Böyrək sancısı sidik axarının çox vaxt daşla kəskin tutulması nəticəsində yaranan, beldən qasığa yayılan güclü dalğavari ağrıdır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Böyrək koliki
Xəstəlik haqqında
Böyrək koliki – sidik sisteminin yuxarı hissələrindən sidiyin axınının blokadası nəticəsində yaranan kəskin vəziyyətdir. Bu sindromun əsas təzahürü bel nahiyəsində intensiv ağrıdır.
Böyrək koliki adətən gündüz və ya gecə qəflətən inkişaf edir. Simptomlar tam sakitlik zamanı və ya hərəkət zamanı yarana bilər. Sidik-daş xəstəliyinin olması bu ağırlaşmanın ehtimalını dəfələrlə artırır. Konkrement sidik yollarını tutur, onlarda təzyiq artır, bu da böyrək kapsulunun gərilməsinə və ağrının yaranmasına səbəb olur.
Diaqnostika uroloji xəstənin standart müayinəsini – obyektiv baxış, vizuallaşdırıcı və laborator üsulları özündə birləşdirir.
Klinik vəziyyətdən asılı olaraq uroloq ya konservativ, ya da cərrahi müalicə seçir.
Səbəbləri
Əksər hallarda sidiyin axınının bloklanması sidik yollarının konkrementlə tutulması nəticəsində baş verir. Beləliklə, böyrək kolikinin səbəbi 80-90% hallarda sidik-daş xəstəliyi ilə əlaqədardır.
Bu vəziyyətin risk amillərinə aiddir:
- ağırlaşmış irsiyyət;
- orqanizmin xroniki susuzlaşması;
- metabolik pozğunluqlar;
- podaqra;
- sidik yollarının anomal quruluşu.
Daha az yayılmış (böyrək kolikinin 10% hallarında rast gəlinən) fon patologiyaları bunlardır:
- böyrəklərin kasa-ləyən sistemində iltihabi proses;
- böyrəkdə şiş prosesi;
- böyrək məməciklərinin vərəm zədələnməsi;
- orqanın travmatik zədələnməsi;
- xaricdən mexaniki təzyiq göstərən yaxınlıqda yerləşən orqanların şişləri;
- allergik və autoimmün proseslər.
Təsnifat
Böyrək kolikası iki növ olur:
- ağırlaşmış – kəskin çatışmazlıq, kəskin iltihabi proses, sepsis və ya başqa səbəb-nəticə əlaqəli vəziyyət mövcuddur;
- ağırlaşmamış – sidik sistemi tərəfindən ikincili dəyişikliklər yoxdur.
Klinik mənzərə
Böyrək kolikinin əsas əlaməti qəflətən yaranan kəskin ağrı tutmasıdır. Ağrı hissiyyatı aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir:
- sönmə dövrləri və intensivliyin artma dövrləri olur;
- sidik yolları boyunca yayılır – ağrılar təkcə beldə deyil, həm də qarının yan hissələrində, qasıqda və cinsiyyət üzvlərinin xarici hissələrində hiss olunur;
- ağrının şiddətini azaltmağa kömək edən rahat vəziyyət tapılmır (insan hərfi mənada yataqda o yan-bu yana çevrilir);
- sidik ifrazı tezləşir, bəzən bu, sancı və diskomfort ilə müşayiət oluna bilər;
- müşayiətedici simptomlar – yüngülləşmə vermədən bulantı və qusma, ürək döyüntülərinin tezləşməsi, bədən hərarətinin cüzi artması.
Özbaşına və ya spazmolitiklərin təsiri altında keçə bilən kəskin tutmadan sonra bel nahiyəsində az intensivlikli, küt xarakterli ağrı qalır, bununla belə xəstələrin ümumi vəziyyəti qənaətbəxşdir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Böyrək kolikinin diaqnozunun qoyulması xəstənin şikayətlərinin ətraflı qiymətləndirilməsindən başlayır. Bundan sonra uroloq xəstənin obyektiv müayinəsini aparır. Tez-tez bel nahiyəsində dərin təzyiq və vurma zamanı güclənən kəskin ağrılılıq aşkarlanır.
Uroloji şikayətləri olan bütün xəstələrə mütləq ümumi klinik sidik analizi aparılır. Böyrək kolikinə səbəb olan sidik-daş xəstəliyi olduqda bu tədqiqatın nəticələrində eritrositlərin miqdarının artması aşkarlanacaq, iltihabi mənşəli olduqda isə leykositlərin miqdarı artır və s. Diaqnostika proqramına həmçinin iltihabi dəyişikliklərin qiymətləndirildiyi ümumi klinik qan analizi daxildir. Kreatinin, sidik cövhəri, natrium və kaliumun səviyyəsinə görə plazmanın biokimyəvi tədqiqi böyrəklərin funksional vəziyyəti haqqında məlumat verir və böyrək çatışmazlığını (kolikin təhlükəli ağırlaşması) istisna etməyə imkan verir.
