Çıxıq — oynağı təşkil edən sümüklərin bir-birinə nisbətən yerindən çıxmasıdır. Ən çox çiyin, barmaqlar, dirsək və diz qapağı zədələnir. Çıxığı yalnız həkim, adətən rentgen müayinəsindən sonra, yerinə salmalıdır: özbaşına cəhd damar, sinir zədəsinə və sınığa səbəb ola bilər.
Əlamətlər
- Oynaqda kəskin ağrı
- Oynağın forması dəyişib, qeyri-təbii vəziyyətdədir
- Oynaqda hərəkət mümkün deyil və ya çox ağrılıdır
- Şişkinlik, göyərmə
- Zədədən aşağıda keyimə, karıncalanma, soyuqluq — sinir və ya damar zədəsi əlaməti
Nə etməli
-
Oynağı olduğu vəziyyətdə saxlayın
Zərərçəkəni sakitləşdirin. Oynağı tapdığınız vəziyyətdə hərəkətsiz saxlayın, ona ən az ağrı verən rahat vəziyyət tapmağa kömək edin.
-
Hərəkətsizləşdirin
Qolu yaylıq və ya parça ilə bədənə yaxın asın; ayağı yumşaq əşyalarla (yastıq, bükülmüş paltar) hər iki tərəfdən dəstəkləyin.
-
Soyuq qoyun
Parçaya bükülmüş buz və ya soyuq kompres ağrını və şişkinliyi azaldır.
-
Qan dövranını yoxlayın
Zədədən aşağıda barmaqların rənginə, istiliyinə və həssaslığına baxın. Bu əlamətlər pisləşərsə, dərhal 103-ə zəng edin.
-
Həkimə çatdırın
Zərərçəkəni travmatoloji yardım göstərən müəssisəyə aparın və ya 103-ə zəng edin. Həkim müayinəsinədək yemək və içməkdən çəkinmək məsləhətdir — yerinə salma ağrısızlaşdırma ilə aparıla bilər.
Nə etmək olmaz
- Çıxığı özünüz yerinə salmağa çalışmayın
- Oynağı dartmayın, burmayın, «yoxlamaq» üçün tərpətməyin
- Zərərçəkəni zədələnmiş ayaq üstündə yeriməyə məcbur etməyin
- Üzük və bilərzikləri şişkinlik artdıqdan sonra çıxarmağa çalışmayın — mümkünsə dərhal çıxarın
- İsti kompres qoymayın
Nə vaxt 103-ə zəng etməli
Dərhal 103-ə zəng edin, əgər:
- çıxıq bud-çanaq, diz və ya dirsək kimi iri oynaqdadır;
- zədədən aşağıda ətraf solğun, soyuq, göyərmiş və ya keyimişdir;
- yaradan sümük görünür və ya güclü qanaxma var;
- zədə yol qəzası, yüksəklikdən yıxılma zamanı baş verib və başqa travmalar da ola bilər;
- boyun və ya bel nahiyəsində zədə şübhəsi var.
Uşaqlarda
Balaca uşaqlarda tez-tez rast gəlinən zədə — uşağı qolundan qəfil dartdıqda və ya qaldırdıqda dirsək oynağında mil sümüyü başının yarımçıxığıdır. Uşaq ağlayır, qolunu bədəninə sıxıb tərpətmir. Qolu özünüz düzəltməyə çalışmayın — travmatoloq və ya pediatra müraciət edin. Qarşısını almaq üçün uşağı əllərindən tutub qaldırmayın və yelləməyin.
Tez-tez verilən suallar
Bəli. Oynaq yerinə qayıtsa da bağlar, oynaq kapsulu, sümük kənarları zədələnə bilər. Müayinə olunmayan çıxıq tez-tez təkrarlanan (vərdişi) çıxığa çevrilir.
İlk yardım mərhələsində bunu etibarlı şəkildə ayırmaq mümkün deyil — hər ikisi deformasiya, ağrı və hərəkət pozulması ilə özünü göstərir. Ona görə hər iki halda kömək eynidir: hərəkətsizləşdirmə, soyuq və həkim müayinəsi, rentgen.
Bu mövzuda məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
