Avtoimmun xəstəliklər immun müdafiə sisteminin yanlış işləməyə başladığı, uzunmüddətli gedişə malik hallar qrupudur. Xarici təhlükələri tanıyıb neytrallaşdırmaq əvəzinə, immunitet dəqiq istiqamətini itirir və səhvən öz hüceyrə və toxumalarına qarşı fəaliyyətini yönəldir.
Yayımlanma tarixi:
Tarixi məlumatlar
Avtoimmun xəstəliklər haqqında təsəvvürlərin formalaşması təxminən bir əsr çəkdi. XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərində immunitet yalnız müdafiə mexanizmi kimi nəzərdən keçirilirdi. Onun öz toxumalarını zədələyə bilməsi ideyası isə mümkünsüz hesab edilirdi. Elmi düşüncədə mühüm dönüş Pau l Erlixin işlərindən sonra baş verdi; o, «horror autotoxicus» anlayışını — immun sisteminin öz strukturlarına qarşı aqressiyasına fitri qadağanı — irəli sürdü.
Lakin artıq 1950-ci illərdə bunun əksini sübut edən dəlillər əldə olundu. Ən mühüm töhfəni immunoloji tolerantlıq nəzəriyyəsini işləyib hazırlayan Frenk Makfarleyn Bernet və Piter Medavar verdilər. Onlar göstərdilər ki, müəyyən şəraitdə öz antigenlərini tanıma mexanizmi pozula bilər. Bu kəşf patogenez baxımından avtoimmun xəstəliyin nə demək olduğunu anlamaq üçün əsas oldu.
Paralel olaraq klinik müşahidələr inkişaf edirdi. Dəri, oynaqlar, qaraciyər, qalxanabənzər vəzi və digər orqanların avtoimmun xəstəlikləri təsvir olundu. Tədricən aydın oldu ki, immun aqressiya həm lokal, həm də sistemik ola bilər və eyni vaxtda bir neçə toxumanı əhatə edə bilər. XX əsrin ikinci yarısında avtoanticisimlərin aşkar edilməsinə yönəlmiş laborator üsulların tətbiqi klinik təzahürləri konkret immunoloji pozğunluqlarla əlaqələndirməyə imkan verdi və bu da avtoimmun patologiyanı nəhayət tibbın müstəqil istiqaməti kimi möhkəmləndirdi.
Səbəbləri
Son onilliklərdə həkimlər və tədqiqatçılar autoimmun xəstəlikləri olan pasiyentlərin sayının davamlı artdığını qeyd edirlər. Bu, immun sisteminin işinə təsir edən daxili və xarici amillərin birgə təsiri ilə bağlıdır. Müasir tibb autoimmun prosesləri immun tənzimetmə mexanizmlərinin mürəkkəb pozğunluğunun nəticəsi kimi nəzərdən keçirir; bu zaman müdafiə hüceyrələri sağlam toxumalara hücum etməyə başlayır.
Autoimmun xəstəliklərin əsas səbəblərinə aiddir:
- irsi meyillilik – immun cavabı tənzimləyən genlərin müəyyən variantları;
- infeksiyalar – bəzi virus və bakteriyalar orqanizmin öz toxumalarına oxşar antigenlərə malikdir;
- hormonal amillər – qadınlarda autoimmun xəstəliklər daha tez-tez rast gəlinir;
- ətraf mühit amilləri – siqaret çəkmə, ultrabənövşəyi şüalar, bəzi kimyəvi maddələr;
- bəzi dərman vasitələrinin təsiri;
- xroniki stress və immun sistemin tənzimlənməsinin pozulması.
Beləliklə, autoimmun xəstəliklərin səbəbləri əlverişsiz amillərin kompleks təsir göstərdiyi mürəkkəb qarşılıqlı əlaqələr şəbəkəsini formalaşdırır.
İnkişaf mexanizmi
Vaxtında müalicə olmadan autoimmun xəstəliklər tədricən proqressivləşməyə meyllidir. Erkən mərhələdə immun aqressiya gizli keçə bilər, yalnız toxumaların ayrı-ayrı sahələrini cəlb edir. Lakin zaman keçdikcə iltihabi proses güclənir, getdikcə daha çox hüceyrə və strukturu cəlb edir.
