Viseral ağrı — simpatik liflər vasitəsilə ötürülən, qarın və ya döş qəfəsi nahiyəsini əhatə edən xoşagəlməz hissiyyatdır. Bu səhifədə viseral ağrının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Alqoloq Cərrah Kardioloq Nevroloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Viseral ağrı — simpatik liflər vasitəsilə ötürülən, qarın və ya döş qəfəsi nahiyəsini əhatə edən xoşagəlməz hissiyyatdır. Şiddətindən və səbəbindən asılı olaraq simptom həm ciddi patologiyalara, həm də funksional pozğunluqlara işarə edə bilər. Vəziyyəti yaxşılaşdırmaq və müalicə taktikasını müəyyən etmək üçün həkimə müraciət etmək, müayinədən keçmək lazımdır. Ağrı qəflətən yaranıb şiddətlənərsə, qarın sərt olarsa, güclü qanaxma, huşun itməsi və ya ilk dəfə qıcolma tutması müşahidə olunarsa, bu kəskin qarın əlaməti ola bilər — dərhal təcili yardım çağırın.
Növləri
Əks olunan, viseral və somatik ağrı — abdominal ağrı sindromunun formalarıdır. Birinci halda əlamətin səbəbi qarın boşluğundan kənarda yerləşən sistemlərin pozulmasıdır, ikincidə — orqanların özünün zədələnməsidir, üçüncüdə isə parietal qarın pərdəsinin qıcıqlanmasıdır.
Hiss xarakterinə görə ağrılar aşağıdakı kimi ola bilər:
- Kəskin — qəflətən yaranan və bir neçə dəqiqə, nadir hallarda isə bir neçə saat davam edən;
- Xroniki — uzun müddət davam edən, adətən intensivliyi tədricən artan;
- Residivləşən — açıq səbəb olmadan və ya müəyyən amillərin təsiri ilə dəfələrlə təkrarlanan.
Qarında viseral ağrılar daha çox xroniki və ya bir neçə ay ərzində keçici xarakter daşıyır, qida qəbulu, defekasiya aktı, günün vaxtı ilə əlaqədardır. Xəstələr hissiyatlarını küt, sıxıcı və ya sıxan, dartıcı və ya yandırıcı, bəzən vegetativ komponentlə ağırlaşmış kimi təsvir edirlər.
Səbəbləri
Əsl viseral ağrılar ürəyin, qida borusunun, mədənin, bağırsağın, öd kisəsinin və mədəaltı vəzin işini əhatə edən çoxsaylı patologiyalardan xəbər verə bilər. Adətən hisslər qarnın orta xətti boyunca, döş sümüyünün aşağı hissəsindən ön qarın divarının yuxarı hissəsinə qədər yerləşir.
Viseral ağrının təbiətinə dair iki baxış mövcuddur, onlara görə orqanlar aşağıdakılarla innervasiya olunur:
- Vegetativ və sensor reseptorlarla;
- Yalnız intensiv stimulların təsiri zamanı siqnal formalaşdıran, yalnız həssas sinir uclarıyla.
Daha inandırıcı hesab edilən ikinci nəzəriyyəyə görə, ifadəli diskomfort yalnız iltihabi proses, zədələnmə və ya gərginlik zamanı yaranır. Norma şəraitində daxili orqanların işi haqqında məlumatın böyük hissəsi beynə çatmır, mədənin, öd kisəsinin, sidik kisəsinin, bağırsağın dolması və güclü dartılması ilə əlaqədar hallar istisna olmaqla. Lakin viseral orqanların mexaniki travmaları, kimyəvi stimulları, işemiya, spazm və ya digər zədələnmələri zamanı ağrı impuls vasitəsilə mərkəzi sinir sisteminə çatır.
Bununla belə, daxili strukturlar, qarın pərdəsindən və ya ağciyər, ürək qişalarından fərqli olaraq, öz parietal innervasiyasına malik deyillər, buna görə də hisslər bulanıq, lokallaşdırılmamış, sərgərdan, palpasiya olunması çətin olur. Ağrı sindromunun mexanizmində vegetativ sinir sistemi iştirak edir, klinik mənzərəyə tez-tez solğunluq, taxikardiya, arterial təzyiqin dəyişmələri, zəiflik, baş gicəllənmə daxildir. Bəzən əsas şikayətlər məhz vegetativ təzahürlər və əzələ gərginliyi olur.
Diaqnostika
Viseral ağrının səbəbini müəyyən etmək aydın lokalizasiyanın olmaması səbəbindən çətindir.
Həkimin vəzifəsi problemin yaranma mexanizmini aşkar etmək, həmçinin aşağıdakı ağrı növləri ilə differensiasiya aparmaqdır:
- Periferik və mərkəzi olaraq bölünən, lakin viseral ağrıdan fərqli olaraq daxili orqanların zədələnməsi ilə əlaqəli olmayan neyropatik ağrı;
- Nevrozlar, depressiya ilə əlaqədar yaranan psixogen ağrı;
- Qarın boşluğundan kənar orqanlarla əlaqələndirilən əks olunan ağrı.
