Menopauzaya keçid: bədəndə nə dəyişir?

Perimenopauza yumurtalıq hormonlarının dəyişdiyi keçid dövrüdür. Aybaşı daha tez və ya gec gələ, qanaxmanın miqdarı dəyişə bilər. Menopauza isə başqa səbəb olmadıqda ardıcıl 12 ay aybaşı olmaması ilə müəyyənləşdirilir. Hormonal qorunma üsulları qanaxmanı dəyişdirdiyi üçün bu qaydanı hər vəziyyətə eyni tətbiq etmək olmur.

Təbii menopauza adətən orta yaşlarda baş verir, lakin daha erkən də ola bilər. 45 yaşdan əvvəl aybaşının dayanması və xüsusən 40 yaşdan əvvəl yumurtalıq funksiyası ilə bağlı şübhə ayrıca qiymətləndirilməlidir. Dəqiq yaş və müayinə ehtiyacı həkimlə danışılmalıdır; yalnız ailədə menopauzanın yaşına baxaraq nəticə çıxarmaq olmaz.

İstilik basması, gecə tərləməsi, yuxunun bölünməsi, əhval və diqqət dəyişiklikləri görülə bilər. Vaginal quruluq, yaxınlıqda ağrı və sidik yolları ilə bağlı narahatlıq da yarana bilər. Əlamətlər zamanla dəyişə və aybaşı dayandıqdan sonra da davam edə bilər. Bütün qadınlarda eyni siyahının olması tələb olunmur.

Qəbulda sizi ən çox narahat edən məsələni önə çəkin. Məsələn, tərləmə əsas problem kimi görünə bilər, amma onun yuxunu pozması və işdə diqqətə təsiri sizin üçün daha əhəmiyyətlidir. Simptomun nə vaxt başladığını, nə qədər davam etdiyini və hansı gündəlik fəaliyyəti dəyişdirdiyini danışmaq məqsədi aydınlaşdırır.

Həkimlə müalicə seçimlərini müzakirə etməzdən əvvəl də gündəlik rutinlə bəzi əlamətləri yüngülləşdirmək mümkün ola bilər. Hər qadında təsir fərqlidir, ona görə qeydlər aparmaq faydalıdır.

• İstilik basması hansı vaxtlarda artır: acı qida, spirtli içki, kofein, isti otaq, stress.
• Yataq otağını sərin saxlayın, qat-qat geyinin ki, lazım olanda çıxara biləsiniz.
• Yuxu vaxtını sabit saxlayın, yatmazdan əvvəl ekrandan və ağır yeməkdən uzaq durun.
• Mümkün olan fiziki fəaliyyət yuxuya və əhvala dəstək ola bilər.
• Siqareti buraxmaq istilik basmalarının və uzunmüddətli risklərin azalmasına kömək edə bilər.

Bu addımlar kömək etmirsə və ya gündəlik həyatınız pozulursa, ətraflı qiymətləndirmə üçün müraciət edin.

Keçid dövründə əsəbilik, narahatlıq, ürək döyüntüsü hissi, diqqəti toplamaqda çətinlik və “beyin dumanı” kimi təsvir edilən yaddaş qüsurları şikayəti ola bilər. Bunların bir hissəsi hormon dəyişiklikləri, bir hissəsi isə pis yuxu, yorğunluq və həyat stresi ilə əlaqəli ola bilər.

Əhval dəyişikliyini yalnız “menopauzadandır” deyə kənara qoymayın. Əvvəllər depressiya və ya narahatlıq pozuntusu keçirmiş qadınlarda bu dövrdə əlamətlər yenidən güclənə bilər. Kədərin iki həftədən çox davam etməsi, maraqların itməsi, panik hücumları və ya özünə zərər vermək fikirləri varsa, vaxt itirmədən həkimə və ya psixi sağlamlıq mütəxəssisinə müraciət edin. Diqqət və yaddaş problemləri sürətlə pisləşirsə, ayrıca neroloji və ya digər qiymətləndirmə lazım ola bilər.

Perimenopauzada nizamsızlıq ola bilər, lakin yeni bol qanaxma, aybaşılararası və ya əlaqədən sonra qan gəlməsi avtomatik “yaşa görədir” sayılmamalıdır. Menopauzadan sonra, yəni 12 aylıq fasilədən sonra baş verən hər vaginal qanaxma yoxlanmalıdır. Az ləkə olması müraciət ehtiyacını aradan qaldırmır.

Güclü qanaxma ilə başgicəllənmə və ya özünü ciddi pis hiss etmə varsa, təcili qiymətləndirmə alın. Müayinə səbəbi aydınlaşdırmaq üçündür; hər qanaxma xərçəng demək deyil, amma yoxlanmadan təhlükəsiz hesab etmək də olmaz.

Qiymətləndirmə yaşa, simptomlara, dərmanlara və aybaşı tarixçəsinə əsaslanır. Tipik yaşda və tipik şikayətlərdə hər qadına geniş hormon paneli lazım olmaya bilər. Qalxanabənzər vəz xəstəliyi kimi başqa səbəb ehtimalı varsa, uyğun analizlər seçilir. Bir dəfə verilmiş hormon cavabı bütün keçid dövrünü izah etmir.

