Miyopiya (yaxınıgörmə) — gözün refraksiya pozğunluğudur: şüalar torlu qişanın üzərində deyil, onun qarşısında fokuslanır, buna görə uzaqdakı əşyalar bulanıq görünür, yaxında isə insan adətən yaxşı görür. Miyopiya çox vaxt məktəb yaşında başlayır və eynək, kontakt linzalar və ya lazer korreksiyası ilə düzəldilir.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Miyopiya (yaxınıgörmə) gözün ən çox rast gəlinən refraksiya pozğunluqlarından biridir. Bu zaman göz almasının uzunluğu ilə onun optik gücü uyğun gəlmir: adətən göz alması normadan uzun olur və ya buynuz qişa ilə büllur şüaları həddindən artıq güclü sındırır. Nəticədə uzaqdakı əşyalardan gələn şüalar torlu qişanın üzərində deyil, onun qarşısında fokuslanır və təsvir bulanıq olur, yaxın məsafədə isə insan adətən yaxşı görür.
Miyopiya çox vaxt məktəb yaşında başlayır və göz alması böyüdükcə irəliləyə bilər; son onilliklərdə o, dünyanın bir çox ölkəsində uşaqlar arasında daha tez-tez rast gəlinir. Görmə eynək, kontakt linzalar və ya böyüklərdə lazer korreksiyası ilə düzəldilir, uşaqlarda isə irəliləməni ləngitmək üçün xüsusi üsullar tətbiq olunur.
Miyopiyanın proqressivləşməsi zaman keçdikcə torlu qişanın mərkəzi hissələrində dönməz dəyişikliklərə və görmə itiliyinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına gətirib çıxara bilən ciddi ağırlaşmadır.
Səbəbləri
Miyopiyada göz almasının uzunluğu ilə onun optik gücü arasında uyğunsuzluq yaranır: çox vaxt göz alması normadan uzun olur və şüalar torlu qişanın üzərində deyil, onun qarşısında fokuslanır. Buna görə uzaqdakı əşyalar bulanıq görünür. Miyopiyanın inkişafına aşağıdakı amillər təsir göstərir:
- irsiyyət — valideynlərdən birində, xüsusən də hər ikisində miyopiya olduqda uşaqda risk xeyli artır;
- uzun müddət yaxın məsafədə görmə yükü — oxumaq, yazmaq, telefon və planşetdən istifadə;
- açıq havada az vaxt keçirmək — gün işığının çatışmazlığı uşaqlarda göz almasının dartılmasını sürətləndirir;
- iş yerinin zəif işıqlandırılması və mətnə çox yaxın məsafədən baxmaq;
- vaxtından əvvəl doğulma, bəzi irsi birləşdirici toxuma xəstəlikləri;
- nadir hallarda — buynuz qişanın və ya büllurun formasının dəyişməsi, məsələn keratokonus və katarakta zamanı.
Miyopiya ən çox məktəb yaşında başlayır və göz almasının böyüməsi davam etdikcə irəliləyə bilər.
Mərhələlər
Miyopiya adətən dərəcələrə bölünür. Dərəcə refraksiyanın gücünə, yəni görməni korreksiya etmək üçün lazım olan mənfi linzanın dioptri ilə ölçülən gücünə görə müəyyən edilir:
- Zəif dərəcə — −3,0 dioptriyə qədər. Uzaqdakı əşyalar bir qədər bulanıq görünür, yaxında görmə yaxşıdır. Adətən eynək və ya linza ilə asanlıqla korreksiya olunur, göz dibində dəyişikliklər nadir hallarda olur.
- Orta dərəcə — −3,25-dən −6,0 dioptriyə qədər. Uzaqda görmə nəzərəçarpacaq dərəcədə pisləşir, korreksiya daimi tələb olunur. Göz dibinin müntəzəm yoxlanılması məsləhətdir.
- Yüksək dərəcə — −6,0 dioptridən çox. Göz alması əhəmiyyətli dərəcədə uzanır, torlu qişada distrofik dəyişikliklər, onun qopması, katarakta və qlaukoma riski artır. Belə hallarda göz dibinə mütəmadi nəzarət və bəzən qoruyucu lazer müalicəsi lazımdır.
