Qasıq bitləri Phthirus pubis parazitinin əsasən qasıq tüklərində məskunlaşması ilə yaranan yoluxucu parazitozdur. Əsas simptom güclü qaşınmadır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ftiriaz
- yastıca
- qasıq pedikulyozu
- Phthirus pubis infestasiyası
Xəstəlik haqqında
Qasıq bitləri (ftiriaz) – Phthirus pubis parazitinin insanın tük örtüyündə məskunlaşması ilə yaranan yoluxucu xəstəlikdir. Yastılaşmış formasına görə bu biti yastıca da adlandırırlar. Parazit uçmur və tullanmır, yalnız sürünür. O, əsasən qasıq tüklərində, həmçinin perianal nahiyədə, qoltuqaltı çuxurlarda, budlarda, sinə və qarın tüklərində, saqqalda, kirpiklərdə və qaşlarda yaşaya bilər. Bu nahiyələrdəki sərt tüklər arasındakı məsafə parazitin caynaqlarla bərkiməsinə uyğundur, baş tükləri isə onun üçün uyğun deyil.
Yetkin bit sarı-boz rəngli, çox kiçik, hərəkətli nöqtəyə bənzəyir; böyüdücü altında kiçik xərçəngə oxşayır. Dişi bit yumurtalarını (sirkələri) yapışqan sekret vasitəsilə tükün dibinə bərkidir. Sirkələr sarı-ağ rəngli kiçik kürəciklərdir, onlardan bir neçə gün sonra cavan fərdlər – nimfalar çıxır və dərhal qidalanmağa başlayır. Bit yalnız insan qanı ilə qidalanır, dərini deşərək qan sorur və tüpürcəyi ilə laxtalanmanın qarşısını alan maddə ifraz edir – qaşınmanın və dəridəki ləkələrin səbəbi məhz budur.
Ftiriaz əsasən cinsi aktiv gənclər arasında rast gəlinir və çox vaxt digər cinsi yolla keçən infeksiyalarla birlikdə olur. Xəstəlik həyat üçün təhlükə yaratmır, lakin düzgün müalicə olunmadıqda dərinin bakterial infeksiyası ilə ağırlaşa və yaxın insanlara yoluxa bilər.
Səbəbləri
Qasıq bitləri yalnız başqa insandan yoluxur. Gigiyena qaydalarına əməl edilməməsindən bitlər özbaşına yaranmır: onlar tamamilə səliqəli və sosial cəhətdən firavan insanlarda da rast gəlinir. Yoluxma yolları:
- yaxın bədən təması, xüsusilə cinsi əlaqə – əsas yoluxma yoludur; prezervativ bu halda qorumur, çünki bitlər tük örtüyü olan bütün nahiyələrdən keçir;
- ümumi yataq dəsti – yoluxmuş insanın yatdığı çarşaf və yorğandan keçə bilər;
- dəsmal, alt paltarı və digər şəxsi əşyalar – nadir hallarda məişət yolu ilə yoluxma mümkündür;
- uşaqlarda – kirpiklərdə bitlər çox vaxt yoluxmuş valideynlə yaxın təmas zamanı keçir, lakin uşaqlarda aşkarlanması həkim tərəfindən hər zaman diqqətlə qiymətləndirilməlidir.
Risk amilləri – bir neçə cinsi partnyorun olması, təsadüfi cinsi əlaqələr, kollektiv yaşayış şəraiti, cinsi partnyorun müalicə olunmaması. Bit insan bədənindən kənarda uzun yaşamır – qidasız adətən bir-iki sutkadan çox dözmür, buna görə hovuz, sauna və ya tualet oturacağı vasitəsilə yoluxma demək olar ki, baş vermir. Sirkələr tükdən düşdükdə bir neçə gün sağ qala bilər.
Klinik mənzərə
Yoluxmadan ilk əlamətlərin yaranmasına qədər adətən bir neçə gün, bəzən bir neçə həftə keçir. Bəzi insanlarda əlamətlər çox zəif olur və bitlər təsadüfən aşkarlanır. Əsas simptomlar:
- qasıq nahiyəsində güclü qaşınma – gecələr güclənir, insan yuxuda zədələnmiş yerləri refleks şəkildə qaşıyır;
- dəridə göyümtül-boz rəngli, ağrısız ləkələr – bitin dişlədiyi yerlərdə dərialtı qansızmalar;
- tüklərin dibində ağımtıl sirkələr, bəzən tükə yapışmış hərəkətsiz bitlər;
- alt paltarında kiçik qəhvəyi və ya qara ləkələr – bit ifrazatının izləri;
- qaşınma izləri, sıyrıntılar, qızartı və dərinin qıcıqlanması;
- bakterial infeksiya qoşulduqda – irinli səpgilər, qabıqlar, qasıq limfa düyünlərinin böyüməsi və ağrılılığı.
Bitlər kirpiklərdə məskunlaşdıqda göz qapaqlarının kənarlarında qaşınma, qızartı, şişkinlik yaranır, kirpiklərin dibində sirkələr və bitlər görünür, blefarit və ya konyunktivit inkişaf edə bilər. Bu forma əsasən uşaqlarda rast gəlinir və oftalmoloq məsləhəti tələb edir.
