Melazma üz dərisində simmetrik yerləşən qəhvəyi və ya boz-qəhvəyi ləkələrlə özünü göstərən xroniki piqmentasiya pozuntusudur. Günəşdən qorunma və dermatoloqun seçdiyi müalicə ləkələri əhəmiyyətli dərəcədə açmağa imkan verir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Xloazma
- hamiləlik ləkələri
- «hamiləlik maskası»
- Melasma
Xəstəlik haqqında
Melazma dərinin piqment hüceyrələrinin – melanositlərin – həddindən artıq aktivləşməsi nəticəsində yaranır. Ləkələr adətən alın, yanaqlar, üst dodaq üzərində, burun və çənə nahiyəsində, bəzən boyunda və qollarda əmələ gəlir. Onlar ağrı, qaşınma və qabıqlanma vermir, lakin görünüşə təsir etdiyi üçün çox vaxt psixoloji narahatlıq yaradır.
Xəstəlik əsasən reproduktiv yaşda olan qadınlarda, xüsusən tünd dəri tipinə malik insanlarda rast gəlinir; kişilərdə də ola bilər. Melazma yoluxucu deyil və bədxassəli prosesə çevrilmir. Ləkələr çox vaxt hamiləlik, hormonal kontraseptivlərin qəbulu və ya intensiv günəş təsirindən sonra ilk dəfə yaranır.
Melazma xroniki, təkrarlanmağa meylli vəziyyətdir: müalicədən sonra ləkələr açılsa da, günəş şüaları və hormonal dəyişikliklər fonunda yenidən tündləşə bilər. Ona görə müalicə uzunmüddətli qulluq və günəşdən qorunma ilə birlikdə aparılır.
Səbəbləri
Melazmanın yeganə səbəbi yoxdur. Bir neçə amilin birgə təsiri melanositləri artıq piqment hasil etməyə təhrik edir:
- günəş şüaları – ultrabənövşəyi və görünən işıq, o cümlədən pəncərə şüşəsindən keçən işıq; ən güclü təhrikedici amildir;
- hormonal dəyişikliklər – hamiləlik, hormonal kontraseptivlər, hormon əvəzedici müalicə;
- irsi meyl – yaxın qohumlarda melazmanın olması xəstəlik ehtimalını artırır;
- tünd dəri tipi – belə dəridə melanositlər daha aktiv reaksiya verir;
- qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri – melazma ilə əlaqəsi qeyd olunur;
- dərinin qıcıqlanması – aqressiv kosmetik vasitələr, skrablar, düzgün aparılmamış prosedurlar;
- işığa həssaslığı artıran dərmanlar və kosmetika – bəzi ətirli və fototoksik komponentlər;
- istilik – isti mühitdə uzun müddət qalmaq ləkələrin tündləşməsinə kömək edə bilər.
Müasir məlumatlara görə, melazmada yalnız piqment hüceyrələri deyil, dərinin damarları və birləşdirici toxuması da prosesə qoşulur. Bu, xəstəliyin niyə tez-tez təkrarlandığını izah edir.
Formaları
Yerləşməsinə görə:
- sentrofasial forma – alın, yanaqlar, burun, üst dodaq və çənə;
- malyar forma – yalnız yanaqlar və burun;
- mandibulyar forma – alt çənə xətti boyunca;
- üzdənkənar forma – boyun, bazu və ön qollar.
Piqmentin yerləşmə dərinliyinə görə: epidermal (səthi), dermal (dərin) və qarışıq melazma. Səthi forma müalicəyə daha yaxşı cavab verir, dərin forma isə daha uzun və səbirli müalicə tələb edir.
Klinik mənzərə
Melazmanın əsas əlaməti üz dərisində açıq qəhvəyidən tünd qəhvəyiyə və ya boz-mavimtıl çalara qədər rəngdə olan ləkələrdir. Onlar:
- simmetrik yerləşir – adətən üzün hər iki tərəfində eyni nahiyələrdə;
- kənarları qeyri-bərabərdir – «coğrafi xəritəyə» bənzər konturlu olur;
- dəri səthindən qabarmır – toxunduqda dəri hamar qalır, ağrı və qaşınma olmur;
- fəsillə dəyişir – yay aylarında və günəşdə qaldıqdan sonra tündləşir, qışda bir qədər açılır;
- tədricən yaranır – bir neçə həftə və ya ay ərzində genişlənə və birləşə bilər.
Hamiləlik zamanı yaranan ləkələr çox vaxt hamiləliyin ikinci yarısında nəzərə çarpır və doğuşdan sonra tədricən açıla bilər. Hormonal kontraseptivlərlə bağlı melazma onların dayandırılmasından sonra da uzun müddət qala bilər. Kişilərdə ləkələr çox vaxt yanaqlarda və alında yerləşir.
