Jinekomastiya — kişi cinsindən olan şəxslərdə süd vəzilərinin ölçüsünün birtərəfli və ya ikitərəfli artmasıdır; bu, vəzi toxumasının proliferasiyası və ya döş nahiyəsində piy yığıntılarının əmələ gəlməsi hesabına baş verir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kişilərdə süd vəzisinin böyüməsi
Xəstəlik haqqında
Jinekomastiya — kişi cinsindən olan şəxslərdə süd vəzilərinin ölçüsünün birtərəfli və ya ikitərəfli artmasıdır; bu, vəzi toxumasının proliferasiyası və ya döş nahiyəsində piy yığıntılarının əmələ gəlməsi hesabına baş verir. Əksər hallarda xoşxassəli vəziyyətdir, lakin bəzi hallarda (məsələn, Klaynfelter sindromunda) süd vəzi xərçəngi riski artmış olur. Məhz buna görə jinekomastiyanın səbəblərini vaxtında aşkar etmək və onların aradan qaldırılması üçün zəruri tədbirlər görmək vacibdir.
Mütəxəssislər bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə olur, pasiyenti hərtərəfli müayinə edir, bu vəziyyətin dəqiq səbəbini aşkar etməyə və effektiv müalicə aparmağa çalışırlar.
Jinekomastiya süd vəzinin görünən böyüməsi, onun toxumasının bərkiməsi, döş nahiyəsində ağırlıq hissi və ağrılı duyğularla özünü göstərir. Orta hesabla döşün ölçüsü təxminən 4 sm olur, lakin 2-dən 10 sm-ə qədər dəyişə bilər.
Jinekomastiya zamanı kişi düz kişi bədən quruluşunu itirir, onun fiquru qadınsayağı cizgilər qazanır. Kişilərdə döşün böyüməsi yalnız estetik deyil, həm də tibbi problemdir, çünki bu cür hipertrofiya çox vaxt daxili patoloji proseslərlə şərtlənir.
Səbəbləri
Güclü cinsə mənsub şəxslərdə süd vəzilərinin ölçüsü kişi və qadın cinsi hormonlarının faiz nisbətinin pozulması və ya toxumaların testosterona həssaslığının azalması səbəbindən artır. Estrogenlərin üstünlük təşkil etməsi nəticəsində süd vəziləri qadın tipi üzrə inkişaf etməyə başlayır — onlarda vəzi toxuması fəal şəkildə artır, hiperprolaktinemiya zamanı isə vəzi, piy və birləşdirici toxuma artır.
Kişilərdə həqiqi patoloji jinekomastiyanın səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:
- xayaların, hipofizin, böyrəküstü vəzilərin hormonal aktiv şişləri;
- hər hansı mənşəli hipoqonadizm;
- hiperprolaktinemiya;
- maddələr mübadiləsi xəstəlikləri (hipotireoz, diffuz toksik zob, piylənmə, şəkərli diabet);
- ağır somatik patologiya (qaraciyər sirrozu, HİV, qaraciyər və ya böyrək funksiyasının çatışmazlığı, uzunmüddətli qidalanma çatışmazlığından sonra qidalanmanın normallaşması);
- əzələ kütləsini artırmaq üçün preparatların və ya bəzi dərman vasitələrinin (antidepressantların, neyroleptiklərin, hormonların və sair) qəbulu.
Təsnifat
Jinekomastiyanın aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- həqiqi (stroma və vəzi toxuması artır);
- yalançı, yaxud psevdojinekomastiya (döş dərialtı piy toxuması hesabına böyüyür).
Həqiqi jinekomastiya mütləq patologiyanın təzahürü olmaya da bilər, müəyyən yaş dövründə fizioloji normanın bir variantı ola bilər:
- yenidoğulmuşlarda (halların 60-90%-də; ana bətnində körpənin orqanizminə ananın qadın cinsi hormonlarının keçməsi ilə əlaqədardır; tibbi müdaxilə tələb etmir, uşağın həyatının ilk ayı ərzində özü-özünə keçir);
- pübertat dövründə (13-14 yaşlı oğlanlarda müşahidə olunur; daha çox ikitərəfli olur, yeniyetmənin cinsi sisteminin yetkin olmaması — qadın cinsi hormonlarının kişi cinsi hormonları üzərində üstünlük təşkil etməsi səbəbindən yaranır; adətən müalicəsiz keçir, bəzən hormonal preparatların qəbulu və ya cərrahi müdaxilə tələb edir);
- ahıl insanlarda (kişinin orqanizmində testosteron sintezinin yaşla əlaqədar azalması və estrogenlərin üstünlük təşkil etməsinin nəticəsidir).