Gecikmədən həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər qaşınma yerlərində irinli yaralar, ağrılı şişkinlik, hərarətin yüksəlməsi yaranırsa, göz qapaqları güclü şişirsə və ya görmə pisləşirsə.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Müayinəni dermatoloq (dermatovenerolog) aparır. Adətən diaqnostika çətinlik yaratmır. Həkim şikayətləri, onların başlama vaxtını, cinsi partnyorlar və ailə üzvlərində oxşar əlamətlərin olub-olmadığını soruşur. Baxış zamanı təkcə cinsiyyət orqanları deyil, sərt tüklərin olduğu bütün sahələr – perianal zona, budlar, qoltuqaltı nahiyə, qarın, sinə, saqqal, kirpiklər və qaşlar diqqətlə yoxlanılır.
- baxış lupa və ya dermatoskop vasitəsilə – bitləri və tükə yapışmış sirkələri aşkar etməyə, canlı və boş sirkələri fərqləndirməyə imkan verir;
- tükün mikroskopik müayinəsi – şübhəli hallarda parazitin növünü dəqiqləşdirmək üçün;
- yaxma və bakterioloji əkmə – irinli ağırlaşmalar olduqda törədicini və onun antibiotiklərə həssaslığını müəyyən etmək üçün;
- cinsi yolla keçən infeksiyalara müayinə – ftiriaz çox vaxt digər infeksiyalarla birlikdə rast gəlindiyi üçün sifilis, HİV, xlamidioz, qonoreya və digər infeksiyalara analizlər tövsiyə olunur;
- oftalmoloji baxış – kirpiklər zədələndikdə.
Differensial diaqnostika qaşınma ilə müşayiət olunan digər vəziyyətlərlə – qotur, kontakt dermatit, ekzema, follikulit və göbələk infeksiyası ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- qaşınma yerlərinin ikincili bakterial infeksiyası – piodermiya, follikulit, nadir hallarda furunkul və abses;
- qasıq limfa düyünlərinin iltihabı (limfadenit);
- uzunmüddətli gedişdə dərinin qalınlaşması (likenifikasiya), piqmentasiya, kiçik çapıqlar;
- kirpiklərin zədələnməsində blefarit, konyunktivit;
- preparatların düzgün istifadə edilməməsi nəticəsində kontakt dermatit;
- yuxu pozğunluğu, əsəbilik, psixoloji diskomfort.
Müalicə
Ftiriazın müalicəsinin məqsədi həm yetkin bitləri, həm də sirkələri məhv etməkdir. Müalicə vasitəsini həkim xəstənin yaşını, hamiləliyi, dərinin vəziyyətini və zədələnmə yerini nəzərə alaraq seçir.
- pedikulisid vasitələr – losyon, krem, şampun və ya aerozol şəklində zədələnmiş nahiyəyə tətbiq olunur; bəziləri istənilən yaşda istifadə edilə bilər, digərləri isə yalnız böyüklər üçündür; vasitə müəyyən müddət dəridə saxlanılır və sonra yuyulur;
- təkrar tətbiq – adətən 7–10 gün sonra müalicə təkrarlanır, çünki həmin müddətdə sirkələrdən yeni fərdlər çıxa bilər; təkrar tətbiqin vaxtını həkim müəyyən edir;
- sirkələrin mexaniki çıxarılması – sıx daraq və ya pinsetlə; zədələnmiş nahiyədə tükləri qırxmaq müalicəni asanlaşdırır;
- kirpiklərin zədələnməsində – adi pedikulisid vasitələri gözə yaxın tətbiq etmək olmaz; oftalmoloq göz üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi vasitələr təyin edir və bitləri mexaniki üsulla çıxarır;
- simptomatik müalicə – güclü qaşınmada allergiya əleyhinə preparatlar, bakterial infeksiya qoşulduqda yerli və ya sistem antibakterial vasitələr.
Ev şəraitində yataq dəsti, dəsmallar və alt paltarı isti suda (ən azı 60 dərəcə) yuyulmalı və ütülənməlidir. Yuyula bilməyən əşyaları təxminən iki həftə bağlı polietilen torbada saxlamaq kifayətdir – bu müddətdə parazitlər məhv olur. Son günlərdə təmasda olan bütün cinsi partnyorlar eyni vaxtda müayinə və müalicə olunmalıdır, əks halda təkrar yoluxma baş verir.
Kerosin, sirkə, spirt kimi xalq vasitələrindən istifadə etmək, pedikulisid vasitələri dəfələrlə və tövsiyə ediləndən uzun müddət tətbiq etmək olmaz – bu, dərinin yanığına və dermatitə səbəb olur. Müalicədən bir neçə gün sonra qaşınma qala bilər; bu, mütləq bitlərin qaldığını göstərmir, lakin canlı bitlər görünərsə, həkimə yenidən müraciət etmək lazımdır.