Melazma ümumi vəziyyətə təsir etmir: hərarət, zəiflik və ya digər bədən şikayətləri ilə müşayiət olunmur. Belə əlamətlər varsa, piqmentasiyanın başqa səbəbini axtarmaq üçün həkimə müraciət etmək lazımdır.
Dermatoloqa tez müraciət etmək lazımdır, əgər ləkə yalnız bir tərəfdə yerləşir, sürətlə böyüyür, rəngi qeyri-bərabərdir, qabarır, qanayır, yaralanır və ya qaşınır – bu əlamətlər melazma üçün xarakterik deyil və digər, o cümlədən bədxassəli dəri törəmələrinin istisna edilməsini tələb edir.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu dermatoloq dərinin vizual müayinəsinə əsasən qoyur. Həkim ləkələrin nə vaxt yarandığını, hamiləlik, hormonal dərmanlar, istifadə olunan kosmetika və günəşdə qalma vərdişləri barədə soruşur. Əlavə olaraq aşağıdakılar tətbiq edilə bilər:
- dermatoskopiya – piqmentin paylanmasını və damar komponentini qiymətləndirmək üçün;
- Vud lampası ilə müayinə – piqmentin səthi və ya dərin yerləşdiyini təxmini müəyyən etmək üçün;
- dərinin aparat diaqnostikası və fotoqeydiyyat – müalicənin effektini izləmək üçün;
- göstəriş olduqda analizlər – qalxanabənzər vəzin hormonları və digər müayinələr;
- biopsiya – yalnız diaqnoz şübhəli olduqda, nadir hallarda.
Differensial diaqnostika iltihabdan sonrakı hiperpiqmentasiya, günəş ləkələri (lentiqo), dərman mənşəli piqmentasiya və bəzi dəri xəstəlikləri ilə aparılır. Qeyri-adi görünüşlü, sürətlə dəyişən ləkə melanomanı istisna etmək üçün mütləq həkimə göstərilməlidir.
Ağırlaşmalar
Melazma sağlamlıq üçün təhlükəli deyil, lakin bəzi problemlərə səbəb ola bilər:
- uzunmüddətli kosmetik narahatlıq, özünəinamın azalması, sosial gərginlik;
- düzgün seçilməmiş ağardıcı vasitələrdən və aqressiv prosedurlardan sonra dərinin qıcıqlanması, əksinə tündləşmə və ya ağ ləkələrin yaranması;
- hormonal kremlərin nəzarətsiz uzun istifadəsindən sonra dərinin incəlməsi, damar «toru» və səpgilər;
- günəşdən qorunma olmadıqda tez-tez residivlər.
Müalicə
Müalicə dermatoloq tərəfindən dəri tipi, ləkələrin dərinliyi və hamiləlik planı nəzərə alınmaqla seçilir. Məqsəd ləkələri açmaq və yeni tündləşmənin qarşısını almaqdır. Nəticə tədricən, bir neçə ay ərzində görünür.
Günəşdən qorunma – müalicənin əsasını təşkil edir: hər gün, buludlu havada da yüksək qoruma faktorlu geniş spektrli krem, mümkünsə görünən işığa qarşı da qoruyan rəngli formalar, enli kənarlı papaq. Qorunma olmadan istənilən müalicənin effekti qısamüddətli olur.
Yerli vasitələr – piqment əmələgəlməsini azaldan kremlər: retinoidlər, piqment hasil edən fermentin fəaliyyətini zəiflədən ağardıcı komponentlər, antioksidantlar. Bəzi hallarda həkim qısa kurslarla hormonal komponentli kombinə edilmiş kremlər təyin edir; onların nəzarətsiz uzun istifadəsi dəriyə zərər verir. Retinoidlər və bəzi ağardıcı komponentlər hamiləlikdə istifadə edilmir.
Daxilə qəbul üçün dərmanlar – ağır və davamlı hallarda həkim piqmentasiyaya təsir edən dərman müalicəsi əlavə edə bilər. Bu dərmanlar qanın laxtalanma sisteminə təsir etdiyi üçün yalnız tromboz riski və digər əks-göstərişlər yoxlanıldıqdan sonra təyin olunur.
Prosedurlar – yüngül kimyəvi pilinqlər, ehtiyatlı lazer və işıq prosedurları əlavə üsul kimi istifadə olunur. Onlar dərini qıcıqlandırarsa melazmanı ağırlaşdıra bilər, ona görə yalnız təcrübəli mütəxəssis tərəfindən, adətən yerli müalicə ilə birlikdə aparılmalıdır.
Nə etmək olmaz: tərkibi naməlum ağardıcı kremlərdən, «xalq» maskalarından, limon şirəsi və digər qıcıqlandırıcı vasitələrdən istifadə etmək, hormonal kremləri özbaşına aylarla sürtmək, ləkələri sıyırmaq və ya aqressiv skrablarla təmizləmək.