İmmun sisteminin daimi aktivləşməsi orqanların xroniki zədələnməsinə səbəb olur. Sağlam toxumalar birləşdirici toxuma ilə əvəz olunur, onların funksiyası pozulur, geri dönməz dəyişikliklər formalaşır. Orqan-spesifik formalarda bu, bir orqanın fəaliyyətinin azalması və ya itməsi ilə ifadə olunur, məsələn, qalxanabənzər vəzinin autoimmun xəstəliyi. Sistem patologiyalarında isə eyni vaxtda orqanizmin bir neçə sistemi zədələnir.
Xəstəliyə nəzarətin olmaması xüsusi rol oynayır: müalicəsiz kəskinləşmələr tez-tez baş verir, remissiya dövrləri qısalır, immun pozğunluqlar isə davamlı xarakter alır. Buna görə də autoimmun xəstəliklərin erkən diaqnostikası və düzgün müalicəsi proqnoza və pasiyentin həyat keyfiyyətinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir.
Təsnifat
Klinik təzahürlərin belə müxtəlifliyi onunla izah olunur ki, immun hücum həm orqanizmin ciddi məhdudlaşdırılmış bir sahəsinə yönələ, həm də eyni vaxtda bir neçə toxumaya yayıla bilər. Buna görə klinik praktikada hər biri xəstəliyin dominant əlamətinə əsaslanan bir neçə təsnifat variantı tətbiq olunur.
Zədələnmənin miqyası baxımından iki prinsipial fərqli forma ayırd edilir.
- Birinci halda immun sistemi aqressiyanı bir konkret orqanda cəmləşdirir. Belə hallar ayrı bir anatomik sahə daxilində immun nəzarətin pozulması zamanı formalaşır və qalxanabənzər vəzinin, böyrəklərin, qaraciyərin və ya bağırsağın avtoimmun xəstəlikləri üçün xarakterikdir.
- İkinci variantda patoloji immun proses bir orqanla məhdudlaşmır, eyni vaxtda bir neçə sistemi cəlb edir və daha mürəkkəb, dəyişkən klinik mənzərəyə malik sistem avtoimmun patologiyalar formalaşdırır.
İmmun zədələnmənin üstünlük təşkil edən zonasına görə təsnifat ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Avtoimmun xəstəliklərin siyahısı aşağıdakı kimi görünə bilər:
- Avtoimmun tireoidit
- AVtoimmun Qastrit
- Revmatoid Artrit
- Sistemik qırmızı qurdeşənəyi
- Bextrev xəstəliyi
- Psoriaz
Klinik mənzərə
Avtoimmun xəstəliklərin klinik təzahürləri kəskin müxtəlifliyi ilə fərqlənir və çox vaxt ciddi spesifik əlamətlərə malik olmur. Buna görə xəstəliyin ilkin mərhələlərində onlar tez-tez digər vəziyyətlər altında maskalanır və pasiyent uzun müddət müxtəlif mütəxəssislər tərəfindən müşahidə olunur. Simptomlar tədricən formalaşır, orqanizmin öz toxumalarının xroniki iltihabını və zədələnməsini əks etdirir.
Avtoimmun xəstəliyin ən çox rast gəlinən əlamətlərinə aşağıdakılar aiddir:
- Istirahətdən sonra keçməyən davamlı əsassız yorğunluq;
- Kəskin infeksiya əlamətləri olmadan subfebril temperatur;
- Tez-tez miqrasiya xarakterli əzələ və oynaq ağrıları;
- Oynaqların avtoimmun xəstəliyində səhər sərtliyi epizodları;
- Endokrin vəzilərinin zədələnməsi ilə əlaqəli bədən çəkisi dəyişiklikləri;
- Autoimmun dəri xəstəliklərində dəri səpgiləri, quruluq, piqmentasiyanın dəyişməsi;
- Həzm pozğunluqları, ishal və ya qəbizlik (bağırsaqların cəlb olunması zamanı);
- Qalxanabənzər vəzinin zədələnməsi zamanı boyun nahiyəsində təzyiq hissi və hormonal fonun dəyişkənliyi;
- Autoimmun ağciyər xəstəliklərində təngnəfəslik və öskürək;
- Autoimmun böyrək xəstəliyində ödemlər və sidik analizinin dəyişiklikləri.
