Qida borusunun spazmı qida borusunun koordinasiyasız və ya həddindən artıq güclü yığılmaları ilə gedən motor pozuntusudur. Udma çətinliyi və döş sümüyü arxasında ağrı yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ezofaqospazm
Xəstəlik haqqında
Ezofagospazm – qida borusunun ən çox rast gəlinən xəstəliyidir, onların ümumi sayının 3-dən 20%-ə qədərini təşkil edir. Xəstələnənlərin əksəriyyətini 30-70 yaş arası qadınlar təşkil edir, bununla belə patologiyanın inkişaf ehtimalı ümumilikdə və kişi əhalisi arasında yaşla birlikdə artır.
Qeyri-spesifik simptomlar, dəqiq aparılmayan differensial diaqnostika bəzən səhv diaqnozlara səbəb olur, xəstəliyin təzahürləri zəif ifadə olunduqda isə xəstə həkimə müraciət etməyə də bilər, özünü müstəqil müalicə etməyə cəhd edə və ya öz sağlamsızlığına göz yuma bilər.
Səbəbləri
Bu xəstəliyin etiologiyası hələ tam öyrənilməyib. Hesab olunur ki, qida borusunun ilkin spazmının səbəbi tez-tez baş verən psixoemosional streslər, xüsusən emosional cəhətdən qeyri-sabit xəstələrdə, həmçinin neyroloji pozğunluqlar – infeksion-toksik təbiətli qida borusu və/və ya beynin sinir hüceyrələrinin, liflərinin zədələnməsidir.
İkincili ezofaqospazm digər xəstəliklərin gedişinə müşayiət edir, onları ağırlaşdırır. Bunlar:
- qastroezofageal reflüks xəstəliyi;
- müxtəlif təbiətli ezofagitlər;
- qida borusu xərçəngi;
- diafraqmanın qida borusu dəliyinin yırtığı;
- mədə, on iki barmaq bağırsağın xora xəstəliyi;
- öd daşı xəstəliyi.
Bu xəstəliklərdə ezofaqospazmın inkişaf mexanizmi – əsas patologiya ilə əlaqədar hiperhəssas olan selikli qişanın udulan qidaya cavab olaraq reflektor reaksiyasıdır.
Təsnifat
Gedişin xarakterinə görə kəskin (epizodik olaraq yaranan, xəstə üçün bəzən əzabverici parlaq simptomatika ilə xarakterizə olunan) və xroniki – uzun müddət mövcud olan, ifadəsiz təzahürlərlə keçən ezofaqospazm ayırd edilir.
Prosesin yayılma dərəcəsinə görə spazm bölünür:
- seqmentar (orqanın ayrıca hissəsini zədələyir, əzələ yığılmalarının böyük amplitudası ilə xarakterizə olunur);
- diffuz (qida borusunun bütün uzunluğu boyunca motorikanın pozulması, hamar əzələlərin koordinasiyasız yığılmaları və qida borusunun aşağı sfinkterinin normal tonusu ilə xarakterizə olunur).
Etioloji (səbəb) amilə görə ezofaqospazm ilkin (əvvəlcədən sağlam qida borusu və digər həzm traktı orqanlarında inkişaf edir) və ikincili (digər həzm orqanları xəstəliklərinin nəticəsi olur) olur.
Klinik mənzərə
Qida borusu spazmının ən xarakterik əlamətləri döş sümüyü arxasında ağrı və udma pozğunluğudur (disfaqiya).
Ağrı adətən sıxıcı xarakter daşıyır, tüpürcək və ya qida udularkən yaranır, bəzi hallarda isə spontan baş verir. Aşağı çənəyə, çiyin qurşağına (kürək sümükləri, körpücük sümükləri, çiyin oynağı), belə yayılır. Təxminən bir saat ərzində özbaşına və ya spazmolitiklərin qəbulundan sonra keçib gedir.
Udma pozğunluğu qeyri-sabit xarakter daşıyır, əsasən qida qəbulu fonunda ağrı ilə eyni vaxtda yaranır.
