Bağırsağın MRT-si, yoxsa kolonoskopiya: hansı daha yaxşıdır?

Kolonoskopiya endoskopun köməyi ilə yoğun bağırsağın selikli qişasına vizual baxışdır. Endoskop ucunda videokamera olan nazik, elastik borudur. Təsvir real vaxtda ekrana ötürülür, həkim selikli qişanın vəziyyətini görür və lazım olduqda şübhəli sahədən histoloji müayinə üçün toxuma nümunəsi götürə bilir.

Poliplər aşkarlandıqda bəzi hallarda eyni müayinə zamanı götürülə də bilər. Bu, üsulun əsas üstünlüyüdür: diaqnostika ilə birlikdə müdaxilə də mümkündür.

Müayinənin narahatlığını azaltmaq üçün bəzi hallarda sedasiya, yəni yüngül sakitləşdirici yuxu istifadə olunur. Bu barədə qərar həkim və anestezioloqla birlikdə verilir.

Bağırsağın MRT-si maqnit sahəsi və radiotezlikli impulslar vasitəsilə orqanın təsvirini alan qeyri-invaziv müayinədir. Bu zaman endoskop yeridilmir. Ardıcıl kəsiklər əsasında bağırsaq divarı, ətraf toxumalar və limfa düyünləri haqqında üçölçülü məlumat alınır.

MRT şüalanma yaratmır və bağırsağın divarının qalınlaşması, kənar toxumalara yayılma, fistulalar və iltihabi dəyişikliklər kimi vəziyyətlərin qiymətləndirilməsində faydalıdır. Lakin selikli qişanın səthindəki kiçik poliplərin və erkən dəyişikliklərin görünməsi kolonoskopiyadan məhduddur və biopsiya götürmək mümkün deyil.

Əsas nəticə belədir: MRT kolonoskopiyanı bütün hallarda əvəz etmir. Selikli qişanın səthi dəyişikliklərinin aşkarlanması və histoloji müayinə üçün kolonoskopiya əsas üsul olaraq qalır.

Müayinə aşağıdakı vəziyyətlərdə həkim tərəfindən məsləhət görülə bilər:

• uzunmüddətli ishal və ya xroniki qəbizlik;
• nəcisdə qan, selik və ya irin;
• qarında davamlı ağrı, köp və diskomfort;
• səbəbsiz arıqlama və ya anemiya;
• ailədə bağırsaq xərçəngi və ya poliplər olması;
• müəyyən yaşdan sonra profilaktik skrininq, yaşı və tezliyi həkim müəyyən edir.

Risk amilləri olan şəxslərdə müayinə daha erkən yaşda təklif oluna bilər. Əlamətlər olmasa da profilaktik müayinə erkən aşkarlama baxımından vacibdir.

Bağırsağın MRT-si aşağıdakı hallarda həkim tərəfindən əlavə və ya alternativ üsul kimi nəzərdən keçirilə bilər:

• kolonoskopiyaya əks göstərişlər olduqda;
• endoskopik müayinənin texniki səbəblərdən tamamlana bilmədiyi hallarda;
• xroniki iltihabi bağırsaq xəstəliklərində divarın və fistulaların qiymətləndirilməsi üçün;
• aşkarlanmış şişin yayılmasının və ətraf toxumalara təsirinin dəqiqləşdirilməsi üçün;
• pasiyent kolonoskopiyadan imtina etdikdə, həkimlə risklər müzakirə edilməklə.

Müayinənin keyfiyyəti hazırlıqdan asılıdır. Bağırsaqda qalıq olarsa, görüntü pisləşir və patologiya nəzərdən qaça bilər. Hazırlığın konkret sxemini və vasitələrini müayinəni təyin edən həkim müəyyən edir, dərman və dozaları özbaşına seçməyin.

1. Qidalanma. Müayinədən bir neçə gün əvvəl liflə zəngin qidalar (çiy tərəvəz, meyvə, paxlalılar, qoz-fındıq, toxum) məhdudlaşdırılır.
2. Maye rejimi. Müayinədən əvvəlki gün yüngül maye pəhrizinə keçilir, kifayət qədər maye içilir.
3. Bağırsağın təmizlənməsi. Həkimin təyin etdiyi təmizləyici məhlul göstərilən sxemlə qəbul edilir.
4. Müayinə günü. Kolonoskopiya adətən acqarına aparılır. Həkim müayinə üçün vaxtı və son maye qəbulunu dəqiqləşdirir.
5. Dərmanlar. Daimi qəbul etdiyiniz dərmanlar, xüsusilə qanı durulaşdıran vasitələr barədə həkimə əvvəlcədən məlumat verin.

MRT üçün bəzi hallarda daha sadə hazırlıq tələb olunur, lakin bağırsağın yaxşı görünməsi üçün həkim ayrıca göstəriş verə bilər.

Kolonoskopiyadan sonra qarında yüngül köp və ya qazın çıxması hissi ola bilər. Sedasiya aparılıbsa, müəyyən müddət sürücülükdən və vacib qərarlar verməkdən çəkinmək lazımdır. Nəticələr və biopsiya cavabı barədə həkim məlumat verir.

