Yumurtalıqda kista: izləmək, yoxsa müalicə etmək?

Funksional kistalar yumurtlamanın gedişi ilə əlaqəli yaranır. Endometriozla bağlı kistalar və başqa törəmələr fərqli xüsusiyyət daşıya bilər. USM təsvirində sadə maye tərkibli görünüş, qalın divar, arakəsmə və bərk hissələr kimi əlamətlər qiymətləndirilir. Müalicə seçimi yalnız bir ölçü rəqəminə əsaslanmır.

Polikistik yumurtalıq sindromu ilə ayrıca yumurtalıq kistası eyni diaqnoz deyil. Öz nəticənizdə istifadə olunan termini dəqiqləşdirin. Həkimdən “bu, hansı tip kistaya daha çox bənzəyir?” və “bunu müəyyən etmək üçün nə çatışmır?” suallarını soruşmaq ümumi internet təsvirlərini özünüzə tətbiq etməkdən daha faydalıdır.

Hər aybaşı dövründə yumurtalıqda follikul böyüyür və yumurtlama zamanı yarılır. Bu prosesin gedişində iki növ funksional kista yarana bilər.

• Follikulyar kista. Follikul yarılmayıb maye ilə dolu qalır.
• Sarı cisim kistası. Yumurtlamadan sonra qalan quruluş maye və ya az miqdarda qanla dolur.

Bu kistalar çox vaxt şikayət vermir və bir neçə aybaşı dövrü ərzində özləri kiçilir. Bəzən yüngül, birtərəfli ağrı verə bilər. Sarı cisim kistası aybaşının gecikməsinə səbəb ola bilər, buna görə hamiləlik ehtimalı da yoxlanılmalıdır.

USM-də sadə maye tərkibli görünən kista adətən daha rahat izlənir. Yenə də hər nəticəni fərdi qiymətləndirmək lazımdır.

Müayinədə uyğun görünüşlü, şikayət yaratmayan bəzi kistalar təkrar USM ilə izlənə bilər. Nəzarətin müddəti yaşa, kistanın quruluşuna və dəyişməsinə görə seçilir. Menopauzadan sonra yanaşma fərqlənə bilər. “Gözləyirik” qərarı nəzarətsiz qalmaq demək deyil; növbəti müayinə vaxtı dəqiq olmalıdır.

Əvvəlki USM cavabını və mümkünsə görüntüləri saxlayın. Müqayisə üçün tarix, ölçülər və təsvir lazımdır. Bir müayinədə yazılmış millimetr fərqini özünüz böyümə kimi şərh etməyin; nəticəni həkim kontekstdə qiymətləndirməlidir. Qəbulun sonunda nəyi izlədiyinizi və hansı dəyişiklikdə tez müraciət etməli olduğunuzu yazın.

Bütün kistalar menstrual dövrlə əlaqəli yaranmır. Bəzi kistalar xüsusi xüsusiyyətlərinə görə öz-özünə keçməyə bilər.

USM təsviri bu növləri ayırmağa kömək edir, lakin dəqiq qərar üçün bəzən əlavə müayinə lazım olur.

Kistanın xarakterindən asılı olaraq əlavə analiz və müayinələr lazım ola bilər. CA-125 kimi göstəricinin artması təkbaşına xərçəng diaqnozu deyil: bəzi xoşxassəli vəziyyətlərdə də yüksələ bilər. Bu analiz hər gənc qadında hər kista üçün avtomatik tələb olunmur.

Böyük, davam edən, şikayət yaradan və ya şübhəli görünən törəmələrdə əməliyyat müzakirə edilə bilər. Kistanın çıxarılması ilə yumurtalığın çıxarılması fərqli müdaxilədir. Hamiləlik planınız varsa, onu əvvəlcədən bildirin və toxumanın qorunması imkanını soruşun. Son qərar təhlükəsizlik və törəmənin xüsusiyyətlərinə əsaslanır.

Kistanın qiymətləndirilməsi üçün iki əsas USM növündən istifadə olunur: qarın üzərindən (transabdominal) və uşaqlıq yolundan (transvaginal). İkincisi yumurtalığı daha yaxından göstərir.

1. Növü dəqiqləşdirin. Qarın USM-i üçün adətən sidik kisəsinin dolu olması tələb olunur, transvaginal USM üçün isə kisənin boş olması daha rahatdır.
2. Məlumat verin. Aybaşının son gününü, hamiləlik ehtimalını və əvvəlki əməliyyatları deyin.
3. Rahat geyim seçin. Müayinə qısa sürür.
4. Cavabı götürün. Ölçülərin və təsvirin yazıldığı tam nəticəni saxlayın.

Transvaginal USM cinsi həyata başlamamış qadınlarda adətən aparılmır; bu halda başqa üsul seçilir.