Həmçinin birtərəfli və ikitərəfli jinekomastiya fərqləndirilir.
Kişilərdə süd vəzilərinin ikitərəfli böyüməsi, öz növbəsində, simmetrik (hər iki döşün bərabər dərəcədə böyüdüyü zaman) və ya asimmetrik (bir vəzinin digərindən daha çox böyüdüyü zaman) ola bilər.
Klinik mənzərə
Qinekomastiyadan əziyyət çəkən kişilər bir və ya hər iki süd vəzisinin ölçüsünün artmasından, onların gərginləşməsindən, ağırlıq hissindən, toxunma zamanı ağrıdan şikayət edirlər. Məmə böyümüş, tünd rəngli, həssas olur. Məmədən sarımtıl rəngli ifrazat ola bilər.
Hormonal aktiv şiş prosesi ilə şərtlənən qinekomastiya çox vaxt süd vəzisində ağrı, onun sürətlə böyüməsi və daxildə dolğunluq hissi ilə müşayiət olunur. Vəzin xərçəng şişi nəticəsində böyüməsi zamanı məmədən qanlı ifrazat qeyd olunur, dəri ülserləşə bilər, məmə – içəri çəkilə bilər, qoltuqaltı limfa düyünləri – böyüyə bilər.
Hiperprolaktinemiya ilə əlaqəli patoloji proses də kişinin cinsi funksiyasının pozulmaları ilə (sperma tərkibinin dəyişməsi, erektil disfunksiya) gedir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlkin konsultasiya zamanı həkim pasiyentlə diqqətlə söhbət aparır, onun şikayətlərini öyrənir, xəstəliyin və ümumilikdə həyat anamnezinin məlumatlarını dəqiqləşdirir. Sonra o, obyektiv müayinə aparır – kişini müayinə edir, xüsusilə çəkiyə və ikincili cinsi əlamətlərin mövcudluğuna diqqət yetirir, süd vəzilərini, xayaları palpasiya edir.
Növbəti mərhələ – əlavə müayinə metodları və müvafiq ixtisaslı mütəxəssislərin (məsələn, endokrinoloqun) konsultasiyasıdır. Laborator diaqnostika, adətən, qaraciyər və böyrək fermentlərinin, kişi və qadın cinsi hormonlarının, XQÇ-nin, qalxanabənzər vəzi və/və ya hipofiz hormonlarının səviyyəsinin təyini ilə biokimyəvi qan analizini əhatə edir.
Aşkar edilmiş problemlərdən asılı olaraq pasiyentə həmçinin təyin oluna bilər:
- ağciyərlərin rentgenoqrafiyası;
- mammoqrafiya;
- süd vəzilərinin, xayalıq orqanlarının, qoltuqaltı limfa düyünlərinin USM-si;
- baş beynin, böyrəküstü vəzilərin və ya digər orqanların kompüter tomoqrafiyası;
- xərçəng şübhəsi olduqda – ehtimal olunan törəmənin toxumasının biopsiyası.
Müalicə
Fizioloji qinekomastiya demək olar ki, həmişə heç bir tibbi müdaxilə olmadan keçir. Bununla belə, bəzi hallarda yeniyetmələrə estrogenlərin sintezini boğan preparatlar və ya estetik məqsədlə süd vəzi toxumasının artıq hissəsinin götürülməsi əməliyyatı təyin olunur.
Həqiqi patoloji qinekomastiyanın terapiyasının əsasında süd vəzinin böyüməsinə səbəb olan əsas xəstəliyin müalicəsi dayanır. Pasiyentə antiestrogen vasitələr və ya (testosteron çatışmazlığında) testosteron preparatları təyin oluna bilər, konservativ tədbirlər səmərəsiz olduqda isə – cərrahi müdaxilə.
Dərman qəbulu ilə assosiasiya olunan qinekomastiya adətən onu provokasiya edən dərman vasitələri ləğv edildikdən sonra öz-özünə keçir.
Süd vəzi toxuması parareolyar girişdən, yəni məmə arolası nahiyəsində 4 sm-dən kiçik kiçik kəsik vasitəsilə götürülür.
Cərrahiyyə əməliyyatının konkret metodunun seçimini həkim tibbi göstərişləri, pasiyentin fərdi xüsusiyyətlərini və onun istəklərini nəzərə alaraq həyata keçirir.