Bundan əlavə, həkim miyopiyanın stasionar (sabit) və ya proqressivləşən olduğunu qiymətləndirir: dərəcə ildə təxminən 1 dioptri və daha çox artırsa, miyopiya sürətlə irəliləyən hesab olunur. Dərəcəni və gedişin xarakterini həkim müayinənin nəticələrinə əsasən müəyyən edir və bu, müalicə və nəzarət taktikasının seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Miyopiyanın əsas əlaməti uzaqdakı əşyaların bulanıq görünməsidir, yaxın məsafədə isə insan adətən yaxşı görür. Aşağıdakı əlamətlər də diqqəti cəlb etməlidir:
- uzağa baxarkən gözləri qıymaq;
- lövhədəki yazını, yol nişanlarını, nəqliyyatın nömrəsini çətin oxumaq;
- televizora və ya ekrana çox yaxın oturmaq, kitabı gözə yaxın tutmaq;
- görmə yükündən sonra gözlərdə yorğunluq, ağırlıq və yanma hissi;
- günün sonunda baş ağrısı, xüsusən alın nahiyəsində;
- axşam və gecə vaxtı, zəif işıqda görmənin daha da pisləşməsi.
Uşaqlar çox vaxt pis gördüklərindən şikayət etmirlər, çünki bunu normal hesab edirlər. Buna görə uşağın davranışındakı dəyişikliklərə diqqət yetirmək və görməni müntəzəm yoxlatmaq vacibdir.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Miyopiyanı oftalmoloq müayinə zamanı müəyyən edir. Diaqnostikanın məqsədi təkcə eynək və ya linza seçmək deyil, həm də miyopiyanın irəliləyib-irəliləmədiyini və göz dibində dəyişikliklər olub-olmadığını qiymətləndirməkdir.
- görmə itiliyinin cədvəl üzrə yoxlanılması — korreksiyasız və korreksiya ilə;
- refraktometriya — gözün optik gücünün aparatla ölçülməsi;
- uşaqlarda və gənclərdə göz bəbəyini genişləndirən damcılardan sonra refraksiyanın yoxlanılması — gizli akkomodasiya spazmını istisna etmək üçün;
- göz almasının uzunluğunun optik və ya ultrasəs üsulu ilə ölçülməsi — proqressivləşməyə nəzarət üçün;
- göz dibinin genişləndirilmiş bəbəklə müayinəsi — torlu qişanın nazikləşməsini və distrofiyasını aşkar etmək üçün;
- lazım olduqda optik koherent tomoqrafiya (OKT) və göz daxili təzyiqin ölçülməsi.
Müalicə
Müalicə üsulları
Kollagenoplastika – steril şəraitdə, mikroskop altında aparılan göz almasının arxasına kollagen məhlulunun inyeksiyasıdır. Yeridilmiş kollagen skleranın «tikinti materialı» rolunu oynayır, bu da onun möhkəmlənməsinə gətirib çıxarır və miyopiyanın proqressivləşmə prosesinin sabitləşməsinə kömək edir. Üsul hallarının 50-60%-ində effektivliyini göstərir.
Əgər kollagenoplastikanın effekti kifayət etmirsə, pasiyentlərə skleroplastika aparılması təklif olunur. Skleroplastika – göz almasının arxasına gözün arxa qütbünü «əhatə edən» bioloji toxuma zolaqlarının yeridildiyi kiçik müdaxilədir ki, bu da göz almasının patoloji böyüməsini və miyopiyanın proqressivləşməsini dayandırır.
Cərrahi müalicə
Skleroplastikanın aparılması təkcə gözün qişasını möhkəmləndirmir, həm də onun qan dövranını və mübadilə proseslərini yaxşılaşdırır, torlu qişanın nazikləşməsinin və distrofiyasının qarşısını alır.
Kollagenoplastika və skleroplastika skleral toxumadakı patoloji proseslərin korreksiyasını aparmağa imkan verir, skleranın strukturunun və möhkəmliyinin qorunmasına və yaxşılaşmasına kömək edir, qan dövranını və mübadilə proseslərini yaxşılaşdırır, nəticədə göz almasının sonrakı «dartılması» və miyopiyanın proqressivləşməsi dayanır.
Kollagenoplastika və skleroplastikanın aparılması üçün göstəriş miyopiyanın ildə 1 dioptriya proqressivləşməsidir. Müdaxilələr lokal anesteziya altında ambulator şəraitdə aparılır və təxminən 15 dəqiqə davam edir. Skleromöhkəmləndirici müdaxilələrin demək olar ki, əks göstərişi yoxdur, nisbətən sadə yerinə yetirilir və əməliyyatdan sonrakı məhdudiyyətlər tələb etmir.
