Gəyirmə mədə-bağırsaq traktının yuxarı şöbələrində toplanmış qazların, daha az hallarda isə mayenin qeyri-iradi şəkildə ağız yolu ilə kəskin çıxmasıdır. Bu səhifədə gəyirmənin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Hepatoloq İnfeksionist Nevroloq Onkoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Gəyirmə mədə-bağırsaq traktının yuxarı şöbələrində toplanmış qazların, daha az hallarda isə mayenin qeyri-iradi şəkildə ağız yolu ilə kəskin çıxmasıdır. Bu hadisə eruktasiya adlanır. Gəyirmənin əsas əlaməti mədəüstü nahiyədə sıxılma hissi ilə müşayiət olunan xarakterik səsdir. Eruktasiya mədənin dolmasına orqanizmin normal reaksiyasıdır. Əgər o, təkrarlanan və narahatedici xarakter alarsa, diaqnostikadan keçmək lazımdır. Bu əlamət mədə-bağırsaq traktının ciddi patologiyalarına, kardioloji və nevroloji xəstəliklərə müşayiət edə bilər.
Növləri
Yaranma səbəbindən asılı olaraq fizioloji və patoloji gəyirmə fərqləndirilir. İkincisinin xarakterik əlamətləri var və digər simptomlarla müşayiət olunur.
Gəyirmə məzmununun tipindən və xarakterindən asılı olaraq bir neçə formaya bölünür.
- Hava gəyirməsi. Patoloji dad və ya iy hiss olunmur, ağızda iz qalmır. Adətən həddindən artıq yemək və ya yeməkdən sonra fiziki yüklənmə zamanı yaranır.
- Acı gəyirmə. Öd yollarının və mədəaltı vəzin xəstəliklərindən xəbər verir. Onikibarmaq bağırsağın öd ilə qarışmış məzmununun mədəyə axması nəticəsində yaranır. Səbəb bu orqanları ayıran qapıçının (sfinkterin) çatışmazlığıdır.
- Turş gəyirmə. Xlorid turşusunun artan ifrazı ilə əlaqədardır. Qastroezofageal reflüksü olan insanlarda tez-tez rast gəlinir. Turş gəyirmə, həzm şirələrinin ifrazının azalması nəticəsində mədədə gedən qıcqırma proseslərindən də yarana bilər.
- Çürük yumurta iyi verən çürüntülü gəyirmə. Qidanın mədədə uzun müddət saxlanması zamanı yaranır. Çürüntü prosesləri qidanın həzminin və bağırsağa doğru hərəkətinin pozulması səbəbindən başlayır. Nəticədə bol miqdarda hidrogen-sulfid ayrılır. Bu tip gəyirmə mədə qapıcısının darlaşmasına, atrofik qastritə, mədə xərçənginə müşayiət ola bilər.
Gəyirmə təkcə mədə (qastral) deyil, həm də səthi (subqastral) ola bilər — bu zaman qazlar qida borusundan çıxır. Sonuncu üstmədə eruktasiyası da adlanır.
Səbəbləri
Gəyirmənin bilavasitə səbəbi mədənin həcminin artmasıdır. Onu qida, içki ilə udulan adi hava və ya intensiv danışıq zamanı udulan hava gərginləşdirə bilər.
Mədə divarlarının gərilməsinə həzm prosesləri nəticəsində əmələ gələn karbon qazı və digər qazlar səbəb olur. Bu prosesi paxlalılar, kələm, təzə mayalı unlu məmulatlar, qazlı içkilər xüsusilə güclü stimullaşdırır. Normada qazlar tədricən və hiss olunmadan bağırsaqdan xaric olunur, lakin miqdarı artdıqda mədə onları təcili rejimdə xaric edir. Onun əzələləri istəmsiz yığılır, nəticədə qida borusunun girişini bağlayan kardial sfinkter açılır.
Artıq qaz bağırsaqda bakteriyaların həddindən artıq çoxalması sindromu fonunda da yaranır. Belə hallarda inadcıl və yorucu gəyirməyə qarında quruldama, güclü köpmə, nəcis pozğunluğu əlavə olunur.
Mədə həcminin azalmasına və ardınca gələn gəyirməyə qarın əzələlərinin yığılması, həmçinin qadınlarda hamiləlik zamanı orqanların yuxarı doğru yerdəyişməsi səbəb ola bilər.
Tez-tez gəyirmə kardial sfinkterin zəifliyi ilə əlaqəli qastroezofageal reflüks zamanı yaranır. Bu halda hava və mədə möhtəviyyatı çox yemək, fiziki yüklənmə və hamiləliklə əlaqəsi olmadan qida borusuna atılır.
Gəyirmə nevroloji xarakter daşıya bilər. Simptom çox vaxt mədə divarlarının həddindən artıq və qeyri-adekvat yığılması zamanı yaranır.
Gəyirmənin özü qida borusu xərçənginin spesifik əlaməti deyil. Lakin udma çətinliyi, döş qəfəsində ağrı və ya diskomfort, ürəkbulanma və ya qusma kimi digər simptomlarla müşayiət olunarsa, bu xəstəliyin əlamətlərindən biri ola bilər.
Diaqnostika
Gəyirmə bir çox xəstəliyə müşayiət edir, buna görə düzgün müalicəni təyin etmək üçün ətraflı differensial diaqnostika tələb olunur.
Xəstəni geniş və dar profilli mütəxəssislər müayinə edir, laborator və instrumental araşdırmalar təyin olunur.
- Qan, sidik, nəcis analizləri, Helicobacter pylori üçün araşdırmalar.