Öz döşlərinə diqqət təkcə qadınlar tərəfindən göstərilməlidir. Kişilərdə ginekomastiya zamanı həkimə vaxtında müraciət etmək sağlamlığı qorumağa, döşün normal konturunu bərpa etməyə və kişi görkəmini qaytarmağa imkan verəcək.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra pasiyent həkimin nəzarəti altında komfortlu stasionar palatada bir gün keçirir, axşam isə evə qayıdır. Klinikadan çıxdıqda cərrah əməliyyatdan sonrakı dövr barədə ətraflı tövsiyələr verir (kompressiya trikotajının geyinilməsi, fiziki yüklənmənin məhdudlaşdırılması).
Profilaktika
Ginekomastiyanın spesifik profilaktika tədbirləri işlənib hazırlanmamışdır. Bu xəstəliyin inkişaf riskini azaltmaq üçün normal bədən kütləsini qorumaq və ümumilikdə öz sağlamlığına diqqətli olmaq, hər hansı anlaşılmaz simptomlar yarandıqda, xüsusilə endokrin sistem tərəfindən, dərhal həkimə məsləhət üçün müraciət etmək lazımdır.
Yadda saxla!
Qinekomastiyası olan çox sayda kişiyə məsləhət vermiş bir mütəxəssis kimi deyə bilərəm ki, süd vəzilərinin böyüməsindən narahatlıq hiss etməsəniz və sizi yalnız öz xarici görünüşünüz düşündürsə belə, hipertrofiyanın səbəbini müəyyənləşdirmək üçün yenə də tibb klinikasına müraciət etməlisiniz.
Onkoloq-mammoloqun müayinəsi, süd vəzilərinin USM-si və ya mammoqrafiya, endokrin sistemin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün laborator müayinələr, həkim-endokrinoloqun konsultasiyası – mümkün patologiyanı istisna etməyə, aşkar olunduğu halda isə – vaxtında terapiyaya başlamağa imkan verən zəruri minimumdur.
Döşdə düyünlü törəmələr aşkar edildikdə sizə həmçinin punksion biopsiya tövsiyə oluna bilər. Kişilərdə süd vəzisi xərçəngi kifayət qədər nadir rast gəlinir, lakin bədxassəli prosesin inkişafının ən kiçik ehtimalını da istisna etmək vacibdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Kişilərdə süd vəzi xərçəngi
- Prolaktinoma
- 1-ci tip şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Addison xəstəliyi
- Adrenogenital sindrom (anadangəlmə böyrəküstü vəz hiperplaziyası)
- Akromegaliya
- Amenoreya
- Autoimmun tireoidit
- Avtoimmun xəstəliklər
- Böyrəküstü vəzi xərçəngi
- Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- D vitamini çatışmazlığı
- Diabetik ayaq
Suallar və cavablar
Başqa hormonal pozğunluqlar olmadıqda bu, psevdoqinekomastiyadır. Pasiyentin bədən çəkisi normallaşdıqda süd vəziləri normal ölçüsünə qayıdacaq. Sadə desək, bu növ ginekomastiyadan xilas olmaq üçün əksər hallarda insanın sadəcə arıqlaması kifayətdir. Problemin həlli üçün başqa bir variant – piy toxumasının cərrahi yolla çıxarılmasıdır.
Bu patologiyada proqnoz birbaşa onun yaranmasına səbəb olmuş xəstəliyin müalicə oluna bilməsindən asılıdır. Ginekomastiyanın əsas səbəbi aradan qaldırılarsa, süd vəziləri ilkin ölçüsünə qədər kiçiləcək.
Bu patologiyanın diaqnostikası və terapiyası endokrinoloqun, mamoloqun və cərrahın vəzifəsidir.
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Mammoqrafiyaya hazırlıq: müayinədən əvvəl bilməli olduqlarınız
Mammoqrafiyanın məqsədini və hazırlıq qaydalarını bilmək müayinəni daha rahat təşkil etməyə kömək edir. Yeni şikayət varsa, bunu skrininq…
İstiqamət: Mammologiya / Rentgenologiya / Preventiv tibb
Süd vəzisində fibroadenoma: nə zaman izləmə kifayətdir?
Fibroadenoma çox vaxt xoşxassəli süd vəzi törəməsidir. İzləmə qərarı isə düyünün düzgün qiymətləndirildiyinə və nəticələrin bir-birinə uyğun olduğuna…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzisində ağrı: hansı dəyişikliklərə diqqət etməli?
Süd vəzisində ağrı çox vaxt xərçənglə bağlı olmur, amma yeni düyün, dəri və məmə ucu dəyişiklikləri ayrıca yoxlanmalıdır.…
İstiqamət: Mammologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