Profilaktika
- hər gün günəşdən qoruyucu vasitədən istifadə etmək və onu gün ərzində yeniləmək;
- günortaya yaxın saatlarda uzun müddət günəşdə qalmamaq, papaq və kölgədən istifadə etmək;
- dərini qıcıqlandıran kosmetikadan, aqressiv skrablardan imtina;
- hamiləlik dövründə günəşdən qorunmaya xüsusi diqqət yetirmək;
- hormonal kontrasepsiya fonunda ləkələr yaranarsa ginekoloqla alternativləri müzakirə etmək;
- müalicədən sonra dəstəkləyici qulluğu davam etdirmək;
- yeni kosmetik vasitəni əvvəlcə kiçik sahədə sınamaq, prosedurları yalnız dermatoloqla razılaşdırıb etmək;
- açıq havada istirahət, dəniz və dağ səfərləri zamanı qorunmanı gücləndirmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dermatoloqa müraciət edin. Ləkələr hormonal dərmanlarla və ya hamiləliklə bağlıdırsa, ginekoloqun, qalxanabənzər vəz problemi şübhəsində isə endokrinoloqun məsləhəti lazım ola bilər.
Yadda saxla!
Melazma tez sağalan vəziyyət deyil – nəticə bir neçə ay ərzində tədricən görünür və günəşdən qorunmadan uzun müddət saxlanmır.
- Günəşdən qoruyucu krem ilin bütün fəsillərində müalicənin əsas hissəsidir.
- Ağardıcı kremləri özbaşına, xüsusən tərkibi naməlum vasitələri istifadə etməyin.
- Hamiləlik və ana südü ilə qidalandırma dövründə istənilən vasitəni həkimlə razılaşdırın.
- Forması, rəngi və ölçüsü dəyişən hər hansı ləkəni dermatoloqa göstərin.
Faydalı Məqalələr
Kimyəvi pilinq nədir?
Kimyəvi pilinq – cavanlaşdırma məqsədilə zəif turşu məhlulları vasitəsilə dəri epitelinin səthi qatlarının götürülməsi prosedurudur.
İstiqamət: Kosmetologiya
Suallar və cavablar
Hamiləlik zamanı yaranan ləkələr çox vaxt doğuşdan sonra bir neçə ay ərzində açılır, lakin bəzi qadınlarda qalır və ya sonrakı hamiləliklərdə təkrarlanır. Günəşdən qorunma bu prosesə kömək edir. Ləkələr qalarsa, ana südü ilə qidalandırma dövrü nəzərə alınmaqla müalicəni dermatoloq seçir.
Lazer melazmanın əsas müalicəsi deyil. Bəzi hallarda o, ləkələri açmağa kömək edir, lakin yanlış seçilmiş parametrlərdə dərini qıcıqlandıraraq əksinə tündləşməyə səbəb ola bilər. Ən yaxşı nəticə günəşdən qorunma, yerli vasitələr və ehtiyatlı prosedurların birləşməsi ilə əldə edilir.
Bəli, daha nadir olsa da, kişilərdə də rast gəlinir. Əsas səbəblər günəş şüaları və irsi meyldir. Müalicə prinsipləri qadınlardakı kimidir.
Bəli. Ultrabənövşəyi şüalar buludlu havada və qışda da dəriyə çatır, görünən işıq isə pəncərə şüşəsindən keçir. Melazması olan insanlar üçün qoruyucu vasitə ilin bütün fəsillərində gündəlik qulluğun bir hissəsidir.
Bu qərarı özbaşına vermək olmaz. Ləkələr kontraseptivlərin qəbulu fonunda yaranıb və ya güclənibsə, ginekoloqla alternativ üsulları müzakirə etmək olar. Bununla belə, dərmanı dayandırdıqdan sonra da ləkələr uzun müddət qala bilər, ona görə günəşdən qorunma və dermatoloji müalicə yenə lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
PRF və PRP prosedurları: “öz qanımdandır” təhlükəsizliyə zəmanətdirmi?
Trombositlə zəngin plazma və fibrin, PRP və PRF adları ilə estetik prosedurlarda təqdim olunur. Material pasiyentin qanından hazırlanır.…
İstiqamət: Kosmetologiya
Yaşlanmaya qarşı mioskulptura — visseral terapiya seansları
Sirr deyil ki, qadının gözəlliyi bilavasitə onun sağlamlığı ilə bağlıdır. Təravətli xarici görünüş, sağlam dəri, əla əhval-ruhiyyə —…
İstiqamət: Kosmetologiya
BELOTERO — kontur plastikasında yenilik!
Biz hər il dərimizin vəziyyətinin və xarici görünüşünün dəyişdiyini görürük. Kimdə bu daha tez, kimdə daha yavaş baş…
İstiqamət: Kosmetologiya
Biorevitalizasiya — gəncliyə doğru addım
Dəri əvvəlki görünüşünü itirdikdə və bu zaman adi qulluq vasitələri kömək etmədikdə, biorevitalizasiya prosedurundan istifadə etməyi sınayın.
İstiqamət: Kosmetologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
