Postakne sızanaqlardan sonra dəridə qalan ləkələr, genişlənmiş məsamələr və çapıqların ümumi adıdır. Ləkələr çox vaxt tədricən açılır, çapıqlar isə müasir dermatoloji və kosmetoloji üsullarla əhəmiyyətli dərəcədə düzəldilə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Sızanaqdan sonrakı ləkələr və çapıqlar
- post-akne
- akne çapıqları
- iltihabdan sonrakı hiperpiqmentasiya
Xəstəlik haqqında
Postakne sızanaqlardan (akne) sonra dəridə qalan izlərin – ləkələrin, çapıqların, genişlənmiş məsamələrin və relyef qeyri-bərabərliyinin ümumi adıdır. Sızanaq piy vəzisi follikulunun iltihabıdır. Dərin və uzun sürən iltihab follikulun divarını və ətrafdakı dermanı zədələyir, sağalma zamanı isə dəridə izlər qalır.
Bu izlər müxtəlif ola bilər: müvəqqəti qırmızı və ya qəhvəyi ləkələr, dərinin çökək sahələri, daha nadir hallarda isə qabarıq çapıqlar. Postakne əsasən düyünlü və kistoz sızanaqlardan, eləcə də səpgilərin sıxılması və qopardılmasından sonra yaranır, lakin bəzən orta ağırlıqlı sızanaqlardan sonra da qalır.
Ləkələr adətən aylar ərzində tədricən açılır, çökək çapıqlar isə daimidir və aparat üsullarla korreksiya tələb edir. Postakne yeniyetmə və gənclərdə tez-tez rast gəlinir, özünəinama və sosial həyata təsir göstərə bilər. Onunla mübarizənin əsas şərti aktiv sızanaqların vaxtında və düzgün müalicəsidir: yeni iltihablar davam etdikcə yeni izlər də yaranır.
Səbəbləri
Postaknenin yaranması iltihabın dərinliyindən, nə qədər davam etməsindən və dərinin fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır. Əsas səbəblər və risk amilləri:
- orta və ağır formalı sızanaqlar – xüsusən düyünlü və kistoz formalar, iltihab dermanın dərin qatlarına yayıldıqda;
- müalicənin gecikməsi – sızanaqlar aylarla və illərlə müalicəsiz qaldıqda və ya qeyri-adekvat vasitələrlə «müalicə» olunduqda;
- səpgilərin sıxılması və qopardılması – iltihabı dərinləşdirir, infeksiyanı yayır, ləkə və çapıq riskini kəskin artırır;
- irsi meyl – çapıq yaranmasına fərdi həssaslıq; valideynlərdə akne çapıqları varsa, risk daha yüksəkdir;
- tünd dəri tipi – iltihabdan sonrakı piqment ləkələrinə meyl;
- günəş şüaları – iltihablı və təzə sağalmış dəridə ultrabənövşəyi şüalar ləkələri tündləşdirir və onların açılmasını ləngidir;
- keloidə meyl – döş, kürək və çiyin nahiyəsində sızanaqlardan sonra qabarıq çapıqların yaranmasına səbəb olur;
- aqressiv kosmetik prosedurlar – aktiv iltihab fonunda aparılan pilinqlər və mexaniki təmizləmə.
Təsnifat
Ləkələr:
- iltihabdan sonrakı eritema – qırmızı-çəhrayı ləkələr, genişlənmiş xırda damarlarla bağlıdır;
- iltihabdan sonrakı hiperpiqmentasiya – qəhvəyi ləkələr, dəridə melaninin artıq toplanması ilə bağlıdır.
Atrofik (çökək) çapıqlar:
- «buz qırıcı» – dar və dərin, deşiyə bənzər çapıqlar;
- qutuvari (boxcar) – geniş, dibi düz, kəskin kənarlı çapıqlar;
- dalğavari (rolling) – yumşaq kənarlı, dəri səthinə dalğalı görünüş verən çapıqlar.