Funksional və kiçik kistalar çox vaxt hamilə qalmağa mane olmur. Müdaxilə lazım olduqda isə hamiləlik arzusu qərarın əsas hissəsinə çevrilir: cərrah mümkün olduqda yumurtalıq toxumasını qorumağa çalışır.

Endometrioma kimi kistalar yumurtalığın ehtiyatına təsir edə bilər, ona görə əməliyyat qərarı diqqətlə müzakirə olunur. Hər kista üçün əməliyyatın hamiləliyi yaxşılaşdıracağı demək deyil.

Hamiləlik planı varsa, qəbulda bunu açıq deyin, əvvəlki hamiləliklər və yumurtalıq əməliyyatları barədə məlumat verin. Gözləmənin nə qədər davam etməsinin məqsədəuyğun olduğunu həkimlə birlikdə qərara alın.

Qəfil güclü çanaq ağrısı, xüsusilə ürəkbulanma və qusma ilə birlikdə olduqda təcili qiymətləndirmə tələb edir. Yumurtalığın burulması və ya kistanın partlaması kimi vəziyyətlər ehtimal oluna bilər. Ağrını “kistam var, deməli ondandır” deyərək evdə izləməyin.

Müalicə seçərkən dərmanın məqsədini də soruşun. Hormonal kontraseptivlər bəzi yeni funksional kistaların yaranmasını azalda bilər, lakin mövcud kistanın dərhal yox olacağına zəmanət vermir. Nəticəni qəbul planı ilə izləmək lazımdır.

Menopauzadan sonra yumurtalıqlarda yumurtlama dayandığı üçün funksional kistalar yaranmır. Bu yaşda aşkarlanan kista qiymətləndirmə baxımından daha diqqətli yanaşma tələb edir. Bu, hökmən ciddi xəstəlik demək deyil: sadə və kiçik kistalar çox vaxt izlənə bilər.

Həkim kistanın quruluşuna, ölçüsünə və dəyişib-dəyişmədiyinə baxır, bəzən qan analizi də təyin edə bilər. Nəzarətin forması fərdi seçilir.

Bu əlamətlər uzun müddət davam edərsə, gözləməyin.

Cərrahdan hansı tərəfdə müdaxilə ediləcəyini, yalnız kistanın, yoxsa yumurtalığın da çıxarılmasının mümkün olduğunu soruşun. Planın prosedur zamanı dəyişə biləcəyi vəziyyətləri əvvəlcədən müzakirə edin. Xüsusən əvvəlki yumurtalıq əməliyyatları və hamiləlik arzusu varsa, bunu razılıq sənədi imzalanmazdan əvvəl danışın. Çıxarılan toxumanın cavabını nə vaxt alacağınızı, sonrakı nəzarətin kim tərəfindən aparılacağını və sağalma qaydalarını yazılı qeyd etmək faydalıdır. Məqsəd qərarı qorxu ilə deyil, onun həcmindən xəbərdar olaraq verməkdir.

Funksional kista ehtimalı varsa, həkim çox vaxt təkrar USM-i bir və ya bir neçə aybaşı dövründən sonra təyin edir. Məqsəd kistanın kiçilib-kiçilmədiyini görməkdir. Müayinənin dövrün hansı günündə aparılacağını klinikadan soruşun, çünki follikulların görünüşü dövrün mərhələsindən asılıdır.

Eyni aparatda və ideal halda eyni mütəxəssis tərəfindən aparılan müayinələr müqayisəni asanlaşdırır, lakin bu həmişə mümkün olmur. Əvvəlki müayinə cavablarını gətirmək mütləqdir.

Kista dəyişməyibsə, böyüyübsə və ya yeni xüsusiyyətlər görünübsə, növbəti addım müzakirə olunur. Bu, tək başına yaxşı və ya pis nəticə sayılmır; yalnız növbəti planın dəqiqləşdirilməsi lazımdır.

Funksional kistalar yumurtlama ilə bağlı olduğundan bəzi qadınlarda təkrar yarana bilər. Bunun qarşısını almağın universal yolu yoxdur.

Hormonal kontraseptivlər bəzi qadınlarda yeni funksional kistaların yaranmasını azalda bilər, lakin mövcud kistanı aradan qaldırmır. Onlar yalnız göstəriş olduqda və həkim seçimi ilə istifadə olunur.

Endometrioma və dermoid kimi kistalar çıxarıldıqdan sonra da yenidən yarana bilər. Buna görə əməliyyatdan sonra nəzarət görüşünü qaçırmayın və əvvəlki cavabları saxlayın.

Təkrarlanan kistaya şübhə varsa, tək kistanı deyil, ümumi vəziyyəti və səbəbi qiymətləndirmək lazımdır.