Thrombosis

Damarın və ya ürək boşluğunun daxilində qan laxtasının (trombun) əmələ gəlməsi; qan axınını qismən və ya tamamilə bağlayır.

Tromboz qanın lazım olmayan yerdə — zədələnməmiş və ya dəyişmiş damarın daxilində patoloji laxtalanmasıdır. Laxtalanma qanaxmanı dayandıran müdafiə mexanizmidir, lakin laxtalanma və laxtalanma əleyhinə sistemlər arasında tarazlıq pozulduqda laxta mənfəzin daxilində yaranır. Tromb damarı olduğu yerdə tuta və ya qopub qan axını ilə başqa orqana apara bilər — bu, tromboemboliya adlanır.

Səbəblər və risk amilləri

Klassik olaraq üç qrup səbəb ayırd edilir (Virxov triadası): qan axınının yavaşlaması, damar divarının zədələnməsi və qanın laxtalanma qabiliyyətinin artması.

Venoz tromboz: uzunmüddətli hərəkətsizlik, əməliyyatlar və travmalar, onkoloji xəstəliklər, hamiləlik və doğuşdan sonrakı dövr, estrogen tərkibli dərmanlar, piylənmə, irsi və qazanılmış trombofiliyalar (o cümlədən antifosfolipid sindromu).
Arterial tromboz: ən çox aterosklerotik piləyin cırılması (aterotromboz), həmçinin siqaret çəkmək, diabet, hipertenziya.
Ürəkdə trombalar: qulaqcıqların fibrillyasiyası, geniş infarkt, süni qapaqlar.

Simptomlar

Yerləşmədən asılıdır. Ayağın dərin venalarının trombozu — baldırın ödemi, ağrısı, gərginliyi, rənginin dəyişməsi. Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası — qəfil təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrı, qanlı öskürək, huşunu itirmə. Arterial tromboz miokard infarktına, işemik insulta, ətrafın və ya bağırsağın kəskin işemiyasına səbəb olur.

Diaqnostika

Venalar üçün əsas üsul kompression USM, ağciyər arteriyası üçün KT-angioqrafiyadır. Aşağı ehtimalda D-dimer venoz trombozu istisna etməyə kömək edir. Arterial trombozlar EKQ, troponin, beynin KT/MRT-si, angioqrafiya ilə təsdiqlənir. Gənc pasiyentlərdə və qeyri-adi yerləşmədə trombofiliya üzrə müayinə aparılır.

Müalicə

Venoz trombozun müalicəsinin əsası antikoaqulyantlardır. Arterial trombozda çox vaxt qan axınının təcili bərpası tələb olunur: trombolizis, trombektomiya, stentləmə, sonra isə uzunmüddətli antiaqreqant terapiya. Dərmanların seçimini və müddətini həkim müəyyən edir.

Profilaktika

Əməliyyatlardan sonra erkən ayağa qalxmaq, göstərişə görə stasionarda dərman profilaktikası, uzun səfərlərdə hərəkət, siqaretdən imtina, qulaqcıqların fibrillyasiyasının müalicəsi.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Qəfil təngnəfəslik, 5 dəqiqədən uzun davam edən döş qəfəsində ağrı, qanhayxırma, insult əlamətləri (üzün asimmetriyası, qolda və ya ayaqda zəiflik, nitqin pozulması), soyuq solğun ətraf olduqda təcili tibbi yardım (103) çağırın. Bir ayaqda ödem və ağrı həmin gün həkim baxışı tələb edir.