Profilaktika
İrsi meyilliliyi dəyişmək mümkün olmasa da, uşaqlarda miyopiyanın yaranma riskini azaltmaq və onun irəliləməsini ləngitmək olar:
- uşağın gün ərzində ən azı 1–2 saat açıq havada olması — bu, sübut olunmuş ən effektiv qoruyucu tədbirdir;
- yaxın məsafədə işləyərkən fasilələr vermək: hər 20–30 dəqiqədən bir bir neçə saniyə uzağa baxmaq;
- kitabı və ya ekranı gözdən ən azı 30–40 sm məsafədə saxlamaq;
- iş yerinin yaxşı işıqlandırılması;
- kiçik yaşlı uşaqlarda ekran vaxtını məhdudlaşdırmaq;
- eynək və ya linzaları həkimin təyin etdiyi kimi taxmaq və vaxtında yeniləmək.
Uşaqlarda görməni məktəbə qədər və məktəb illərində ildə bir dəfə yoxlatmaq tövsiyə olunur. Miyopiya sürətlə irəliləyirsə, həkim onun ləngidilməsi üçün xüsusi linzalar və ya damcılar təklif edə bilər. Yüksək miyopiyası olan böyüklərə isə torlu qişanın vəziyyətini yoxlamaq üçün müntəzəm göz dibi müayinəsi lazımdır.
Yadda saxla!
Miyopiya, xüsusən də yüksək dərəcəli miyopiya, yalnız eynək taxmaq zərurəti deyil. Göz almasının dartılması torlu qişanı nazikləşdirir və onun qopma riskini artırır. Torlu qişanın qopması vaxtında müalicə olunmazsa, görmənin daimi itirilməsinə səbəb ola bilər. Aşağıdakı əlamətlər yaranarsa, gecikmədən, həmin gün oftalmoloqa və ya təcili göz yardımına müraciət edin:
- gözün qarşısında qəfil çoxlu «milçəklər», ləkələr və ya hörümçək toruna bənzər kölgələr;
- işıq çaxmaları, parıltılar, xüsusən qaranlıqda;
- görmə sahəsinin bir hissəsini örtən «pərdə» və ya kölgə;
- görmənin qəfil pisləşməsi, düz xətlərin əyri görünməsi.
Uşaqda görmə ildən-ilə pisləşirsə və ya eynəklə də əvvəlki kimi yaxşı görmürsə, növbəti planlı müayinəni gözləmədən həkimə müraciət edin.
Suallar və cavablar
Göz almasının həddindən artıq uzanması torlu qişanı nazikləşdirib zəiflədə bilər, bu da torlu qişanın cırılması və ya qopması riskini artırır. Belə pasiyentlərə göz dibinin mütəmadi yoxlanılması tövsiyə olunur, xüsusən intensiv fiziki yüklənmədən və ya hamiləlikdən əvvəl. Risk dərəcəsi miyopiyanın gücündən və göz dibinin vəziyyətindən asılı olaraq oftalmoloq tərəfindən fərdi qiymətləndirilir.
Uşaqlarda miyopiyanın irəliləmə sürəti düzgün korreksiya, yaxın məsafədə iş yükünün məhdudlaşdırılması, açıq havada keçirilən vaxtın artırılması və oftalmoloqun mütəmadi nəzarəti ilə bəzən yavaşıdıla bilər, lakin prosesi tam dayandırmaq həmişə mümkün deyil. İrəliləmə sürəti fərdidir, xüsusən valideynlərdə miyopiya olduqda daha diqqətli müşahidə vacibdir.
Lazımi korreksiyanı taxmamaq göz almasının uzanmasını birbaşa sürətləndirmir, lakin gözlərə əlavə yük yaradır, yorğunluq, baş ağrısı və narahatlıq hissi ilə müşayiət oluna, görmə dəyişikliklərinin vaxtında izlənilməsini isə çətinləşdirə bilər. Doğru seçilmiş eynək və ya linza gözü «zəiflətmir» — bu, geniş yayılmış səhv təsəvvürdür. Korreksiyanın növü oftalmoloq tərəfindən fərdi seçilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
