Dəri hiperpigmentasiyası bədənin ayrı-ayrı sahələrinin tündləşməsi ilə özünü göstərən, melanin piqmentinin artıq toplanması ilə şərtlənən vəziyyətdir. Bu səhifədə dəri hiperpigmentasiyasının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Dermatoloq Endokrinoloq Ginekoloq Ginekoloq-endokrinoloq Hepatoloq Onkoloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Dəri hiperpigmentasiyası bədənin ayrı-ayrı sahələrinin tündləşməsi ilə özünü göstərən, melanin piqmentinin artıq toplanması ilə şərtlənən vəziyyətdir. Ən zərərsiz və tez-tez rast gəlinən variant çillərdir. Orqanizmdəki nasazlıqlardan və ya dərinin zədələnməsindən xəbər verən geniş ləkələr də olur. Belə hallarda həkimə müraciət etmək lazımdır.
Növləri
Melaninin yerləşməsindən asılı olaraq aşağıdakı piqmentasiya növləri ayırd edilir.
- Epidermal. Epidermisdə — dərinin üst qatında böyük miqdarda melanin piqmentinin toplanması nəticəsində yaranır. Ləkələr məhdud və ya diffuz (çil), bulanıq və ya aydın konturlu ola bilər.
- Dermal. Melanin dermada — epidermislə daha dərində yerləşən piy toxuması arasındakı qatda cəmləşir. Belə ləkələr boz, boz-mavi çalarlıdır.
Yaranma mexanizminə görə iki piqmentasiya növü ayırd edilir.
- Melanositar — piqment sintez edən melanosit hüceyrələrinin sayının artması ilə əlaqədardır.
- Melanin tipli — melanin sintezinin sürətlənməsi, onun hüceyrələrdə toplanması, epidermisin buynuz qatının yenilənmə sürətinin azalması nəticəsində yaranır.
Yaranma səbəbindən asılı olaraq anadangəlmə, genetik şərtlənmiş və qazanılmış hiperpigmentasiya, həmçinin birincili və ikincili, lokal və generalizə olunmuş hiperpigmentasiya ayırd edilir.
Səbəbləri
Hiperpigmentasiyanın səbəbi hüceyrələrdə melaninin artıq toplanmasıdır. Əhəmiyyətinin azalması sırasına görə əsas provokasiyaedici amillər bunlardır.
- Ultrabənövşəyi şüalanma. Piqment ləkələri günəşdə yanmış dəri sahəsində bir neçə ildən sonra əmələ gələ bilər.
- Hormonal pozğunluqlar və iltihablar. Endokrin balanssızlıq yumurtalıqların və xayaların, hipofizin, hipotalamusun, qalxanabənzər vəzinin, böyrəküstü vəzilərin xəstəliklərində yarana bilər. Hormonların mübadiləsində qaraciyər fəal iştirak edir. Onun patologiyaları da hiperpigmentasiyanın səbəbi ola bilər.
- Hamiləlik — ciddi hormonal dəyişikliklər dövrüdür. Gələcək analarda tez-tez göbək ətrafındakı dəri, qarnın aşağı hissəsindəki ağ xətt, döş məməsi ətrafı (areola) tündləşir.
Hiperpigmentasiya dərinin ultrabənövşəyi şüalanmaya həssaslığını artıran dərman vasitələrinin qəbulu fonunda əmələ gələ bilər. Bunlara aşağıdakılar aiddir:
- QSİƏV;
- Sidikqovucu vasitələr;
- Antibiotiklər;
- Hormonal kontraseptivlər;
- Yuxugətirici, sedativ vasitələr;
- Antidepressantlar;
- Ürək-damar preparatları;
- Allergiya əleyhinə vasitələr.
Piqment əmələgəlmələrinin əsas növləri və onların səbəbləri aşağıdakılardır.
- Melazma — qırıq kənarlı, vahid sahədə boşluqlarla birləşən müxtəlif çalarda qəhvəyi, qeyri-bərabər ləkələr. Üzdə, boyunda, çiyinlərdə əmələ gəlir. Solan qaralmanı xatırladır. Səbəbləri: hormonal balanssızlıq, hamiləlik, oral kontraseptivlərin qəbulu, artıq ultrabənövşəyi şüalanma.
- Xloazma — üz dərisinin girdə, tünd-qəhvəyi ləkələr şəklində hiperpigmentasiyası. Səbəbləri: hamiləlik, böyrəküstü vəzilərin, qaraciyərin patologiyaları, qurd invaziyası.
- Bekker nevusu — hamar tüklərlə örtülmüş geniş piqmentli sahələr. Səbəbləri: stress, artıq günəş şüalanması. Yerləşmə yeri: döş, kürək, baldır, çiyinlər.
- İkincili iltihabi hiperpigmentasiya — dərinin zədələnmələri (yaralar, papulalar, irinli ocaqlar, xoralar) nəticəsində yaranan xırda, çoxsaylı boz və ya göyümtül ləkələr. Onların əsasında iltihab inkişaf edir, sönməsindən sonra isə tünd zona qalır.
- Berlok dermatiti — ətir sürtüldükdən sonra intensiv günəş şüalanmasına məruz qalan dəri sahələrində əmələ gəlir. Düzgün olmayan formalı ləkələr şəklindədir.
- Qocalıq (senil) lentigosu — yaşlı insanların dərisində ultrabənövşəyi şüalanma təsirilə əmələ gələn kiçik, açıq-qəhvəyi rəngli ləkələrdir. Səbəbi mübadilə proseslərinin yaşla əlaqəli pozulmasıdır. Yerləşmə yerləri: əllərin arxa tərəfi, yanaqlar, gicgahlar, dekolte zonası.
