm müşahidə tövsiyə olunur. Skrininq diaqnostikası 1-2 ildə 1 dəfə tezliklə laboratoriya analizlərinin aparılmasını nəzərdə tutur.
Sidik sisteminin infeksion-iltihabi xəstəliklərinin vaxtında müalicəsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onlar nefrosklerozun proqressivləşməsini müəyyən edən aparıcı faktor kimi tanınır.
Yadda saxla!
Xroniki böyrək patologiyası üçün risk faktorları olan xəstələrə skrininq müayinəsindən keçmək tövsiyə olunur. Adətən sidikdə albumin və protein səviyyəsini müəyyən etmək, həmçinin qanda kreatinin konsentrasiyasını qiymətləndirib sonradan qlomerulyar filtrasiya sürətini hesablamaq kifayət edir. Əhəmiyyətli klinik simptomatika olmadıqda belə skrininq müayinəsindən 2 ildə 1 dəfə keçmək lazımdır (göstərişlərə görə daha tez-tez).
Əlaqəli Xəstəliklər
Urologiya üzrə xəstəliklər
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Balano-postit
- Böyrək çatışmazlığı
- Böyrək daşları
- Böyrək kistası
- Böyrək sancısı
- Böyrək şişləri
- Böyrək xərçəngi
- Böyrək zədələnməsi
- Böyrəklərdə qum (mikrokristalluriya)
- Böyrəklərin amiloidozu
- Böyrəklərin iltihabı (nefrit)
- Böyrəyin angiolioması
- Böyrəyin sallanması (nefroptoz)
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
