Sarı cismin kistası ovulyasiyadan sonra yumurtalıqda qalan sarı cismin içində maye toplanması nəticəsində yaranan funksional kistadır. Əksər hallarda əlamətsizdir və bir-üç aybaşı dövrü ərzində öz-özünə keçir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Lutein kistası
- sarı cisim kistası
- corpus luteum kistası
- funksional yumurtalıq kistası
Xəstəlik haqqında
Hər aybaşı dövründə yumurtalıqda follikul yetişir və ovulyasiya zamanı partlayaraq yumurta hüceyrəsini buraxır. Partlamış follikulun yerində sarı cisim formalaşır – müvəqqəti vəzi, o, proqesteron hasil edərək uşaqlığın selikli qişasını mümkün hamiləliyə hazırlayır. Hamiləlik baş vermədikdə sarı cisim aybaşıdan əvvəl geriləyir. Bəzən onun daxilində maye və ya qan toplanır və kista əmələ gəlir.
Sarı cismin kistası funksional kistalara aiddir: o, şiş deyil, yumurtalığın normal işi ilə bağlıdır və adətən bir neçə aybaşı dövrü ərzində özü sorulur. Reproduktiv yaşda olan qadınlarda rast gəlinir, menopauzadan sonra isə ovulyasiya olmadığı üçün demək olar ki, yaranmır. Hamiləliyin erkən dövründə də tez-tez aşkar edilir: bu zaman sarı cisim hamiləliyi dəstəkləyən hormonlar hasil edir və kista adətən ikinci trimestrə qədər yox olur.
Kistaların çoxu heç bir narahatlıq yaratmır və USM zamanı təsadüfən tapılır. Nadir hallarda kista partlaya, qanaya və ya yumurtalığın burulmasına səbəb ola bilər – bu vəziyyətlər təcili yardım tələb edir. Buna görə kista aşkar edildikdə həm panikaya düşməmək, həm də həkim müşahidəsini laqeyd buraxmamaq vacibdir.
Səbəbləri
Sarı cismin kistasının yaranma mexanizmi tam aydın deyil. Əsas rolu sarı cismin damarlarında qan və limfa dövranının dəyişməsi və hormonal tənzimləmənin xüsusiyyətləri oynayır. Riski artıran amillər:
- Hormonal balansın dəyişməsi – hipofiz hormonlarının səviyyəsində kənaraçıxmalar sarı cismin normal geriləməsinə mane ola bilər.
- Ovulyasiyanın stimullaşdırılması – sonsuzluğun müalicəsi və reproduktiv texnologiyalar zamanı eyni vaxtda bir neçə follikul yetişdiyindən kistalar daha tez-tez yaranır.
- Hamiləlik – sarı cisim hamiləliyin ilk həftələrində böyüyür və kistoz quruluş ala bilər; bu, çox vaxt normanın variantıdır.
- Qanın laxtalanmasına təsir edən dərmanlar – antikoaqulyantlar sarı cismə qansızma və hemorragik kista riskini artırır.
- Qanın laxtalanma pozuntuları – irsi qanaxma meylində kistalar daha tez qanaya bilər.
- Əvvəllər funksional kistaların olması – bəzi qadınlarda kistalar təkrarlanmağa meyillidir.
- Kiçik çanaq orqanlarının iltihabi xəstəlikləri – yumurtalıqda qan dövranına təsir edə bilər.
Stress, kəskin çəki dəyişikliyi və ağır fiziki yük birbaşa səbəb sayılmır, lakin aybaşı dövrünün tənzimlənməsinə təsir edə bilər.
Təsnifat
- Sadə sarı cisim kistası – şəffaf və ya sarımtıl maye ilə dolu, divarı hamar kista.
- Hemorragik kista – daxilində qan və laxtalar olur; ağrı ilə daha çox müşayiət olunur, lakin o da adətən özü sorulur.
- Hamiləliyin sarı cisim kistası – hamiləliyin erkən dövründə aşkar edilir və adətən müalicə tələb etmir.
- Teka-lutein kistaları – adətən hər iki yumurtalıqda, çoxsaylı; xorionik qonadotropinin yüksək səviyyəsi ilə bağlıdır (çoxdöllü hamiləlik, ovulyasiyanın stimullaşdırılması, trofoblastik xəstəlik).