- Yuvenil lentigo — geniş, çox nəzərə çarpmayan, açıq-bej rəngli sahələrdir. Səbəbi hormonal pozğunluqlardır.
- Toksik melanodermiya — adətən üzdə, qatran, qatran suyu, neft, sürtkü materiallarının təsiri nəticəsində dəri sahələrinin davamlı tündləşməsidir. Səbəbi günəş şüalanmasına həssaslığın artmasıdır.
- Dərman hiperpigmentasiyası — mışyak, siklofosfamid, bleomisin, xlorokin, civə, vismut tərkibli dərman preparatları ilə müalicə fonunda inkişaf edir. Bu halda ultrabənövşəyi şüalanmanın rolu yoxdur.
Dərinin demək olar ki, bütün səthinin piqmentasiyası dəmir mübadiləsinin pozulması olan hemoxromatozda müşahidə olunur. Dəmir toxumalarda toplanır və onların funksiyasının pozulmasına səbəb olur. Melanoz hallarının 82%-ində müşahidə olunur. Dəri çirkli-qəhvəyidən açıq-bürünc rənginə qədər çalarlar alır. Piqmentasiya bədənin qırışlarından və açıq sahələrindən başlayır.
Diaqnostika
Lokal və ya ümumi hiperpigmentasiyası olan xəstələr hərtərəfli müayinədən keçir. Həkim tündləşmənin nə vaxt və nəyin fonunda yarandığını dəqiqləşdirir, irsiyyət, mövcud və keçirilmiş xəstəliklər haqqında məlumat toplayır. Həyat tərzinin xüsusiyyətlərinə, xüsusən qidalanmaya diqqət yetirilir. Son diaqnozu qoymaq üçün laborator və alət diaqnostikası təyin olunur.
- Dermatoskopiya — piqmentləşmiş səthin böyük böyütmə ilə kompüter monitoruna görüntü ötürülərək müayinəsi. Dərinin strukturunu öyrənməyə, xoşxassəli törəməni bədxassəlidən ayırd etməyə imkan verir.
- Vud lampası ilə işıqlandırma — piqmentin yerləşmə dərinliyini müəyyən etmək, müxtəlif dəri xəstəliklərinin differensial diaqnostikası üçün.
- Qalxanabənzər vəzinin ultrasəs müayinəsi.
- Qadınlarda reproduktiv orqanların ultrasəs müayinəsi.
- Cinsi hormonlara, kortizola, qalxanabənzər vəzi hormonlarına qan analizi.
Zərurət yarandıqda həkim qaraciyərin, öd kisəsinin ultrasəs müayinəsini, digər orqanların tədqiqini təyin edəcək.
Müalicə
Dəri hiperpigmentasiyasının müalicə metodları diaqnostikanın nəticələrindən asılı olaraq seçilir. Həkim hormonların, insulinin və melaninin toplanmasına təsir edən digər maddələrin mübadiləsini normallaşdırmaq üçün preparatlar təyin edəcək.
Konservativ terapiya effektiv olmadıqda, mütəxəssisin icazəsi ilə ləkələr kimyəvi piling, lazer şlifovka, fotocavanlaşdırma, depiqmentasiyaedici preparatlar vasitəsilə aradan qaldırılır. İltihabi proseslərin nəticələri ozon terapiyası ilə yaxşı aradan qaldırılır. Günəş yanığından sonra qalan ləkələri Q-switch lazer effektiv şəkildə aradan qaldırır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Ən təhlükəli ağırlaşma dəri hüceyrələrinin bədxassəli çevrilməsi olan melanomadır. Əsas provokasiyaedici amil UB şüalarının piqmentli sahəyə aqressiv təsiridir. Qaşınma, tündləşmə, ləkənin böyüməsi baş verdikdə həkimə müraciət etmək lazımdır. Digər ağırlaşmalar piqmentasiyanın yarandığı patologiyanın növündən asılıdır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dəri hiperpigmentasiyası yarandıqda dermatoloqa müraciət etmək lazımdır. Həkim ilkin müayinələr aparacaq, törəmənin təbiətini müəyyən edəcək və zərurət yarandıqda digər mütəxəssislərin konsultasiyasına yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Əksər hallarda ləkələrin əmələ gəlməsinin qarşısını almaq mümkündür. Əsas profilaktika tədbirləri bunlardır.
- Dərinin aqressiv günəş şüalarından qorunması. Günəş vannası səhər saatlarında və günorta saat 3-4-dən sonra qəbul edilməli, mütləq günəşdən qoruyucu krem istifadə olunmalıdır.
- Piling və dəri üçün digər aqressiv prosedurların ağılla istifadə edilməsi.
Ləkələr artıq əmələ gəlibsə, onları özbaşına aradan qaldırmağa çalışmaq lazım deyil. Bu, sadəcə simptomdur, daxili mübadilə proseslərinin xüsusiyyətlərinin nəticəsidir. Səbəbini müəyyən edəcək və müalicə təyin edəcək həkimə müraciət etmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Səbəbini müəyyən etmək üçün biokimyəvi və ümumi qan analizi, ferritinə, B12 və D vitaminlərinə analiz vermək, hormonal fonu yoxlatmaq lazımdır.
Bu, patoloji piqmentasiya deyil, dərinin sürtünməyə fizioloji reaksiyasıdır. Bu sahəni açıqlaşdırmaq mümkündür.
Səbəb artmış sürtünmə, böyrəküstü vəzilərin, qalxanabənzər vəzinin disfunksiyası ola bilər. Bəzi hallarda təbii parçadan sərbəst geyim geyinmək və nəmləndirici kremlərdən istifadə etmək kömək edir.