Hər üsulun öz gücü və zəif tərəfləri var. Bunları bilmək müayinənin məqsədini düzgün anlamağa kömək edir.

Kolonoskopiyanın üstünlükləri: selikli qişanın birbaşa görünməsi, biopsiya imkanı, bəzi poliplərin eyni müayinə zamanı götürülməsi. Məhdudiyyətləri: invazivlik, bağırsağın ətraflı təmizlənməsi zərurəti, bəzi insanlarda diskomfort və nadir hallarda ağırlaşmalar.

MRT-nin üstünlükləri: endoskop yeridilmir, bağırsaq divarının və ətraf toxumaların vəziyyəti qiymətləndirilir, şüalanma olmur. Məhdudiyyətləri: kiçik poliplər və səthi dəyişikliklər kolonoskopiya qədər dəqiq görünməyə bilər, biopsiya mümkün deyil, implant və ya kardiostimulyator kimi metal qurğular olduqda müayinə məhdudlaşa bilər.

Aşağıdakı əlamətlər bağırsaq problemlərinin göstəricisi ola bilər və həkim müayinəsini təxirə salmamağı tələb edir:

• nəcisdə qan, selik və ya qara rəng;
• bağırsağın işləməsində davamlı dəyişiklik: uzun qəbizlik və ya ishal;
• qarın ağrısı və köp, o cümlədən gecə narahatlığı;
• səbəbsiz arıqlama, yorğunluq və halsızlıq;
• tamamilə boşalmama hissi;
• qanazlığı (anemiya).

Bu əlamətlərin çoxu zərərsiz səbəblərdən də yarana bilər, lakin dəqiq səbəbi yalnız müayinə göstərir.

Müayinənin seçimində pasiyentin məlumatlı iştirakı vacibdir. Qəbulda aşağıdakı məsələləri müzakirə etmək məsləhətdir:

• əsas şikayətlər və onların müddəti;
• ailədə bağırsaq xərçəngi, polip və ya iltihabi bağırsaq xəstəliyi halları;
• əvvəl aparılmış müayinələrin nəticələri;
• daimi qəbul edilən dərmanlar, xüsusilə qanın laxtalanmasına təsir edənlər;
• allergiyalar, ürək-damar xəstəlikləri, hamiləlik ehtimalı;
• sedasiya və ağrıya münasibət, qorxu və narahatlıqlar.

Bu məlumatlar həkimə müayinənin növünü, hazırlıq qaydasını və lazım olduqda anesteziya variantını seçməyə kömək edir.

Hər iki müayinə üçün qəbuldan əvvəl və sonra bəzi qaydalara riayət etmək təhlükəsizliyi artırır. Müayinə günü yanınızda şəxsiyyət vəsiqəsi, əvvəlki tibbi sənədlər və dərmanların siyahısı olmalıdır. Sedasiya planlaşdırılırsa, müayinədən sonra evə müşayiətçi ilə qayıtmaq tövsiyə olunur.

MRT-yə girməzdən əvvəl bədəndəki metal qurğular, implantlar, kardiostimulyator, hamiləlik ehtimalı və klaustrofobiya barədə həkimə məlumat verin. Kontrast maddə tətbiq olunacaqsa, allergiya və böyrək xəstəlikləri haqqında da deyin.

Müayinədən sonra nəticələri həkimlə müzakirə etmək, şübhəli dəyişiklik aşkarlandıqda növbəti addımları aydınlaşdırmaq vacibdir. Nəticəni özbaşına şərh etməyin və müalicəyə başlamayın.

Bağırsaq xərçənginin skrininqi əlamət olmayan şəxslərdə şişin və ya xərçəngdən əvvəlki dəyişikliklərin erkən aşkarlanması məqsədi daşıyır. Skrininq üsulları arasında nəcisdə gizli qanın yoxlanması, kolonoskopiya və digər müayinələr var. Hansının, hansı yaşdan və neçə ildən bir seçiləcəyi risk səviyyəsindən asılıdır.

Poliplər çox vaxt əlamət vermir, lakin zamanla bədxassəli şişə çevrilə bilər. Buna görə risk qrupunda olan şəxslər profilaktik müayinəni təxirə salmamalıdır. Qərarı ailə həkimi, qastroenteroloq və ya koloproktoloq verir.

Birbaşa cavab yoxdur: üsullar bir-birini əvəz etmir, fərqli suallara cavab verir. Bağırsağın selikli qişasının skrininqi və poliplərin aşkarlanması üçün adətən kolonoskopiya üstünlük təşkil edir. Divarın qalınlığı, fistulalar, şişin yayılması və ətraf toxumalar haqqında məlumat üçün MRT əlavə dəyər verir.

Qərar şikayətlərə, yaşa, ailə tarixçəsinə, əvvəlki müayinə nəticələrinə və pasiyentin tolerantlığına əsasən qastroenteroloq və ya koloproktoloq tərəfindən verilir.