Tor qişanın yırtığı retinada tam qalınlıqlı defektin yaranmasıdır. Müalicə olunmadıqda tor qişanın qopmasına səbəb ola bildiyindən təcili oftalmoloji qiymətləndirmə tələb edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Retinal cırılma
Xəstəlik haqqında
Cırılma zamanı şüşəyəbənzər cismin gelvari substansiyasının torlu qişanın qatları arasına nüfuz etməsi üçün şərait yaranır, bu da onun ayrılmasına səbəb ola bilər. Belə vəziyyətdə görmənin qismən və ya tam itirilməsi baş verə bilər.
Bəzi xəstələrdə retinal cırılmalar görmə simptomatikasının qəflətən yaranması ilə müşayiət olunur. Digər xəstələrdə isə oxşar vəziyyətlər klinik təzahürlərsiz keçə bilər, bu zaman torlu qişanın defektləri oftalmoskopiya zamanı təsadüfi tapıntı olur. Simptomlar mövcud olduqda onlar 2 tip ola bilər:
- torlu qişanın birbaşa traksiyası ilə əlaqəli – bunlar parlaq işıq çaxmalarıdır (ildırım, gözdə parıltı);
- şüşəyəbənzər cisimdə işıq axınının hərəkəti yolunda maneə yaradan fraqmentlərin (qan, qlial hüceyrələr, kollagen liflərinin konqlomeratı) olması ilə əlaqəli – bulanıqlıqlar, «bulud», «milçəklər».
Cırılmanın xarakteri və torlu qişanın ayrılmasının fərdi risklərinin nəzərə alınması müalicə taktikasının seçilməsinə təsir göstərir. Torlu qişanın ikincili ayrılma ehtimalı minimal olduqda terapiya aparılmaya da bilər, lakin xəstəyə dinamik müşahidə tövsiyə olunur. Retinal ayrılmanın risk amilləri hesab olunur:
- klapan tipli cırılma;
- vitreal cismin arxa ayrılması, xüsusilə klinik təzahürləri olan;
- göz almasının travmatik zədələnməsi;
- gözdaxili qansızma;
- arxa kapsulanın zədələnməsi ilə ağırlaşmış katarakta əməliyyatı;
- büllurun lazerlə çıxarılması və onun intraokulyar linza ilə əvəz olunması;
- digər gözdə əvvəllər olmuş torlu qişa ayrılması;
- retinal ayrılma üzrə ağırlaşmış irsiyyət;
- torlu qişaya «yükü» artıran yaxındangörmə (miopiya);
- Stikler sindromu – müəyyən tipli kollagen liflərinin quruluşunun pozulması ilə xarakterizə olunan birləşdirici toxuma displaziyasının irsi variantı.
Retinopatiyadan əziyyət çəkən xəstələrdə hamiləlik zamanı torlu qişa cırılması baş verə bilər. Buna toxuma strukturlarının biokimyəvi vəziyyətinə və damar tonusuna təsir edən hormonal dəyişikliklər kömək edir.
Retinal cırılmanın müalicəsi torlu qişanın lazerkoaqulyasiyası yolu ilə aparılır. Mürəkkəb klinik hallarda vitrektomiya – torlu qişanın qatları arasına nüfuz edərək onun ayrılmasına səbəb ola bilən şüşəyəbənzər cismin çıxarılması məsələsi həll olunur.
Səbəbləri
Torlu qişa cırılmasının səbəblərinin əsas qrupu şüşəyəbənzər cismin patologiyası ilə bağlıdır. Normada bu gelvari struktur kollagen liflərlə torlu qişaya, xüsusilə optik sinir diskinin, makulanın nahiyəsində və iri damarların daxil olduğu yerlərdə sıx fiksasiya olunur. Torlu qişanın degenerasiya zonalarında da vitreal cismin sıx bitişməsi mövcuddur. Buna görə də əksər hallarda şüşəyəbənzər cismin arxa ayrılması ikincili olaraq torlu qişanı patoloji prosesə cəlb edir və onun bütövlüyünü pozur.
Vitreal ayrılma ehtimalını aşağıdakı amillər artıra bilər:
- şüşəyəbənzər cismi əhatə edən göz alması travmaları;
- 50 yaşdan yuxarı olmaq (belə ayrılma uzun illər ərzində yavaş proqressivləşir);
- afakiya – büllurun çıxarılması;
- göz almasının iltihabi xəstəlikləri;
- miopiya;
- şüşəyəbənzər cismə qansızma;
- şəkərli diabet;
- arterial hipertenziya.