Mütləq qaydada patoloji prosesin, ilk növbədə mümkün konkrementlərin vizuallaşdırılmasına yönəlmiş instrumental tədqiqatlar da aparılır. Bu üsullardan aşağıdakılar tətbiq edilə bilər:
- böyrəklərin ultrasəs skanlaşdırılması və sidik yollarının ultrasəs skanlaşdırılması – digər tədqiqatlarla tamamlanan skrininq üsuludur;
- icmal rentgenoqrafiya, habelə kontrastla nişanlı rentgenoqrafiya;
- kompüter tomoqrafiyası – indinavir daşları istisna olmaqla, demək olar ki, bütün daş növlərini vizuallaşdırmağa imkan verən ən həssas üsuldur. KT diaqnostikanın birinci sırası hesab olunur.
Ağırlaşmalar
Böyrək kolikinə ilk yardım vaxtında və düzgün göstərilməzsə, ağırlaşmaların inkişafı riski mövcuddur. Xəstə aşağıdakı problemlərlə üzləşə bilər:
- pielonefrit: böyrək toxumasının iltihabı;
- urosepsis: toksinlərin və bakteriyaların böyrəklərdən qana yayılması;
- pionefroz: toxumaların dağılması ilə müşayiət olunan ağır irinli proses%
- nefroskleroz: böyrək toxumasının çapıq toxumasına çevrilməsi;
- hidronefroz: sidiyin axınının pozulması hesabına orqanın ləyənciklərinin genişlənməsi.
Ağırlaşmaların inkişafının qarşısını almaq üçün böyrək koliki zamanı nə etmək lazım olduğunu və həkim gələnədək onun simptomlarını necə aradan qaldırmağı bilmək, habelə vaxtında təcili yardım çağırmaq və ya həkimə müraciət etmək lazımdır.
Müalicə
Müalicə üsulları
Müalicənin əsas vəzifəsi obstruksiyanın aradan qaldırılması və sidik passajının normallaşdırılmasıdır. Bu məqsədə çatmaq üçün əksər hallarda konservativ terapiya kifayət edir, lakin bəzən əməliyyat aparılması tələb olunur.
Uroloq tərəfindən aparılan konservativ müalicənin əsas tədbirləri bunlardır:
- Qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələrin təyin edilməsi. Bu preparatlar ağrının şiddətini azaltmağa kömək edir və sidik yollarının iltihabi ödemi ilə mübarizə aparır. Müasir urologiyada əlverişsiz sistem təsiri göstərə bilən narkotik analgetiklərin istifadəsini minimuma endirməyə çalışırlar. Bu qrup yalnız qeyri-steroidlərin az effektiv olduğu rezistent ağrı sindromunda tətbiq edilir.
- Göstərişlərə əsasən spazmolitiklərin istifadəsi. Bəzi xəstələrə sidik yollarının hamar əzələlərinin spazmını aradan qaldırmağa kömək edən preparatların tətbiqi tələb olunur.
- Sidik yollarından daşların çıxarılmasına kömək edən adrenoblokatorların tətbiqi. Bu istiqamət yalnız konkrementin diametri 7 mm-dən artıq olmadıqda tətbiq edilir. Buna görə böyrək koliki olan bütün xəstələrə müalicəyə başlamazdan əvvəl ətraflı müayinə aparılmalıdır – bu, daşların dəqiq ölçülərini öyrənməyə imkan verir.
Ağrının kəsilməsi mərhələsində isti vanna qəbul etmək olar. Bu, əlavə olaraq hamar əzələləri boşaldır və konkrementin çıxması üçün şərait yarada bilər.
İnfeksion ağırlaşmaları olan bütün xəstələrə uroloqlar fərdi qaydada infuzion və antibakterial terapiya seçirlər. Onun korreksiyası üçün müayinə mərhələsində mütləq ayrılmış törədicilərin antibiotiklərə həssaslığının müəyyən edilməsi ilə sidiyin bakterioloji tədqiqi aparılır.
Cərrahi müalicə
Böyrək kolikinin ağırlaşmış hallarında sidik passajının dərhal bərpa edilməsi tələb olunur. Bunun üçün sidik yollarının dəri vasitəsilə drenajlanması aparılır. Bu manipulyasiya üçün göstərişlər bunlardır:
- kəskin pielonefrit;
- sidiyin cüzi ifrazı və ya onun tam olmaması (həkimlər bu vəziyyəti böyrək çatışmazlığı kimi qiymətləndirirlər);
- sepsis – patogen mikroorqanizmlərin qan dövranında olması.
Bəzi hallarda ağırlaşmamış böyrək kolikinin özündə belə seçim üsulu cərrahi müdaxilədir. Bu, daşların xırdalanmasından və ya kontakt yolla çıxarılmasından ibarətdir.
Bu cür prosedurlar üçün göstəriş konservativ müalicənin perspektivsizliyinin əvvəlcədən bilinməsidir, yəni uroloq daşın təbii sidik yolları vasitəsilə dərmanların təsiri altında çıxmayacağını dərhal başa düşdükdə.