Xarakterik xüsusiyyət gedişin dalğavari olmasıdır. Nisbi rifah dövrləri xəstəliyin kəskinləşmələri ilə əvəz olunur, bu zaman autoimmun xəstəliyin simptomları güclənir. Çox vaxt somatik təzahürlərə emosional dəyişikliklər də qoşulur ki, bu da autoimmun xəstəliklərin psixosomatikası mövzusuna marağı izah edir (lakin o, patologiyanın aparıcı səbəbi hesab edilmir).
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Autoimmun xəstəliklərin diaqnostikası yalnız immun zədələnmə faktının təsdiqlənməsinə deyil, həm də onun lokalizasiyasının, aktivliyinin və orqanların cəlb olunma dərəcəsinin dəqiqləşdirilməsinə yönəlmiş çoxmərhələli prosesdir. Universal analiz mövcud deyil, buna görə müayinə həmişə fərdi qaydada seçilir.
Diaqnostik alqoritmə daxildir:
- Qan laborator müayinəsi. Əsas əhəmiyyət autoimmun xəstəliklər üçün analizə aiddir; bu analiz öz toxuma, hüceyrə və reseptor strukturlarına yönəlmiş antiteləri aşkar etməyə imkan verir.
- İmmunoloji profilləşdirmə. Hüceyrədaxili və membran antigenlərinə qarşı antinüvə və digər autoantitelərin təyini immun pozğunluğun xarakterini və istiqamətini anlamağa kömək edir.
- İltihabi aktivliyin qiymətləndirilməsi. Sistemik iltihabi prosesin ifadəlilik dərəcəsini və immun sisteminin cəlb olunma səviyyəsini əks etdirən göstəricilər təyin edilir.
- Hormonal statusun öyrənilməsi. Qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri və endokrin vəzilərin zədələnməsinin digər formalarından şübhələnildikdə aparılır.
- Vizualizasiya metodları. Ultrasəs müayinələri, tomoqrafik texnologiyalar və digər vizual diaqnostika üsulları orqan və toxumalarda struktur dəyişiklikləri aşkar etməyə imkan verir.
- Funksional diaqnostika. Xüsusi testlər qaraciyərin, böyrəklərin, ağciyərlərin və bağırsaqların funksiyasının nə dərəcədə qorunduğunu qiymətləndirmək üçün tətbiq olunur.
- Dinamikada müşahidə. Autoimmun prosesin aktivliyinə nəzarət etmək və aparılan müalicənin effektivliyini təhlil etmək üçün təkrar tədqiqatlar zəruridir.
Belə çoxpilləli diaqnostik alqoritm xüsusilə xəstəliyin sistem formalarında əhəmiyyətlidir, belə ki, immun aqressiya eyni zamanda bir neçə orqana təsir edir.
Ağırlaşmalar
Autoimmun xəstəliklərin təhlükəsi yalnız cari təzahürlərdə deyil. Uzunmüddətli gediş və immun prosesin yüksək aktivliyi zamanı uzaq nəticələr formalaşır ki, onlar tədricən toplanır və orqanizmin öz toxumalarının xroniki zədələnməsini əks etdirir. Bu dəyişikliklər hiss olunmadan inkişaf edir, lakin zaman keçdikcə proqnozu müəyyən edən əsas amilə çevrilir.
Autoimmun pozğunluqların ən ciddi nəticələrinə aşağıdakılar daxildir:
- Orqanın funksional imkanlarının itirilməsi. Qaraciyər, böyrəklər, ağciyərlər və endokrin vəzilər zədələndikdə onların normal fizioloji prosesləri dəstəkləmə qabiliyyəti tədricən azalır.