Qida borusu spazmının digər simptomları:
- qıcqırma;
- ürəkbulanma;
- regurgitasiya;
- öskürək;
- üzün qızarması;
- ürəkdöyünmə;
- narahatlıq, həyəcan, qorxu hissi.
Bu təzahürlər qeyri-sabitdir, bu patologiyası olan hər bir xəstədə müşahidə olunmur, onlara daha çox meylli olanlar nevrotik, narahat, əhval-ruhiyyəsi qeyri-sabit olan, konversion (isterik) pozğunluqlardan əziyyət çəkən xəstələrdir.
Belə tutmalar tez-tez baş verərsə, bu, xəstənin psixoemosional vəziyyətinə təsir göstərir – xəstəlik geri qayıdacaq deyə obsesiv fikirlər yaranır, xəstələr simptomların yenidən baş verməsindən qorxaraq qidadan imtina edirlər. Bu isə öz növbəsində qida borusu spazmının simptom və əlamətlərini tezləşdirir, ağırlaşdırır.
Patologiyanın xroniki gedişində xəstələr döş sümüyü arxasında diskomfort, bərk qidanı udarkən çətinlik, qidanı daim su ilə yumaq zərurəti olduğunu qeyd edirlər. Bu mənzərə çeynəməni çətinləşdirən və qidanın iri parçalarının udulmasına səbəb olan diş cərgəsi qüsurları – diş problemləri olan yaşlı insanlar üçün daha xarakterikdir.
Qida borusunun aşağı hissəsinin spazmı epiqastral nahiyədə, döş sümüyü arxasında ağrı, diskomfort, ağırlıq hissi, qidanın mədə üzərində gecikməsi ilə müşayiət olunur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Şikayətlər və anamnez məlumatları əsasında həkim xəstədə qida borusu spazmının olduğundan şübhələnə bilər. Bu patologiyanın birbaşa obyektiv əlamətləri yoxdur, dolayı olaraq onun barəsində vegetativ disfunksiya təzahürləri (dərinin qızarması/solğunlaşması, həyəcan zamanı tərləmə, ürəkdöyünmə) fikir yürütməyə imkan verir.
Dəqiq diaqnoz qoymaqda həkimə instrumental müayinə üsulları kömək edəcək, bunlar arasında ən böyük diaqnostik dəyərə malik olanlar:
- kontrastlaşdırma ilə qida borusunun rentgenoqrafiyası (orqan təsbeh, ştopor görünüşünə malikdir, psevdodivertikullar vizuallaşır; yuxarı hissənin spazmında kontrast preparatın halqavari qığırdaq səviyyəsində ləngiməsi aşkar olunur);
- ezofaqoskopiya (endoskop çətinliklə, yalnız spazmaya meylli qida borusu hissəsinin keyfiyyətli infiltrasion anesteziyasından sonra daxil edilir; bu patologiyanın xroniki formasının əlamətləri selikli qişanın hiperemiyası (qızarması), üzərində çapıqlar, deformasiyalardır);
- qida borusudaxili təzyiqin ölçülməsi – ezofageal manometriya (bəzi hallarda diaqnostik dəyəri yoxdur, digər vəziyyətlərdə isə orqanın hamar əzələsinin dalğavari hərəkətlərini və normal peristaltika dövrləri ilə növbələşən 30 mm c.süt.-dan çox təzyiq artımını aşkar etməyə imkan verir);
- qida borusudaxili pH-metriya (turşuluq normal həddədir, müayinə ezofaqospazmı QERX-dən fərqləndirməyə imkan verir).
Müalicə
İlkin vəziyyətdən və xəstəliyin gedişinin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq xəstəyə qida borusu spazmının aşağıdakı müalicə üsulları tövsiyə oluna bilər:
- Qeyri-medikamentoz müalicə. Qidalanma rejimi. Xəstə qidanı tez-tez (gündə minimum 4-6 dəfə), az-az hissələrlə qəbul etməli, yumşaq, bulamac kimi, maye qidalara üstünlük verməlidir. Bu, təzyiqi azaltmağa – ezofaqospazm tutmasının inkişaf ehtimalını azaltmağa kömək edəcək. Həddindən artıq yeməkdən, çox su içməkdən çəkinmək, rasiondan çox soyuq və çox isti qidaları, acı məhsulları, kobud lif (alma, kələm), turş şirələri, meyvələri, qazlı içkiləri, qəhvəni çıxarmaq lazımdır. Yeməkdən sonra bir saat ərzində əyilmək və ya ağırlıq qaldırmaq olmaz.