Profilaktika
Qasıq bitlərinə yoluxmanın qarşısını almaq üçün aşağıdakı qaydalara əməl etmək vacibdir:
- təsadüfi cinsi əlaqələrdən çəkinmək, partnyor sayını məhdudlaşdırmaq;
- başqasının dəsmalından, alt paltarından, yataq dəstindən və gigiyena əşyalarından istifadə etməmək;
- müalicə tam başa çatana qədər intim əlaqədən imtina etmək;
- bitlər aşkarlandıqda bütün cinsi partnyorları xəbərdar etmək və onların müayinəsini təmin etmək;
- ailədə yoluxma halı olduqda yataq dəstini və dəsmalları isti suda yumaq;
- yoluxmanın ilk əlamətlərində dermatoloqa müraciət etmək və digər cinsi yolla keçən infeksiyalara müayinədən keçmək.
Qasıq tüklərinin epilyasiyası bitlərin məskunlaşma imkanını azalda bilər, lakin bu, digər infeksiyalardan qorumur və əsas profilaktika üsulu hesab edilmir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Qasıq bitlərinin müalicəsi ilə dermatoloq (dermatovenerolog) məşğul olur. Kirpiklər zədələndikdə oftalmoloq, uşaqlarda isə pediatr da müalicəyə qoşulur.
Yadda saxla!
- Qasıq bitləri gigiyena çatışmazlığının deyil, yaxın təmasın nəticəsidir – bundan utanmaq lazım deyil, vaxtında müalicə olunmaq vacibdir.
- Bütün cinsi partnyorlar eyni vaxtda müalicə olunmalıdır, yataq dəsti və paltarlar isti suda yuyulmalıdır.
- Ftiriaz aşkarlandıqda digər cinsi yolla keçən infeksiyalara müayinədən keçmək tövsiyə olunur.
- Kirpiklərdə bitləri adi pedikulisid vasitələrlə müalicə etmək olmaz – oftalmoloqa müraciət edin.
- Özbaşına aqressiv vasitələrlə müalicə dərinin yanığına və ağırlaşmalara səbəb olur.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Belə yoluxma demək olar ki, baş vermir. Bit insan bədənindən kənarda uzun yaşamır və suda üzə bilmir, tükdən tükə yalnız sürünərək keçir. Əsas yoluxma yolu yaxın bədən təması, xüsusilə cinsi əlaqədir, nadir hallarda ümumi yataq dəsti və dəsmal vasitəsilə.
Xeyr, prezervativ qasıq bitlərindən qorumur, çünki bitlər cinsiyyət orqanlarının deyil, qasıq və ətraf nahiyələrin tüklərində yaşayır və bədən təması zamanı keçir. Bununla belə, prezervativ digər cinsi yolla keçən infeksiyalardan qoruduğu üçün ondan istifadə etmək vacibdir.
Tüklərin qırxılması bitlərin və sirkələrin sayını azaldır və müalicəni asanlaşdırır, lakin bütün parazitləri məhv etmir. Bitlər bədənin digər tüklü nahiyələrində qala bilər. Buna görə qırxmaqla yanaşı, həkimin təyin etdiyi pedikulisid vasitədən istifadə etmək lazımdır.
Bitlər məhv edildikdən sonra da dəri bir müddət qıcıqlanmış qalır və qaşınma bir neçə gün davam edə bilər. Bu, həm də vasitənin dərini qıcıqlandırması ilə əlaqəli ola bilər. Əgər bir neçə gündən sonra canlı bitlər görünürsə və ya qaşınma güclənirsə, həkimə yenidən müraciət etmək lazımdır, vasitəni özbaşına təkrar tətbiq etmək olmaz.
Hamiləlik və əmizdirmə dövründə bütün pedikulisid vasitələrdən istifadə etmək olmaz. Həkim bu dövr üçün təhlükəsiz hesab edilən vasitəni seçir və sirkələrin mexaniki çıxarılmasını tövsiyə edir. Hamilə qadın özbaşına müalicəyə başlamamalı, mütləq dermatoloq və ya ginekoloqla məsləhətləşməlidir.
Bu halda uşağı pediatra və ya oftalmoloqa göstərmək lazımdır. Adi pedikulisid vasitələri gözə yaxın tətbiq etmək olmaz, həkim xüsusi göz vasitəsi təyin edir və bitləri mexaniki üsulla çıxarır. Ailənin digər üzvləri də müayinə olunmalı, yataq dəsti və dəsmallar isti suda yuyulmalıdır.
Mövzu üzrə məqalələr
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Ayaqların epidermofitiyası
Ayaqların epidermofitiyası – ümumi lokalizasiyaya və oxşar klinik təzahürlərə malik göbələk xəstəlikləri qrupudur. Onlar çox geniş yayılıb, istənilən…
İstiqamət: Mikologiya
Dırnaqların göbələk xəstəlikləri
Göbələk xəstəliklərindən (mikozlardan) planet əhalisinin təxminən dörddə biri əziyyət çəkir. Bütün ölkələrdə xəstələnmə hallarının artması sosial-iqtisadi amillərlə, böyük…
İstiqamət: Mikologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
