Aybaşının gecikməsi — menstruasiyanın adətən başlamalı olduğu gündə olmamasıdır. Bu səhifədə aybaşının gecikməsinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Ginekoloq Ginekoloq-endokrinoloq Reproduktoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Aybaşının gecikməsi — menstruasiyanın adətən başlamalı olduğu gündə olmamasıdır. Qadın bunu çox vaxt təqvimdən və ya tətbiqdən görür: müddət çatıb, bir-iki gün də keçib, amma ifrazat yoxdur. Belə tək bir epizod həmişə xəstəlikdən xəbər vermir. Lakin dövr dəfələrlə pozulursa, bu artıq vəziyyətə diqqətlə baxmaq üçün bir səbəbdir. Sağlam qadında menstruasiya ciddi şəkildə müəyyən bir gündə gəlməyə bilər. Bir çoxunda dövr bir qədər dəyişir: cari ayda qısa, növbəti ayda uzun olur. Ona görə də bir neçə günlük gecikmə fərdi normaya sığır. Burada orta rəqəmlərdən çox, konkret qadının adət etdiyi ritm önəmlidir. Əgər aybaşı həmişə 27–29 gündən bir başlayırdısa, 35-ci gündə menstruasiyanın olmaması artıq nəzərəçarpan pozuntudur. Daha uzun dövrdə isə belə tarix adi ola bilər. Gecikmə zamanı ilk sual — hamiləlik mümkündürmü? Bu, xüsusilə etibarlı qorunma olmadan və ya kontrasepsiyada səhvlə cinsi əlaqə olubsa vacibdir. Bu zaman erkən mərhələdə hamiləliyin ilk əlamətlərini adi premenstrual vəziyyətlə qarışdırmaq asandır. Qarının aşağı hissəsi çəkə bilər, döşlər şişə bilər, iştaha dəyişə bilər, yuxululuq yarana bilər. Bu hisslərə görə hamiləliyin baş verib-vermədiyini dəqiq bilmək mümkün deyil. Aşağıdakı hallarda ginekoloqa yazılmaq lazımdır: aybaşı adi müddətdən çox gecikirsə; gecikmələr təkrarlanmağa başlayıbsa; dövr kəskin dəyişibsə; ağrı, zəiflik, baş gicəllənməsi, temperatur və ya qeyri-adi ifrazat yaranıbsa. Gecikmənin özü pozuntunun məhz nədən yarandığını göstərmir. Bu, yalnız menstruasiya dövrünün adi qrafikdən çıxdığına dair bir siqnaldır. Sonra həkim gecikmənin müddətinə, qadının yaşına, şikayətlərinə, menstruasiyaların müntəzəmliyinə və dövrə təsir edə biləcək vəziyyətlərə baxır.
Növləri
Aybaşının gecikməsi müddətinə, təkrarlanma tezliyinə və qadının həyat dövrünə görə fərqləndirilir. Bu bölgü pozuntunun xarakterini onun səbəbləri və müayinəsi ilə qarışdırmadan təsvir etməyə kömək edir.
Müddətinə görə gecikmə belə olur:
- Qısamüddətli — menstruasiya adi müddətdən bir neçə gün gec başlayır;
- Orta — gözlənilən tarixdən bir həftədən çox aybaşı olmur;
- Uzunmüddətli — menstruasiya bir neçə həftə və daha çox müddətdə olmur;
- Aybaşının davamlı olmaması — menstruasiya uzun müddət olmur, həkim bu vəziyyəti amenoreya adlandıra bilər.
Tezliyinə görə birdəfəlik və təkrarlanan gecikmə fərqləndirilir. Birdəfəlik gecikmə bir dəfə yaranır, sonra dövr adi ritminə qayıdır. Təkrarlanan gecikmə yenidən özünü göstərir: menstruasiyalar arasındakı fasilələr müxtəlif olur, aybaşı gözlənilmədən gəlir, dövr təqvimi norma üçün gərəkli görünüşünü itirir.
Yaşa və həyat dövrünə görə gecikmə yeniyetmə, reproduktiv, doğuşdan sonrakı və premenopauzal ola bilər:
- Yeniyetmələrdə dövr hələ formalaşır, ona görə menstruasiyalar arasındakı fasilələr dərhal sabit olmur.
- Reproduktiv yaşda gecikmə cinsi həyatın müntəzəmliyi, ümumi vəziyyət və adət olunmuş dövr uzunluğu nəzərə alınmaqla qiymətləndirilir.
- Doğuşdan sonra aybaşı hər kəsdə eyni sürətlə bərpa olmur.
- Premenopauzada yumurtalıqların funksiyasının azalması səbəbindən menstruasiyalar arasındakı fasilələr tədricən dəyişə bilər.
Dövrün xarakterinə görə də gecikmədən ayrıca danışmaq olar. Müntəzəm dövrdə qadın aybaşının nə vaxt başlamalı olduğunu yaxşı bilir, ona görə kiçik pozuntu belə tez nəzərə çarpır. Qeyri-müntəzəm dövrdə gecikməni qiymətləndirmək daha çətindir: menstruasiyalar əvvəllər də müxtəlif fasilələrlə gəlirdi, ona görə bir neçə ay ərzindəki ümumi dinamikaya baxmaq daha vacibdir.