- Medikamentoz müalicə. Onun məqsədi – hamar əzələnin spazmını azaltmaq, qida borusunun peristaltikasını bərpa etmək, xəstəni sakitləşdirmək. Spazmolitiklər, prokinetiklər, nitratlar, kalsium kanalı blokatorları, antixolinergik, sedativ preparatlar, trankvilizatorlar, antidepresantlar tətbiq olunur. Bəzən – aşağı qida borusu sfinkterinin qalınlığına botulotoksin inyeksiyaları.
- Cərrahi müalicə. Kəskin simptomatika olduqda və ya konservativ terapiyadan effekt olmadıqda xəstəyə miotomiya – qida borusunun spazma uğramış əzələ sahələrinin və ya orqanın bütün uzunluğu boyunca əzələ qişasının kəsilməsi əməliyyatı aparıla bilər.
Reabilitasiya
Ezofagospazm müalicəsi kursundan keçmiş xəstəyə effekti möhkəmləndirmək, residivlərin qarşısını almaq üçün bərpa tədbirləri tövsiyə olunur: tam istirahət, komfortlu emosional mühit, balanslaşdırılmış qidalanma və sanatoriya-kurort müalicəsi.
Profilaktika
Ezofagospazmın inkişaf riskini azaltmağa qida borusu əzələlərinin yığılmasının inkişafına səbəb ola biləcək MBT xəstəliklərinin vaxtında müalicəsi, həmçinin xəstənin psixi vəziyyətinin sabitləşdirilməsi – iş və istirahət rejiminə riayət olunması, tam yuxu, stresə davamlılığın formalaşdırılması, stresslərin minimuma endirilməsi kömək edəcək.
Yadda saxla!
Mən praktik mütəxəssisəm və tez-tez qida borusu spazmı olan xəstələrə məsləhət verirəm. Onlardan bəziləri qeyd edir ki, artıq uzun müddətdir bu problemi aradan qaldırmağa çalışırlar – həkimlərə müraciət edir, dərmanlar qəbul edirlər, lakin xəstəlik geri çəkilmir, tutmalar dəfələrlə təkrarlanır. Ətraflı söhbət zamanı tez-tez belə xəstələrin əhəmiyyətli dərəcədə emosional qeyri-sabitliyi, narahatlığı aşkarlanır, vegetativ sinir sistemi disfunksiyasının əlamətləri diqqəti cəlb edir, psixoemosional pozğunluqların korreksiyası aparılıbmı, psixoterapevt/psixiatr konsultasiyası olubmu sualına isə təəccüblə «Nə danışırsınız, doktor, mən dəli deyiləm ki!» cavabı verilir.
Streslər və onlarla bağlı psixika pozğunluqları – mədə-bağırsaq traktının üzvi patologiyası olub-olmamasından asılı olmayaraq, qida borusu spazmı simptomlarının meydana çıxmasının əsas səbəbidir. Psixoemosional qeyri-sabitlik bütün xəstəliklərin gedişini ağırlaşdırır, xəstəni onların təzahürlərinə daha həssas edir. Bu, yalnız müvafiq profilli mütəxəssisin – psixoterapevtin, psixiatrın qıra biləcəyi qapalı dövrədir. Həkim sizinlə söhbət edəcək, psixoterapiya və ya sedativ, əksitanarahatlıq, əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdıran müalicə tövsiyə edəcək, tezliklə isə belə hərtərəfli, kompleks yanaşmanın nəticəsinin ezofaqospazm təzahürlərinin minimuma enməsi, vəziyyətinizin və həyat keyfiyyətinizin yaxşılaşması olduğunu görəcəksiniz.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Qastroenterologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