İlk qəbulda həkim fizikal müayinə aparacaq, anamnez toplayacaq, diskomfortun intensivliyi, xarakteri, yaranma vaxtı barədə məlumat alacaq. Təcili yardım göstərərkən mütəxəssis simptomun yaranma səbəbini aşkar etmək üçün test istifadə edə bilər: orqanın motor funksiyasını normallaşdıran preparatların effektivliyi həqiqi nosiseptiv viseral ağrının xeyrinə şəhadət verir, dərmanlardan nəticənin olmaması isə əlavə diaqnostikanın zəruriliyinə işarə edir.
- Qan analizləri. İltihab markerlərini aşkar etmək, daxili orqanların (böyrəklərin, hepatobiliar sistemin) funksiyasını qiymətləndirmək üçün laborator müayinə.
- Qarın boşluğunun USM-i. Orqanların ölçüsünü və lokalizasiyasını, qan axınının intensivliyini müəyyən etmək, iltihab ocaqlarını və ya yeni törəmələri aşkar etmək üçün təhlükəsiz vizuallaşdırma üsulu.
- Elektrokardioqrafiya (EKQ). Miokardın işini qiymətləndirmək, ritm pozğunluqlarını, kəskin ürək-damar hadisələrini aşkar etmək üçün sürətli diaqnostik üsul.
- Qastroskopiya (FQS, FQDS). Qida borusuna, mədə boşluğuna və/və ya onikibarmaq bağırsağa ucunda kamera olan nazik, çevik boru daxil edilməklə aparılan endoskopik müayinə növü. Prosedur zamanı laborator analizlər üçün toxuma fraqmenti götürülür, terapevtik manipulyasiyalar aparılır.
Müalicə
Təyinatlar nosiseptiv viseral ağrının nədən yarandığından asılıdır. Vəziyyəti tez yaxşılaşdırmağa yönəlmiş simptomatik tədbirlərə narkotik və qeyri-narkotik analgetiklərin, iltihab əleyhinə vasitələrin, həmçinin serotonin və noradrenalin mexanizminə təsir edən trisiklik antidepresantların tətbiqi daxildir.
Ən effektiv üsul əlamətin yaranma səbəblərinə təsir edən etiotrop və patogenetik müalicədir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Üzvi patologiya ilə əlaqəli viseral ağrı vaxtında həkimə müraciət edilmədikdə tezləşir, güclənir, başqa əlamətlərlə müşayiət olunmağa başlayır. Əsas xəstəliyin proqressivləşməsi orqanların funksiyasının davamlı pozulmasına, cərrahi müdaxilə zərurətinə, həmçinin ölüm riskinə gətirib çıxarır.
Psixoloji amillərlə əlaqəli ağrı sindromu həyat və yuxu keyfiyyətinə, emosional vəziyyətə mənfi təsir göstərir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Viseral ağrı ilk dəfə yaranıbsa və xəstə simptomu əvvəllər aşkar edilmiş pozğunluqlarla əlaqələndirmirsə, terapevtdən, ailə həkimindən konsultasiya almaq olar. İlkin müayinədən sonra dərhal müalicə təyin oluna və ya dar profilli mütəxəssislərə göndəriş verilə bilər.
Yadda saxla!
Viseral ağrılar təcili həkimə müraciət tələb edir. Qusma, baş gicəllənmə, ürək döyüntüsü ilə müşayiət olunan güclü diskomfort zamanı evə təcili yardım çağırmaq lazımdır. Tibb işçiləri gələnə qədər preparat qəbul etmək, isti və ya soyuducu kompress qoymaq olmaz — hər hansı tədbir vəziyyəti pisləşdirə, klinik mənzərəni təhrif edə və diaqnostikanı çətinləşdirə bilər.
Qarında və ya döş qəfəsində ağrı müntəzəm təkrarlanırsa və ya uzun müddət keçmirsə, planlı qaydada terapevtə və ya dar ixtisaslı həkimə müraciət etmək lazımdır. Bu xoşagəlməz əlaməti yaradan patologiyaların əksəriyyəti vaxtında diaqnostika olunduqda və özbaşına müalicədən, qeyri-ənənəvi üsullardan imtina edildikdə terapiyaya yaxşı cavab verir.
Suallar və cavablar
Özbaşına müalicə təhlükəlidir, çünki ağırlaşmalara gətirib çıxarır və klinik mənzərəni təhrif edir. Viseral ağrı müxtəlif səbəblərlə əlaqəli ola bilər, buna görə təsirli dərmanı özbaşına seçmək demək olar ki, mümkün deyil.
Əlamət güclü ifadə olunduqda, həmçinin temperatur, qusma və ishalla birləşdikdə, diskomfort azalmadıqda, döyünmə hiss edildikdə təcili yardım çağırmaq lazımdır.