Klinik mənzərə
Sarı cismin kistası çox vaxt heç bir əlamət vermir və ginekoloji USM zamanı təsadüfən aşkar edilir. Kista böyük olduqda və ya qanaxma baş verdikdə aşağıdakı əlamətlər yarana bilər:
- qarnın aşağı hissəsində bir tərəfli küt, dartıcı ağrı və ya ağırlıq hissi;
- aybaşının bir neçə gün gecikməsi, bəzən ləkələnmə şəklində qanlı ifrazat;
- cinsi əlaqə, fiziki yük və ya kəskin hərəkət zamanı ağrının artması;
- süd vəzilərində gərginlik;
- sidik kisəsinə və ya düz bağırsağa təzyiq hissi – iri kistalarda.
Hamiləlik zamanı kista adətən özünü göstərmir. Aybaşı gecikibsə və bir tərəfdə ağrı varsa, hər zaman uşaqlıqdankənar hamiləlik ehtimalı nəzərə alınmalıdır.
Təcili olaraq 103 nömrəsinə zəng etmək lazımdır, əgər qarnın aşağı hissəsində qəfil, güclü ağrı yaranarsa, xüsusən çiyinə və ya düz bağırsağa yayılırsa; ürəkbulanma və təkrar qusma, başgicəllənmə, huşun itməsi, kəskin solğunluq, soyuq tər, ürəkdöyünmə varsa; ağrı ilə yanaşı hərarət yüksəlirsə. Bu əlamətlər kistanın partlamasına, qarındaxili qanaxmaya, yumurtalığın burulmasına və ya uşaqlıqdankənar hamiləliyə işarə edə bilər. Belə hallarda evdə ağrıkəsici qəbul edib gözləmək olmaz.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim ginekoloq şikayətləri, son aybaşının tarixini, qəbul edilən dərmanları və əvvəlki kistaları soruşur, sonra ginekoloji baxış aparır. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün:
- kiçik çanaq orqanlarının USM-i, mümkünsə transvaginal – kistanın ölçüsü, daxili quruluşu, divarının xarakteri qiymətləndirilir;
- doppler müayinəsi – kistanın divarında xarakterik halqavari qan axını və yumurtalığın qanla təchizatı (burulma şübhəsində vacibdir);
- təkrar USM – növbəti aybaşı dövrünün əvvəlində və ya bir-üç dövrdən sonra; kistanın kiçilməsi və ya yox olması diaqnozu təsdiqləyir;
- hamiləlik testi və qanda xorionik qonadotropin – hamiləliyin və uşaqlıqdankənar hamiləliyin istisnası;
- ümumi qan analizi – kəskin ağrıda qanaxma və iltihab əlamətlərinin qiymətləndirilməsi;
- diaqnostik laparoskopiya – qarındaxili qanaxma və ya burulma şübhəsində eyni zamanda müalicə üsuludur;
- MRT və onkomarkerlər – kista qalarsa və ya qeyri-tipik görünürsə.
Differensial diaqnostika uşaqlıqdankənar hamiləlik, endometrioid kista, dermoid kista, yumurtalığın digər törəmələri, appendisit və uşaqlıq artımlarının iltihabı (adneksit) ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- kistanın partlaması və qarındaxili qanaxma (yumurtalığın apopleksiyası) – qəfil ağrı, zəiflik, ağır hallarda şok;
- yumurtalığın burulması – qan dövranının pozulması nəticəsində yumurtalığın itirilməsi riski;
- kistaya qansızma – ağrının artması və hemorragik kistanın formalaşması;
- təkrarlanan və ya uzunmüddətli ağrı, cinsi həyatda narahatlıq;
- diaqnostik çətinliklər – uşaqlıqdankənar hamiləliklə səhv salınma riski, buna görə ağrı və aybaşı gecikməsində hamiləlik testi mütləqdir;
- lazımsız əməliyyatlar – funksional kista müşahidə olunmadan tələsik çıxarıldıqda yumurtalıq ehtiyatı azala bilər.
Müalicə
Sarı cismin kistasının əksəriyyəti müalicəsiz keçir, buna görə əsas taktika müşahidədir. Müalicə üsulunu ginekoloq kistanın ölçüsünə, əlamətlərə, hamiləliyin olub-olmamasına və USM mənzərəsinə görə seçir.
- Dinamik müşahidə – əlamətsiz və ya az əlamətli kistalarda; bir-üç aybaşı dövründən sonra təkrar USM aparılır.
- Ağrının azaldılması – mülayim ağrıda qeyri-steroid iltihabəleyhinə ağrıkəsicilər, yalnız həkim tövsiyəsi ilə.
- Hormonal kontrasepsiya – mövcud kistanın sorulmasını sürətləndirmir, lakin ovulyasiyanı dayandıraraq yeni funksional kistaların yaranmasını azalda bilər; təkrarlanan kistalarda həkimlə müzakirə olunur.
- Stasionar müşahidə – kəskin ağrı, qanaxma əlamətləri olduqda; vəziyyət sabitdirsə, cərrahiyyəsiz izləmə mümkündür.