- Uzunmüddətli hormonal pozğunluqlar. Xüsusilə belə dəyişikliklər tez-tez qalxanabənzər vəzinin autoimmun xəstəliklərini müşayiət edir və maddələr mübadiləsinin pozulmasına gətirib çıxarır.
- Oynaqların quruluşunun dəyişməsi və hərəkətlərin məhdudlaşması. Autoimmun oynaq xəstəliyində uzunmüddətli iltihab deformasiya formalaşmasına və hərəkətliliyin azalmasına kömək edir.
- Çapıq toxumasının formalaşması. Funksional cəhətdən aktiv hüceyrələrin birləşdirici toxuma ilə əvəz olunması orqanların davamlı struktur yenidənqurmalarına gətirib çıxarır.
- Onlar damar şəbəkəsinin və daxili orqanların prosesə cəlb olunması ilə müşayiət olunur, xəstəliyin sistem xarakterini gücləndirir.
- Gündəlik vəziyyətin pisləşməsi. Daimi simptomlar, fasiləsiz müalicəyə ehtiyac və adi aktivliyin məhdudlaşdırılması insanın həyat keyfiyyətinə nəzərəçarpacaq dərəcədə təsir edir.
Belə nəticələrin qarşısının alınması autoimmun xəstəliklərin erkən aşkarlanmasının və terapiyaya vaxtında başlanmasının əsas vəzifələrindən biri hesab olunur.
Müalicə
Autoimmun xəstəlikləri necə müalicə etməli? Terapiya pasiyentin uzunmüddətli müşayiəti strategiyası prinsipi ilə qurulur. Müalicənin məqsədi immun sistemini nəzarət edilən çərçivədə saxlamaq, zədələnmiş orqanların fəaliyyətini qorumaq və ağır nəticələr riskini minimuma endirməkdir. Autoimmun proses xroniki pozğunluqlara aid olduğundan, müalicə sxemi həmişə fərdi seçilir və insanın vəziyyəti və xəstəliyin təzahürlərinin xarakteri dəyişdikcə dəyişdirilə bilər.
Burada immuniteti tamamilə “söndürmək” deyil, onun patoloji aktivliyini azaltmaq, infeksiyalara və digər xarici təhlükələrə qarşı müqavimət qabiliyyətini qorumaq vacibdir. Bunun üçün autoimmun prosesin əsas mexanizmlərinə təsir göstərən müxtəlif dərman qrupları tətbiq olunur:
- İmmun aktivliyin tənzimləyiciləri, hansı ki, immun hüceyrələrin davranışını dəyişir və öz strukturlarına qarşı yönəlmiş anticisimlərin sintezini azaldır.
- Avtoimmun iltihabın saxlanılmasında aparıcı rol oynayan limfositlərin aktivliyini azaldan, həddindən artıq immun cavabı basdıran vasitələr.
- Toxuma zədələnməsini məhdudlaşdıran və xroniki iltihabın inkişafını ləngidən iltihabəleyhinə təsirli preparatlar.
- İmmun aqressiyanın başlanmasında və saxlanılmasında iştirak edən molekullara və reseptorlara dəqiq təsir göstərən selektiv immun texnologiyalar.
Bu cür terapevtik taktika sistem autoimmun xəstəliklərdə, habelə prosesin həyat üçün vacib orqanları — böyrəkləri, ağciyərləri, qaraciyəri və ya mərkəzi sinir sistemi strukturlarını əhatə etdiyi hallarda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Simptomatik müalicə xəstəliyin təzahürlərinin yüngülləşdirilməsinə və pasiyentin özünü hiss etməsinin yaxşılaşdırılmasına yönəlmişdir. O, immun mexanizmlərə birbaşa təsir göstərmir, lakin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Simptomatik terapiya çərçivəsində tətbiq olunur:
- Autoimmun oynaq xəstəliyində ağrı və sərtliyin azaldılması üçün vasitələr;
- Autoimmun qalxanabənzər vəzi xəstəliklərində hormonal pozğunluqların korreksiyası üçün preparatlar;
- Qaraciyər, bağırsaq, dəri zədələnmələri zamanı dəstəkləyici terapiya;
- Maddələr mübadiləsi pozğunluqlarının və defisit vəziyyətlərinin korreksiyası.