Qabarıq çapıqlar: hipertrofik və keloid çapıqlar – daha çox döş, kürək və çiyin nahiyəsində.
Bundan başqa genişlənmiş məsamələr və dəri relyefinin qeyri-bərabərliyi də postaknenin təzahürləri sayılır.
Klinik mənzərə
Postaknenin təzahürləri onun növündən asılıdır; bir pasiyentdə eyni vaxtda bir neçə növ iz ola bilər:
- keçmiş sızanaqların yerində qırmızı və ya çəhrayı ləkələr – basıldıqda bir qədər solur;
- qəhvəyi, tünd ləkələr – xüsusən tünd dəri tipində, günəşdə daha da tündləşir;
- dərinin çökək sahələri – dar və dərin «deşiklər», kəskin kənarlı və ya dalğavari çökəkliklər;
- qeyri-bərabər dəri relyefi, genişlənmiş məsamələr – yan işıqda daha yaxşı görünür;
- döş, kürək, çiyin və çənə xəttində qabarıq, bərk çapıqlar;
- makiyajla gizlədilməsi çətin olan qeyri-hamar dəri səthi.
Postakne özü ağrı vermir. Yeniyetmələrdə ləkələr adətən daha tez açılır, yaşlı insanlarda bu proses uzun çəkir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər fonunda piqment ləkələri daha tünd ola və gec açıla bilər.
Həkimə gecikmədən müraciət etmək lazımdır, əgər:
- çapıq qaşınır, ağrıyır və ilkin sızanağın sərhədlərindən kənara böyüyür – bu, keloid ola bilər;
- yeni düyünlü, ağrılı sızanaqlar davam edir və hər dəfə yeni çapıq qalır;
- «ləkə» və ya «çapıq» sızanaqla əlaqəsi olmadan yaranıb, forması, rəngi və ölçüsü dəyişir, qanayır və ya yaralanır.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Postaknenin diaqnozu dermatoloq tərəfindən baxış əsasında qoyulur. Müalicənin uğuru izlərin növünün düzgün müəyyən edilməsindən asılıdır, çünki ləkələr və müxtəlif çapıqlar fərqli üsullar tələb edir.
- anamnez – sızanaqların nə qədər davam etdiyi, hansı müalicənin aparıldığı, sızanaq əleyhinə sistem dərmanların qəbulu, keloid meyli, əvvəlki prosedurlar və onlara dərinin reaksiyası;
- baxış – müxtəlif işıqlandırmada, xüsusən yan işıqda çapıqların növünün, dərinliyinin, sayının və yerləşməsinin qiymətləndirilməsi; aktiv sızanaqların olub-olmamasının yoxlanılması;
- dermatoskopiya – damar ləkəsini piqment ləkəsindən ayırmağa və çapığın quruluşunu qiymətləndirməyə kömək edir;
- dərinin aparat diaqnostikası və foto-sənədləşdirmə – relyefin, piqmentasiyanın və müalicə dinamikasının obyektiv qeydə alınması;
- aktiv sızanaqlar davam etdikdə – onların səbəblərinin müayinəsi; qadınlarda aybaşı pozuntuları və ya tüklənmənin artması olduqda göstəriş üzrə hormonal müayinə.
Differensial diaqnostika başqa mənşəli çapıqlar (su çiçəyindən, travmadan sonra), melazma, rozasea və digər dəri törəmələri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
Postakne sağlamlıq üçün təhlükəli deyil, lakin uzunmüddətli problemlər yarada bilər:
- daimi kosmetik qüsur;
- psixoloji narahatlıq, özünəinamın azalması, ünsiyyətdən qaçma;
- düzgün aparılmayan aqressiv prosedurlardan sonra yeni piqmentasiya, yanıqlar və ya çapıqlar;
- keloidə meyli olan insanlarda yeni keloidlərin yaranması;
- özbaşına sıxma və «xalq» vasitələrindən sonra ikincili infeksiya və yeni, daha dərin çapıqlar.