Vitreoretinal traksiyalardan əlavə, torlu qişa cırılmasının mənşəyi torlu qişanın daxili qatlarına təsir edən atrofik proseslə də bağlı ola bilər. Degenerasiya yerlərində patoloji dəliklər əmələ gəlir.
Təsnifat
Təsnifata əsasən oftalmoloqlar torlu qişa cırılmasının 5 növünü ayırırlar:
- klapan tipli – görünüşcə nala bənzəyir, şüşəyəbənzər cisim tərəfindən birləşdirici toxuma tellərinin torlu qişanı dartması nəticəsində əmələ gəlir (travmalar və vitreal ayrılma bu vəziyyətə meyl yaradır);
- nəhəng defekt – göz almasının dairəsinin dörddə birini və daha geniş sahələri əhatə edir;
- qapaqcıq əmələ gəlməsi ilə cırılma – bu vəziyyət şüşəyəbənzər cisim tərəfindən birləşdirici toxuma lifinin dartılma qüvvəsi o qədər yüksək olduqda baş verir ki, torlu qişa fraqmentinin tam qopması baş verir;
- torlu qişanın qopması – periferik torlu qişa zonalarının bitişik şüşəyəbənzər cisimlə birlikdə ayrılması ilə xarakterizə olunan xətvari dairəvi cırılmadır (adətən gözün küt travması nəticəsində inkişaf edir);
- torlu qişanın lokal atrofiyası fonunda baş verən dəlik tipli cırılma (bu formada proqnoz ən əlverişlidir, çünki torlu qişanın sonrakı reqmatogen ayrılması riski minimaldır).
Digər təsnifata əsasən 2 növ defekt ayrılır:
- makulyar – torlu qişanın piqment qatına qədər olan mərkəzi hissələrinə təsir edir;
- lamellyar – görmə çalasının nahiyəsində fotoreseptor qatının zədələnmədiyi torlu qişa defektidir.
Klinik mənzərə
Torlu qişa cırılması zamanı simptomlar aşağıdakı kimi ola bilər:
- gözdə parlaq qəfləti işıq çaxmaları (işıqcıqlar, qığılcımlar, ildırım);
- üzən bulanıqlıqların yaranması;
- görmə sahəsində «bulud» və ya lokal «duman» yaranması.
Torlu qişa cırılmasının əlamətləri klinik formadan asılıdır. Simptomatik cırılma zamanı insanda qəflətən ildırım çaxmaları, gözdə parıltı və «uçan milçəklər» yaranır. Asimptomatik cırılma forması subyektiv olaraq hiss olunmadan keçir, bu zaman retinal epitelium da destruksiyaya uğrayır. Bu formanın diaqnostikasına risk qrupundan olan xəstələrdə (şəkərli diabet, arterial hipertenziya, autoimmun xəstəliklər, miopiya və s. olan insanlar) profilaktik məqsədlə aparılan oftalmoskopiya kömək edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Torlu qişa cırılmasının necə göründüyünü və təsnifata görə hansı sinfə aid olduğunu göz dibinin müayinəsi aşkar etməyə imkan verir. Bunun üçün biomikroskopiya, retroqrad oftalmoskopiya və ya Qoldman linzası ilə müayinə aparılır. Bütün hallarda müayinə zonasını genişləndirməyə imkan verən bəbəyin əvvəlcədən genişləndirilməsi mütləqdir. Torlu qişanın periferik hissələrinin vizuallaşdırılması üçün həkim xəstədən baxışını bu və ya digər tərəfə yönəltməyi xahiş edir.
Retinal cırılması olan xəstələrin diaqnostika proqramına digər oftalmoloji üsullar da daxildir:
- vizometriya – görmə funksiyasının kəskinliyinin müəyyən edilməsi;
- boz şkala rejimində göz almasının ultrasəs skanlaşdırılması;
- görmə sahələrinin müəyyən edilməsi;
- optik koherent tomoqrafiya.
Hər bir xəstə üçün əlavə diaqnostika planı mövcud risk amilləri və klinik simptomatikanın xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla fərdi qaydada tərtib olunur.
