Menopause

Qadının həyatında yumurtalıqların funksiyasının sönməsi ilə bağlı son müstəqil aybaşı. 12 ay aybaşı olmadıqdan sonra geriyə dönük təsdiqlənir.

Sinonimlər: Klimaks

Menopauza həyatın təbii mərhələsidir: yumurtalıqlarda follikulların müntəzəm yetişməsi dayanır, estrogen və progesteron kifayət qədər hasil olunmur. Menopauzanın tarixi son aybaşı günü sayılır, lakin bunu yalnız ardıcıl 12 ay ərzində heç bir qanlı ifrazat olmadıqda geriyə baxaraq təsdiq etmək mümkündür. Əksər qadınlarda bu, 45–55 yaş arasında, orta hesabla təxminən 50 yaşda baş verir.

Prosesin mahiyyəti

Yumurtalıqlarda follikul ehtiyatı hələ doğuşdan əvvəl formalaşır və tədricən tükənir. Ehtiyat azaldıqca estradiolun səviyyəsi düşür, hipofiz isə cavab olaraq follikulstimullaşdırıcı hormonun (FSH) hasilatını artırır. Keçid bir neçə il çəkir: əvvəlcə aybaşı dövrlərinin nizamsızlaşdığı perimenopauza, sonra menopauzanın özü və postmenopauza gəlir. Bundan başqa ayırd edilir:

vaxtından əvvəl menopauza — 40 yaşdan əvvəl (yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığı);
erkən menopauza — 40–45 yaşda;
cərrahi və ya yatrogen menopauza — yumurtalıqlar çıxarıldıqdan, kimyaterapiya və ya şüa terapiyasından sonra.

Klinik əhəmiyyəti

45 yaşdan yuxarı qadınlarda menopauza adətən hormon analizləri olmadan, klinik əlamətlərə əsasən müəyyən edilir. FSH və estradiol müayinəsi mübahisəli hallarda lazım olur: yumurtalıq funksiyasının erkən sönməsinə şübhə olduqda və ya uşaqlıq çıxarıldıqdan sonra aybaşına görə istiqamətlənmək mümkün olmadıqda.

Tipik təzahürlər isti basmaları, gecə tərləməsi, yuxu pozğunluqları, əhval dəyişkənliyi, uşaqlıq yolunun quruluğu və libidonun azalmasıdır. Onların şiddəti fərdidir: bəzi qadınlar simptomları demək olar ki, hiss etmir, digərlərində isə həyat keyfiyyəti nəzərəçarpacaq dərəcədə aşağı düşür. Şikayətləri yüngülləşdirmək üçün həkim menopauzal hormonal terapiya və ya qeyri-hormonal vasitələr təklif edə bilər — seçim yaşdan, simptomlardan və əks-göstərişlərdən asılıdır.

Vacibdir: 12 ay aybaşı olmadıqdan sonra cinsiyyət yollarından istənilən qanaxma «aybaşının qayıtması» deyil, ginekoloji müayinə üçün səbəbdir.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

Menopauzadan sonra estrogen çatışmazlığı sümük kütləsinin itirilməsini sürətləndirir, osteoporoz və sınıq riskini artırır, lipid göstəricilərinin əlverişsiz dəyişməsinə və ürək-damar riskinin yüksəlməsinə səbəb olur. Tez-tez menopauzanın genitouriner sindromu inkişaf edir: uşaqlıq yolu selikli qişasının quruması və nazikləşməsi, tez-tez sidik ifrazı istəyi, təkrarlanan sidik yolu infeksiyaları. Simptomlar güclü olduqda klimakterik sindromdan danışılır.