Müalicə
Müalicə postaknenin növündən, dəri tipindən və pasiyentin gözləntilərindən asılıdır. İlk və əsas şərt aktiv sızanaqların nəzarətə alınmasıdır: iltihab davam etdikcə çapıqların korreksiyası səmərəsizdir, çünki yeni izlər yaranacaq.
Ləkələrin müalicəsi:
- günəşdən gündəlik qorunma – geniş spektrli qoruyucu vasitələr ilin bütün fəsillərində; bu olmadan digər müalicələrin effekti zəifdir;
- yerli retinoidlər – hüceyrələrin yenilənməsini sürətləndirir, həm ləkələrin açılmasına, həm də yeni sızanaqların qarşısının alınmasına kömək edir; hamiləlikdə istifadə olunmur;
- azelain turşusu, niasinamid və digər ağardıcı-iltihabəleyhinə vasitələr – piqment ləkələrinin açılmasını sürətləndirir;
- səthi kimyəvi pilinqlər – kurslarla, həkim nəzarəti altında;
- qırmızı ləkələrdə damar lazerləri və intensiv işıq prosedurları.
Çapıqların müalicəsi:
- fraksion lazerlər – dəri relyefini hamarlayır, kollagenin yenilənməsini stimullaşdırır;
- mikroiynə üsulu (kollagen induksiyası) və radiodalğalı mikroiynə;
- orta dərinlikli pilinqlər, dar və dərin çapıqlarda nöqtəvi pilinq texnikası;
- dalğavari çapıqlarda subsizyo – çapığı alt qatlara bağlayan liflərin xüsusi iynə ilə kəsilməsi, lazım olduqda filler inyeksiyaları;
- ayrı-ayrı dərin çapıqlarda kiçik cərrahi üsullar – çapığın kəsilib çıxarılması və ya qaldırılması;
- trombositlə zəngin plazma – köməkçi üsul kimi;
- qabarıq çapıqlarda çapıqdaxili inyeksiyalar və silikon vasitələr.
Adətən bir neçə seans tələb olunur və ən yaxşı nəticə üsulların birləşməsi ilə əldə edilir. Sızanaq əleyhinə sistem retinoidlərlə müalicə zamanı və ondan sonra bəzi prosedurların vaxtını həkim fərdi müəyyən edir. Tünd dəri tipində aqressiv prosedurlar piqmentasiya riskini artırır, ona görə üsul ehtiyatla seçilir.
Evdə nə etmək olar və nə etmək olmaz. Həkimin təyin etdiyi vasitələrdən müntəzəm istifadə etmək, günəşdən qorunmaq və səpgiləri sıxmamaq lazımdır. Evdə aqressiv skrablar, güclü turşu pilinqləri və «xalq» vasitələri (limon suyu, sirkə, diş pastası) ilə ləkələri «yandırmağa» çalışmaq olmaz – bu, yeni piqmentasiya və qıcıqlanma yaradır.
Profilaktika
- sızanaqların erkən mərhələdə dermatoloq tərəfindən müalicəsi;
- səpgiləri sıxmamaq və qopartmamaq, üzə əllə tez-tez toxunmamaq;
- ilin bütün fəsillərində günəşdən qorunma;
- komedogen kosmetikadan imtina, dərini yumşaq vasitələrlə təmizləmək;
- müalicə kursunu yarımçıq dayandırmamaq, həkimin tövsiyə etdiyi dəstəkləyici qulluğu davam etdirmək;
- keloid meyli olduqda döş və kürək nahiyəsindəki sızanaqları xüsusilə vaxtında müalicə etmək;
- prosedurları yalnız ixtisaslı mütəxəssisdə aparmaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Postakne və aktiv sızanaqların müalicəsi ilə dermatoloq (dermatoloq-kosmetoloq) məşğul olur. Hormonal pozuntu şübhəsi olduqda ginekoloq və ya endokrinoloqun məsləhəti lazım ola bilər.
Yadda saxla!