- Qastroskopiya — mədə və qida borusu selikli qişasının daxildən vizual müayinəsi. Prosesdə endoskopik pH-metriya — onikibarmaq bağırsaqda, mədədə turşuluğun müəyyən edilməsi aparılır.
- Qarın boşluğunun kompleks USM-i — orqanların quruluşunu və yerləşməsini müəyyən etməyə imkan verir.
- Qarın boşluğunun icmal rentgenoqrafiyası, həmçinin kontrastlaşdırma ilə araşdırmalar (xəstəyə barium məhlulu içmək təklif olunur, bundan sonra bir sıra şəkillər çəkilir). Prosedur şişləri və digər patoloji dəyişiklikləri aşkar etməyə kömək edir.
- Qarın boşluğu orqanlarının KT və MRT-si.
- Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası.
- Kardioloji patologiyaları istisna etmək üçün EKQ, ürəyin USM-i.
Müalicə
Gəyirmənin müalicə üsulları diaqnostika nəticələrindən asılıdır. Hər xəstəlik üçün spesifik terapiya tələb olunur. Qastritlərdə mədə selikli qişasına aqressiv təsiri azaldan və onun qoruyucu xüsusiyyətlərini bərpa edən preparatlar təyin olunur. Analizlər helikobakter infeksiyasını aşkar edərsə, pasiyentə antibiotik kursu yazılır.
QERX zamanı antasidlər, selikli qişada qoruyucu gel maneəsi yaradan preparatlar, mədə-bağırsaq traktının motorikasını stimullaşdıran vasitələr, antisekretor dərmanlar təyin olunur. Diskineziyanın müalicəsi üçün ödqovucu vasitələr, spazmolitiklər, fitoterapiya və fizioterapiya tətbiq edilir. Ağır hallarda, həmçinin qida borusu yırtığında cərrahi korreksiya təyin olunur.
Pəhriz müalicənin mütləq komponentidir. Həkim diaqnoz qoyulmuş xəstəliyə uyğun qidalanma rejimi tövsiyə edəcək. Əksər hallarda pasiyentə qismən qidalanma, qida borusu və mədə divarlarını qıcıqlandıran və ya qazyaranmasını stimullaşdıran, yağlı və acı qidaları, spirtli içkiləri, qazlı içkiləri, fast-fudu istisna etmək tövsiyə olunur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Gəyirmənin ağırlaşmaları hansı xəstəliyin onu yaratmasından asılıdır.
- Mədə xorasında onun deşilməsi, mədə möhtəviyyatının qarın boşluğuna axması, güclü qanaxma riski var. Bəzən selikli qişanın defekti xərçəngə keçir.
- Pankreatit nekroza, absesə, çoxüzvi çatışmazlığa səbəb ola bilər.
- Öd yollarının diskineziyası xolesistitin, öd daşı xəstəliyinin, sarılığın inkişafı üçün zəmin yaradır.
- QERX və qida borusu yırtığı Barrett qida borusunun (selikli qişanın təhlükəli xərçəngönü dəyişikliyi), qida borusu xərçənginin və ya onun daralmasının (strikturanın) inkişafı ilə təhlükəlidir.
Ağırlaşmaların yaranma riski xəstəliyin hansı mərhələdə aşkarlanmasından və aparılan terapiyanın effektivliyindən asılıdır.
Qarında qəflətən yaranan kəskin, şiddətli ağrı (xüsusən qarnın “taxta kimi” gərginləşməsi ilə), qanlı qusma və ya qətran rəngli tünd nəcis mədə xorasının deşilməsinin və ya təhlükəli qanaxmanın əlaməti ola bilər. Belə vəziyyətdə dərhal təcili yardım çağırın.
Hansı həkimə müraciət etməli
Gəyirmənin səbəblərinin diaqnostikası ilə geniş və dar profilli həkimlər məşğul olur.
Yadda saxla!
Gəyirmənin özü kifayət qədər zərərsiz fizioloji hadisədir. Təhlükəni onun fonunda yarana biləcək xəstəliklər yaradır. Əgər gəyirmə təkidli xarakter alır, güclü acı, turş və ya çürüntülü dad qazanırsa, həkimə müraciət etmək lazımdır. Bu, inkişaf edən xəstəliyin ilk və yeganə əlaməti ola bilər.
Özbaşına müalicə ilə məşğul olmaq və mədə preparatları qəbul etmək məsləhət deyil. Gəyirmə həmişə mədə-bağırsaq xəstəlikləri səbəbindən yaranmır. Məsələn, onun səbəbi işemik ürək xəstəliyi, osteoxondroz ola bilər. Diaqnostikaya həmişə mədə-bağırsaq traktının yoxlanmasından başlanır. Həkimə getməzdən əvvəl yüngül pəhriz saxlamaq lazımdır: yağlı, qızardılmış, spirtli içkilər, qəhvə, turş, hisə verilmiş qidalar istisna edilməlidir. Qidalanma qismən olmalıdır — gündə 5-6 dəfə. Bağırsaq hərəkətliliyini yaxşılaşdırmaq üçün tez-tez gəzintiyə çıxmaq məsləhətdir.
Suallar və cavablar
Artıq hava udmamaq üçün qidanı yavaş-yavaş və yaxşı çeynəmək, həddindən artıq yeməmək, qazlı içkilərdən imtina etmək lazımdır.
Bu, çox miqdarda mineral su qəbulu, avitaminoz, metallarla intoksikasiya, bağırsaq xoraları, həmçinin şəkərli diabet və anemiya fonunda baş verə bilər.