Son illərdə autoimmun xəstəliklərin müalicəsinə yeni yanaşmalar fəal şəkildə inkişaf edir. Bunlara pasiyentin fərdi immunoloji profilinə əsaslanan fərdiləşdirilmiş tibb və immun tolerantlığın bərpasına yönəlmiş hüceyrə texnologiyaları daxildir. Bütün immuniteti basdırmadan autoaqressiv hüceyrələrə selektiv təsir metodları araşdırılır ki, bu da daha təhlükəsiz və daha effektiv terapiya perspektivləri açır.
Reabilitasiya
Autoimmun xəstəliklərdə reabilitasiya dərman müalicəsi qədər az əhəmiyyət daşımır. Onun vəzifəsi əldə olunmuş terapevtik effekti möhkəmləndirmək, xəstəliyin proqressivləşməsini ləngitmək və insanın tamhüquqlu həyata uyğunlaşmasına kömək etməkdir.
Reabilitasiya tədbirləri kompleksinə daxildir:
- Xəstəliyin formasına və orqan zədələnməsinin dərəcəsinə uyğun seçilmiş müalicəvi fiziki aktivlik.
- İltihabın azaldılmasına və toxumalarda mikrosirkulyasiyanın yaxşılaşdırılmasına yönəlmiş fizioterapevtik metodlar.
- Yuxu, istirahət rejimi və yüklənmələrin bölüşdürülməsi daxil olmaqla həyat tərzinin korreksiyası.
- İltihabi aktivliyin azaldılmasına və zədələnmiş orqanların funksiyalarının dəstəklənməsinə yönəlmiş autoimmun xəstəliklərdə pəhriz.
- Xroniki xəstəlik xarakteri ilə mübarizə aparmağa və stress səviyyəsini azaltmağa kömək edən psixoloji dəstək.
- Xəstəliyin xüsusiyyətlərinin özünənəzarət vərdişlərinin və anlaşılmasının formalaşdırılmasına yönəlmiş pasiyent təlimi.
Reabilitasiya həmişə əsas müalicə fonunda aparılır və pasiyentin vəziyyətinin müntəzəm qiymətləndirilməsini tələb edir.
Profilaktika
Autoimmun xəstəliklərin inkişaf riskini tamamilə istisna etmək mümkün deyil, çünki irsi meyillilik mühüm rol oynayır. Lakin müasir klinik müşahidələr təsdiq edir ki, məqsədyönlü profilaktik tədbirlər risk qrupuna daxil olan insanlarda autoimmun prosesin başlanma ehtimalını azalda və onun inkişafını ləngidə bilər. Profilaktika xüsusilə ailə anamnezində immun sisteminin autoimmun xəstəlikləri və ya artıq aşkar edilmiş immunoloji pozğunluqları olan şəxslər üçün aktualdır.
Əsas profilaktik tədbirlərə daxildir:
- İnfeksiyaların vaxtında müalicəsi. Xroniki virus və bakterial ocaqlar immun sisteminin daimi aktivləşməsini dəstəkləyir və autoimmun iltihabın başlanğıc mexanizminə çevrilə bilər.
- Dərman vasitələrinin rasional tətbiqi. Nəzarətsiz preparat qəbulu orqanizmin öz toxumalarının antigen xüsusiyyətlərini dəyişdirə bilər.
- Hormon balansının qorunması. Daxili sekresiya vəzilərinin, xüsusilə qalxanabənzər vəzinin funksiyalarının müntəzəm nəzarəti autoimmun pozğunluqları erkən mərhələdə aşkar etməyə kömək edir.
- İltihabi yükün azaldılması. Qidalanmanın korreksiyası, siqaretdən imtina və toksinlərin təsirinin minimallaşdırılması xroniki iltihabı azaldır.