Müalicə
Göz torlu qişasının cırılması zamanı nə edilməli olduğu bir sıra klinik hallardan asılıdır. Oftalmoloq müalicənin göstəriş olduğunu müəyyən edərsə, terapiya lazer koaqulyasiyası vasitəsilə və ya mikrocərrahi müdaxilə yolu ilə aparılır. Torlu qişa cırılmasını aradan qaldıra bilən medikamentoz müalicə üsulları mövcud deyil.
Aparılmır.
Torlu qişa cırılmasının müalicəyə ehtiyacı onun növü ilə müəyyən olunur. Belə ki, klapan tipli cırılmalar mütləq terapiyaya tabedir. Qapaqcıqlı kəskin cırılmalarda retinal ayrılma riski minimaldır, buna görə də belə vəziyyət adətən yalnız müşahidə tələb edir (lakin müalicə taktikası hər bir xəstə üçün oftalmoskopiya məlumatları və risk amilləri nəzərə alınmaqla fərdi qaydada müəyyən edilir). Dəlik tipli cırılmaların da ayrılma ilə minimal əlaqəli ehtimalı var. Adətən profilaktik müayinə zamanı təsadüfən aşkar edilir və müalicə tələb etmir.
Lazer müalicəsi
Lazerkoaqulyasiya şüşəyəbənzər cismin gelvari kütləsinin torlualtı fəzaya düşməsinin qarşısını almaq üçün patoloji zonanı möhkəmləndirməyə imkan verir. Bu prosedurun nəticəsində retinal ayrılma riski dəfələrlə azalır. Lazer koaqulyasiyası ambulator şəraitdə bəbəyin mütləq maksimal genişləndirilməsi ilə aparılır (bunun üçün hazırlıq mərhələsində konyunktiva kisəsinə midriatiklər damcılanır). Əməliyyat lokal ağrısızlaşdırma altında yerinə yetirilir (anestetiklər konyunktiva boşluğuna damcılanır).
Göz torlu qişasının cırılmasında əməliyyat – şüşəyəbənzər cisim boşluğunun sonrakı tamponadası ilə vitrektomiya
Cərrahi müdaxilə yalnız lazerkoaqulyasiya effektsiz olduqda və ya texniki cəhətdən aparıla bilmədikdə (gözdaxili qansızma, bəbəyin maksimal genişləndirilməsini təmin edə bilməmək və ya bütün cırılma ətrafında «dağlama» apara bilməmək) tövsiyə olunur.
Reabilitasiya
Torlu qişanın cırılmasından sonra reabilitasiya oftalmoloq tərəfindən müntəzəm profilaktik müayinələri və gözdə işıq çaxmaları və ya bulanıqlıq zonaları meydana çıxdıqda vaxtında mütəxəssisə müraciəti nəzərdə tutur. Bu cür simptomlar yarandıqda fiziki fəaliyyəti mütləq dayandırmaq lazımdır. Bu, torlu qişanın cırılması zamanı onun ayrılması risklərini azaltmağa imkan verən vacib məhdudiyyətdir.
Profilaktika
Torlu qişanın cırılmasının əsas təhlükəli nəticəsi onun ayrılmasıdır ki, bu da görmə keyfiyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə pisləşməsinə, bəzən isə hətta korluğa gətirib çıxarır. Buna görə də bu ağırlaşmanın profilaktikası aparılır. O, yaranmış cırığın lazerkoaqulyasiyası yolu ilə həyata keçirilir.
Yadda saxla!
Şüşəyəbənzər cismin yaşla bağlı destruksiyası torlu qişa cırılmasının risk amilidir. Tədqiqatlarda göstərilib ki, dinamik müayinələrdə aşkar edilən üzən bulanıqlıqların sayının artması retinal cırılmanın daha yüksək ehtimalı ilə əlaqəlidir. Belə hallarda oftalmoloqun müntəzəm müşahidəsi və genişləndirilmiş bəbəklə göz dibinin müayinəsi tövsiyə olunur; yeni bulanıqlıqlar, işıq çaxmaları və ya görmə sahəsində pərdə yarandıqda təcili oftalmoloqa müraciət etmək lazımdır. Profilaktik müayinə zamanı torlu qişanın defekti aşkar edilərsə, onun müalicəsi məsələsi həll olunur. Korreksiya nə qədər erkən aparılarsa, görmə funksiyalarının pozulma riski bir o qədər az olar.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin ağırlığı və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