Ən effektiv postakne müalicəsi onun qarşısını almaqdır: aktiv sızanaqların vaxtında müalicəsi çapıqların sayını kəskin azaldır.
- Ləkələr çox vaxt aylar ərzində açılır – səbirli olun və günəşdən qorunun.
- Çapıqların müalicəsini aktiv iltihab səngidikdən sonra planlaşdırın.
- Evdə aqressiv pilinq və skrablarla «çapıqları silməyə» çalışmayın.
- Böyüyən, qaşınan çapığı həkimə göstərin – bu, keloid ola bilər.
Faydalı Məqalələr
Kimyəvi pilinq nədir?
Kimyəvi pilinq – cavanlaşdırma məqsədilə zəif turşu məhlulları vasitəsilə dəri epitelinin səthi qatlarının götürülməsi prosedurudur.
İstiqamət: Kosmetologiya
Suallar və cavablar
Qırmızı və qəhvəyi ləkələr çox vaxt bir neçə ay ərzində öz-özünə açılır, xüsusən günəşdən qorunduqda. Retinoidlər və pilinqlər bu prosesi sürətləndirir. Çökək çapıqlar isə öz-özünə keçmir.
Müasir üsullar çapıqları əhəmiyyətli dərəcədə hamarlaya bilər, lakin dərini tamamilə əvvəlki vəziyyətə qaytarmaq həmişə mümkün olmur. Gözləntiləri həkimlə əvvəlcədən müzakirə etmək vacibdir.
Günəş aktivliyinin az olduğu payız-qış dövrü daha əlverişlidir, çünki prosedurdan sonra dəri günəşə həssas olur və piqmentasiya riski artır. Prosedurdan sonra günəşdən qorunma istənilən fəsildə vacibdir.
Sistem retinoidlərlə müalicə zamanı və ondan sonra müəyyən müddət bəzi aqressiv prosedurlar tövsiyə olunmur, çünki dərinin sağalması dəyişə bilər. Dəqiq vaxtı dermatoloq müalicə və dəri vəziyyətinə görə müəyyən edir.
Ləkə dəri səthi ilə bir səviyyədədir və yalnız rəngi ilə fərqlənir, çapıq isə dəri relyefini dəyişir – çökəklik və ya qabarıqlıq yaradır. Yan işıqda çapıqlar daha yaxşı görünür. Dəqiq qiymətləndirməni dermatoloq baxış zamanı aparır.
Sıxma zamanı iltihablı möhtəviyyat dərinin daha dərin qatlarına itələnir, follikulun divarı zədələnir və infeksiya yayılır. Nəticədə ləkə və çapıq riski xeyli artır. Sızanaqları həkimin təyin etdiyi vasitələrlə müalicə etmək daha təhlükəsizdir.
Mövzu üzrə məqalələr
PRF və PRP prosedurları: “öz qanımdandır” təhlükəsizliyə zəmanətdirmi?
Trombositlə zəngin plazma və fibrin, PRP və PRF adları ilə estetik prosedurlarda təqdim olunur. Material pasiyentin qanından hazırlanır.…
İstiqamət: Kosmetologiya
Yaşlanmaya qarşı mioskulptura — visseral terapiya seansları
Sirr deyil ki, qadının gözəlliyi bilavasitə onun sağlamlığı ilə bağlıdır. Təravətli xarici görünüş, sağlam dəri, əla əhval-ruhiyyə —…
İstiqamət: Kosmetologiya
BELOTERO — kontur plastikasında yenilik!
Biz hər il dərimizin vəziyyətinin və xarici görünüşünün dəyişdiyini görürük. Kimdə bu daha tez, kimdə daha yavaş baş…
İstiqamət: Kosmetologiya
Biorevitalizasiya — gəncliyə doğru addım
Dəri əvvəlki görünüşünü itirdikdə və bu zaman adi qulluq vasitələri kömək etmədikdə, biorevitalizasiya prosedurundan istifadə etməyi sınayın.
İstiqamət: Kosmetologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