- Laparoskopik əməliyyat – qarındaxili qanaxma, burulma, uzun müddət qalan və ya qeyri-tipik kistalarda: kistanın çıxarılması, yumurtalığın tikilməsi, burulmanın açılması. Mümkün qədər yumurtalıq toxuması qorunur, çıxarılan toxuma histoloji müayinəyə göndərilir.
Hamiləlikdə sarı cismin kistası adətən yalnız müşahidə olunur. Erkən dövrdə əməliyyat zəruri olarsa, hamiləliyi qorumaq üçün hormonal dəstək tələb oluna bilər – bu barədə qərarı həkim verir.
Nə etmək olmaz: qarnın aşağı hissəsinə isti qoymaq, güclü ağrıda evdə ağrıkəsici ilə gözləmək, «kistanı əritmək» üçün reklam olunan vasitələrdən və ya özbaşına hormonal dərmanlardan istifadə etmək.
Profilaktika
- Sarı cismin kistasının spesifik profilaktikası yoxdur, çünki o, normal ovulyasiya ilə bağlıdır.
- Müntəzəm ginekoloji müayinədən keçmək – kistanı vaxtında aşkar etməyə və lazımsız əməliyyatlardan qaçmağa kömək edir.
- Təkrarlanan funksional kistalarda həkimlə kontrasepsiya variantlarını müzakirə etmək.
- Kista aşkar edildikdə ağır yük qaldırmaqdan, kəskin hərəkətlərdən və sıçrayışlardan müvəqqəti çəkinmək.
- Antikoaqulyant qəbul edirsinizsə, ginekoloqa bu barədə məlumat vermək.
- Aybaşı təqvimini aparmaq – gecikmə və ağrı ilə bağlı dəyişiklikləri həkimə dəqiq izah etməyə kömək edir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Sarı cismin kistasını ginekoloq aşkar edir və müşahidə edir. Kəskin ağrı və qanaxma əlamətlərində təcili yardım çağırmaq lazımdır, müalicəni ginekoloji stasionar aparır.
Yadda saxla!
Sarı cismin kistası əksər hallarda «xəstəlik» deyil, yumurtalığın normal funksiyasının variantıdır və müşahidə tələb edir.
- Kista aşkar edilibsə, tələsik əməliyyat qərarı verməyin – təkrar USM ilə yoxlayın.
- Qəfil güclü qarın ağrısı, başgicəllənmə, huşun itməsi olarsa, dərhal 103 nömrəsinə zəng edin.
- Aybaşı gecikibsə və kista aşkar edilibsə, hamiləlik testi edin.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Yumurtalıq kistası
- Yumurtalığın apopleksiyası
- Yumurtalıq kistasının burulması
- Uşaqlıqdankənar hamiləlik
- Ovulyator sindrom
- Yumurtalığın endometrioid kistası
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
Faydalı Məqalələr
Yumurtalıq kistasının müalicəsi
Yumurtalıq kistası – içərisində möhtəviyyat olan boşluqlu törəmədir. Sekretin axınının pozulması və onun sonradan toplanması səbəbindən yaranır. Çox…
İstiqamət: Ginekologiya
Suallar və cavablar
Adətən yox. Bu kista ovulyasiyanın baş verdiyinin əlamətidir. Hamiləlikdə sarı cismin kistası proqesteron hasil edir və çox vaxt normal haldır.
Əksər hallarda bir-üç aybaşı dövrü ərzində. Hamiləlikdə – adətən ikinci trimestrə qədər. Kista bu müddətdən sonra da qalırsa, həkim əlavə müayinə təyin edir.
Böyük kistada kəskin hərəkətlər, sıçrayışlar və ağır yük qaldırma burulma riskini artıra bilər. Fiziki aktivliyin həcmini həkimlə müzakirə edin.
Funksional kista xərçəngə çevrilmir. Lakin uzun müddət qalan və ya qeyri-tipik görünən törəmələr əlavə müayinə tələb edir.
Əlamətsiz kistada cinsi həyat adətən məhdudlaşdırılmır. Əgər cinsi əlaqə zamanı ağrı yaranırsa, ondan müvəqqəti çəkinmək və həkimə demək lazımdır. Əlaqədən sonra qəfil güclü ağrı, zəiflik və ya başgicəllənmə yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Əksər hallarda yox: hamiləliyin erkən dövründə sarı cisim hamiləliyi dəstəkləyir və onun kistoz görünüşü tez-tez rast gəlinir. Adətən yalnız USM ilə müşahidə kifayətdir. Qarında qəfil güclü ağrı yaranarsa, təcili həkimə müraciət etmək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