Beləliklə, böyrək koliki olan xəstələrə göstərilən tibbi yardımın spektri çox müxtəlifdir. Optimal müalicə proqramını isə xəstənin ətraflı müayinəsindən sonra uroloq tərtib edə bilər.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra bir neçə gün ərzində xəstə uroloqların nəzarəti altında stasionarda qalır. Həkimlər sidik ifrazı funksiyasını, ümumi vəziyyəti, laborator və instrumental tədqiqatların dinamik göstəricilərini qiymətləndirirlər.
Stasionardan çıxdıqdan sonra xəstə fiziki aktivliyi məhdudlaşdırmalı, hamam və saunalara getməməlidir. Uroloqun nəzarət müayinələri tam sağalmanı təsdiqləməyə, zərurət olduqda isə müalicə proqramının fərdi effektivliyini artırmaq üçün onun korreksiyasını aparmağa imkan verəcək.
Profilaktika
Böyrək kolikinin qarşısının alınmasında əsas istiqamət fon rolunu oynaya biləcək uroloji xəstəliklərin vaxtında müalicəsidir. İlk növbədə bu, sidik-daş xəstəliyinə aiddir. Onun qarşısını almaq üçün tövsiyə olunur:
- gündə ən azı 2 litr su qəbul etmək (bu, minimal və ya orta sərtlikli su olmalıdır);
- düzgün qidalanmaq – acı və duzlu yeməklərin tez-tez qəbulundan çəkinmək, rasiondan hisə verilmiş məhsulları və fastfudları çıxarmaq;
- sidik kisəsini vaxtında boşaltmaq (sidiyə ilk təzyiq hissiyyatı yarandıqda).
Xəstənin vaxtında müraciət etməsi halında proqnoz əlverişlidir. Tutma ev və ya stasionar şəraitində uğurla aradan qaldırılır, sidiyin hərəkəti bərpa olunur. Həyat tərzi düzəldilməzsə və sidik-daş xəstəliyi müalicə edilməzsə, xəstəliyin residiv ehtimalı çox yüksəkdir.
Yadda saxla!
Uroloqlar bir daha vurğulayırlar ki, böyrək kolikasının əsas səbəbi sidik-daş xəstəliyidir. Buna görə də bu patologiyanın risk faktorları olduqda, həkimin düzgün müalicə tədbirlərini seçməsi üçün mütəxəssisə müntəzəm olaraq müayinəyə getmək vacibdir. Onlar daşların əmələ gəlməsinin qarşısını almağa və ya artıq formalaşmış daşların ölçüsünün azaldılmasına yönəlmişdir.
Sidik-daş xəstəliyinin gedişinə nəzarət böyrək kolikası tutmalarının qarşısının alınmasının əsas üsuludur.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Balano-postit
- Böyrək çatışmazlığı
- Böyrək daşları
- Böyrək kistası
- Böyrək şişləri
- Böyrək xərçəngi
- Böyrək zədələnməsi
- Böyrəklərdə qum (mikrokristalluriya)
- Böyrəklərin amiloidozu
- Böyrəklərin iltihabı (nefrit)
- Böyrəyin angiolioması
- Böyrəyin sallanması (nefroptoz)
- Cinsi disfunksiya
Suallar və cavablar
Kəskin, dözülməz bel ağrısı, yüksək temperatur, sidikdə qan və ya sidik ifrazının tamamilə dayanması kimi əlamətlər olduqda təcili tibbi yardıma müraciət etmək lazımdır. Bu, sidik yollarının infeksiyaya qoşulması və ya böyrək funksiyasının təhlükəyə düşməsi ehtimalını göstərə bilər. Yüngül, tez keçən ağrı zamanı isə planlı şəkildə uroloqa müraciət kifayət edə bilər, həkim ağrının səbəbini müayinə ilə müəyyən edir.
Ağırlaşmış irsiyyət böyrək daşlarının, deməli, böyrək kolikinin yaranma riskini artıran amillərdən biri hesab olunur — ailəsində sidik-daş xəstəliyi olan insanlarda bu problem daha tez-tez rast gəlinir. Lakin qidalanma tərzi, maye qəbulu və metabolik xüsusiyyətlər də mühüm rol oynayır. Ailə tarixçəsi olan insanlara profilaktik olaraq su rejiminə diqqət etmək və müntəzəm müayinədən keçmək tövsiyə olunur.
Xeyr, kiçik daşlar çox vaxt öz-özünə, sidik yolu ilə xaric olur, bu zaman ağrıkəsici müalicə və mayenin çox qəbulu tövsiyə olunur. Daş böyük olduqda, sidik axınını tamamilə tutduqda və ya infeksiya qoşulduqda həkim daşı xırdalayan və ya çıxaran müdaxilələr təklif edə bilər. Konkret üsul daşın ölçüsünə, yerləşdiyi yerə və xəstənin vəziyyətinə görə uroloq tərəfindən seçilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