Qəbul üçün son aybaşı tarixlərini, istifadə etdiyiniz qorunma üsulunu və dərmanları yazın. Əvvəlki uşaqlıq və yumurtalıq əməliyyatlarını da bildirin. Uşaqlığın çıxarılması ilə yumurtalıqların çıxarılması eyni hormonal nəticə yaratmır; əməliyyat sənədi varsa, onu gətirmək faydalıdır.

Müalicə ehtiyacınıza görə seçilir. Sistemik hormon müalicəsi bəzi menopauza əlamətlərini azalda bilər; yalnız vaginal quruluq üstünlük təşkil etdikdə yerli yanaşma müzakirə oluna bilər. Hormon qəbul etmək istəməyən və ya uyğun olmayan qadınlar üçün başqa seçimlər də var. Bütün problemləri bir dərmanla həll etmək gözləntisi düzgün deyil.

Fiziki fəaliyyət, yuxu rejimi və rahat mühit gündəlik rifahı dəstəkləyə bilər. İstilik basmasını artırdığını müşahidə etdiyiniz amilləri qeyd edin. Dəstəyin məqsədi sizi hər şeydən imtina etməyə məcbur etmək deyil, davam etdirə biləcəyiniz dəyişiklikləri seçməkdir. Bitki və “təbii hormon” məhsullarının da təhlükəsizliyini ayrıca soruşun.

Perimenopauzada hamiləlik mümkün ola bilər. Aybaşının nizamsız olması qorunmanı dərhal dayandırmağa əsas deyil. Menopauzal hormon müalicəsi də kontrasepsiya sayılmır. Hansı üsulu nə qədər davam etdirmək lazım olduğunu yaş və istifadə etdiyiniz preparatla birlikdə həkimdən öyrənin.

Bu mərhələ sümük və ürək-damar sağlamlığına diqqət üçün də fürsətdir. Qan təzyiqi, siqaret, fiziki aktivlik və fərdi risklər nəzərdən keçirilə bilər. Hormon müalicəsini bütün xroniki xəstəliklərin profilaktikası və ya “cavanlaşdırma” üsulu kimi təqdim etmək düzgün deyil. Müalicənin məqsədi konkret və mütəmadi yenidən qiymətləndirilən olmalıdır.

Nəzarət görüşündə yalnız yaxşılaşan deyil, yeni yaranan əlamətləri də deyin. Xüsusən qanaxmanın vaxtını və miqdarını qeyd etmək növbəti qiymətləndirməni aydınlaşdırır. Gündəlik qeydləriniz tibbi sənədləri əvəz etmir, onları tamamlayır.

Quruluq və ağrı yalnız “libidonun azalması” kimi qəbul edilməməlidir. Ağrının nə vaxt başladığını, cinsi əlaqə və sidik şikayətləri ilə əlaqəsini həkimə deyin. Nəmləndirici və sürüşdürücü vasitələr, yerli müalicələr və digər seçimlər fərdi qiymətləndirilə bilər. Hər intim şikayət infeksiya olmadığı kimi, hər ifrazat və göynəməni də menopauza ilə izah etmək olmaz. Yeni əlamətlərdə səbəb dəqiqləşdirilməlidir.

Partnyorla narahatlığınızı və rahatlıq ehtiyacınızı danışmaq faydalıdır. Ağrılı yaxınlığa dözmək müalicə deyil. Qəbulda bu mövzunu açmaq çətindirsə, sualınızı əvvəlcədən yazıb göstərə bilərsiniz. Məqsəd yalnız aybaşının dayanmasını qeyd etmək deyil, gündəlik və şəxsi həyatınıza təsiri azaltmaqdır.

İzləmə üçün kiçik məqsədlər seçin: həftədə daha az gecə oyanmaq, gündüz yorğunluğunun azalması və ya yaxınlıqda ağrının yüngülləşməsi. Sonrakı görüşdə bunları müqayisə edin. Müalicə fayda vermirsə, planın yenidən nəzərdən keçirilməsini istəyin. Başqa qadının preparatını sınaqdan keçirmək və ya özbaşına dozanı dəyişmək yerinə, istifadə etdiyiniz sxemi və qalan şikayətləri dəqiq təqdim edin.

Menopauzaya keçid əksər qadınlarda orta yaşlarda baş verir. Aybaşı 40 yaşdan əvvəl nizamsızlaşırsa və ya dayanırsa, bunu “erkən menopauza” kimi qəbul edib gözləməyin. Bu vəziyyət yumurtalıq funksiyasının vaxtından əvvəl azalması ilə əlaqəli ola bilər və ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Həkim hamiləliyi istisna edə, qalxanabənzər vəzi və digər səbəbləri araşdıra, hormon analizlərini dəqiqləşdirə bilər. Erkən estrogen çatışmazlığı sümük və ürək-damar sağlamlığına təsir etdiyi üçün müalicə və nəzarət planı fərdi qurulur. Bu yaşda aybaşının dayanması həm də hamiləlik arzusuna təsir edə bilər, ona görə gələcək planlarınızı da açıq danışın.