- Mülayim fiziki aktivlik. Mütəmadi hərəkət mübadilə proseslərinin normallaşmasına kömək edir və immun tənzimləməni dəstəkləyir.
- Stress səviyyəsinə nəzarət.
- Profilaktik müayinələr. Autoimmun xəstəliklər üçün analizlər ifadə olunmuş simptomlar meydana çıxmazdan əvvəl belə antitelləri aşkar etməyə imkan verir.
- Qidalanmaya fərdi yanaşma. Autoimmun xəstəliklər və onlara meyllilik zamanı pəhriz bağırsaq baryerinin dəstəklənməsinə və immun hiperaktivliyin azalmasına yönəlir.
Kompleks profilaktika həkim nəzarətinə ehtiyacı aradan qaldırmır, lakin xəstəliyin ağır gedişi riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Yadda saxla!
Məxmər şəkildə gedən simptomların birləşmiş xarakteri — uzunmüddətli yorğunluq, vaxtaşırı hərarətin yüksəlməsi, oynaq ağrıları, dəri dəyişiklikləri və bir patologiyanın çərçivəsinə sığmayan daxili orqan zədələnməsi əlamətləri zamanı autoimmun xəstəliklərdən şübhələnmək lazımdır. Xüsusi diqqət tələb edən hallar odur ki, simptomlar aylarla davam edir və dalğavari şəkildə güclənir. Belə əlamətlər ortaya çıxdıqda həkimə müraciəti gecikdirməmək və autoimmun xəstəliklər üzrə analizlər daxil olmaqla müayinədən keçmək vacibdir. Erkən diaqnostika geri dönməz dəyişikliklər formalaşmadan müalicəyə başlamağa imkan verir və proqnozu əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır.
Əlaqəli Xəstəliklər
- 1-ci tip şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Addison xəstəliyi
- Adrenogenital sindrom (anadangəlmə böyrəküstü vəz hiperplaziyası)
- Akromegaliya
- Amenoreya
- Autoimmun tireoidit
- Böyrəküstü vəzi xərçəngi
- Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- D vitamini çatışmazlığı
- Diabetik ayaq
- Diabetik ketoasidoz
- Diabetik nefropatiya
- Diabetik neyropatiya
Suallar və cavablar
Xeyr, avtoimmun xəstəliklər yoluxucu deyil, çünki onların əsasında infeksiya deyil, immun sisteminin öz toxumalarına qarşı yanlış reaksiyası dayanır. Bu proses xəstədən sağlam insana keçmir. Bəzi hallarda infeksiyalar yalnız meylli şəxsdə avtoimmun prosesi tetikləyən amillərdən biri ola bilər, lakin bu, xəstəliyin özünün yoluxucu olması demək deyil.
Bir çox avtoimmun xəstəlikdə genetik meyllik rol oynayır — yaxın qohumlarda belə xəstəliklər olduqda risk bir qədər artır. Lakin bu, irsi keçmənin mütləq olduğu demək deyil: genetik amillər yalnız zəminə töhfə verir, xəstəliyin inkişafı üçün əlavə ətraf mühit amilləri də lazımdır. Konkret riski qiymətləndirmək üçün endokrinoloqla ailə tarixçəsini müzakirə etmək faydalıdır.
Avtoimmun xəstəliklərin çoxu xroniki xarakter daşıyır və müalicənin məqsədi əsasən iltihabı nəzarətdə saxlamaq, kəskinləşmələrin qarşısını almaq və orqanların zədələnməsini yavaşlatmaqdır. Gedişat remissiya və kəskinləşmə dövrləri ilə növbələşə bilər, fərdi fərqlər böyükdür. Uzunmüddətli müşahidə və endokrinoloqun tövsiyələrinə davamlı əməl etmək vəziyyətin sabit saxlanmasına kömək edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Bariatriya və arıqlamaq üçün müasir preparatlar
Piylənmə bütün dünyanın probleminə çevrilmişdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, bir milyarddan çox insanın artıq çəkisi var və…
İstiqamət: Bariatrik cərrahiyyə / Endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