Səbəbləri
Aybaşının gecikmə səbəbləri müxtəlif ola bilər: hamiləlikdən başqa bu, stressdən, uçuşdan və ya xəstəlikdən sonra baş verən adi pozulma da ola bilər. Dövr hormonal sistemin, yumurtalıqların işindən, çəkidən, yuxudan, qidalanmadan və orqanizmin ümumi vəziyyətindən asılıdır. Buna görə də dövrü müntəzəm olan qadında belə bəzən gecikmə müşahidə olunur.
İlk növbədə istisna edilməli olan hamiləlikdir. Bu, xüsusilə etibarlı qorunma olmadan cinsi əlaqə olubsa və ya kontrasepsiyaya şübhə varsa, vacibdir.
Gecikmə çox vaxt hamiləlik, ginekoloji və endokrin xəstəliklər olmadan da baş verir. Bəzən qadın tam sağlam olur, lakin aybaşı yenə də sürüşür, dövrdə pozulmalar qeyd olunur. Aybaşının gözlənilən vaxtda başlamamasının belə səbəblərinə aiddir:
- Stress — güclü həyəcan, narahat dövr, yuxusuzluq, emosional yüklənmə;
- Kəskin arıqlama və ya çəki artımı — orqanizm üçün normal dövr üçün resursların kifayət etməsi vacibdir;
- Sərt pəhriz — qidalanma çatışmadıqda aybaşı gecikə və ya kəsilə bilər;
- Intensiv məşqlər — xüsusilə yorğunluq, kaloriya çatışmazlığı və zəif bərpa fonunda;
- Yaxın vaxtlarda keçirilmiş xəstəlik — infeksiyadan, yüksək hərarətdən və ya xroniki xəstəliyin kəskinləşməsindən sonra aybaşı sürüşə bilər;
- Doğuşdan sonrakı dövr — dövrün bərpası tədricən gedir, xüsusilə ana südü ilə qidalandırma zamanı;
- Yeniyetməlik dövrü — ilk aybaşıdan sonra dövr dərhal sabitləşmir;
- Premenopauza — yumurtalıqların funksiyası azaldıqca aybaşı müxtəlif intervallarla gələ bilər;
- Hormonal kontrasepsiyanın dayandırılması — orqanizmin öz ritminə qayıtması üçün vaxt lazım ola bilər.
Bəzən aydın səbəb olmur: test mənfidir, stress kimi görünən heç nə olmayıb, çəki dəyişməyib, amma aybaşı gəlmir. Belə vəziyyətdə ginekoloqa müraciət etmək lazımdır.
Diaqnostika
Diaqnostika ginekoloqun konsultasiyasından başlanır. Həkim son menstruasiyanın nə vaxt olduğunu, dövrün adətən nə qədər davam etdiyini, əvvəllər buna bənzər pozuntuların olub-olmadığını dəqiqləşdirir. Cinsi həyat, kontrasepsiya, keçirilmiş xəstəliklər, əməliyyatlar, çəki dəyişikliyi, stress, intensiv məşqlər, ana südü ilə qidalandırma, hormonal vasitələrin qəbulu haqqında danışmaq vacibdir.
- Analizlər
İlk addım hamiləliyi istisna etməkdir. Ev testi mənfi olsa belə, həkim qanda XQİ-yə (insan xorion qonadotropini) analiz təyin edə bilər. Bu, gecikmənin erkən mərhələdə hamiləliklə bağlı olub-olmadığını daha dəqiq anlamağa kömək edir.
Qəbul zamanı ginekoloq müayinə aparır. O, selikli qişaların, uşaqlıq boynunun vəziyyətini, ifrazatın xarakterini, palpasiya zamanı ağrının olub-olmadığını qiymətləndirir. Ağrı, temperatur, qeyri-adi qoxu və ya narahatlıq şikayəti varsa, həkim dərhal laborator tədqiqat üçün yaxma götürə bilər.
Müayinəyə çox vaxt kiçik çanaq orqanlarının USM-i daxildir. O, uşaqlığı, endometriumu, yumurtalıqları, ovulyasiya əlamətlərini, funksional kistaları, həcmli törəmələri, iltihabın dolayı əlamətlərini görməyə kömək edir. USM ilə həkim həmçinin endometriumun qalınlığını qiymətləndirir və selikli qişanın menstruasiyaya hazır olub-olmadığını anlayır.
Aybaşının gecikməsinin səbəbini axtarmaq üçün aşağıdakı analizlər lazım ola bilər:
- Qanda XQİ;
- Ümumi qan analizi;
- Flora və infeksiyalara yaxma;
- Qalxanabənzər vəzin hormonları;
- Prolaktin;
- Həkimin təyinatı ilə cinsiyyət hormonları;
- Mübadilə pozuntularından şübhələndikdə biokimyəvi göstəricilər;
- Xroniki xəstəliklər olduqda əlavə tədqiqatlar.
Bütün analizlər hər qadın üçün lazım deyil. Diaqnostikanın həcmi yaşdan, gecikmənin müddətindən, dövrün müntəzəmliyindən, şikayətlərdən və müayinə məlumatlarından asılıdır. Bəzən hamiləliyi təsdiqləmək və ya istisna etmək və USM etmək kifayətdir. Digər hallarda hormonal fonun və endokrin sistemin işinin geniş yoxlanması tələb olunur.
Gecikmələr təkrarlanırsa, menstruasiya təqvimi həkimə kömək edir. Orada aybaşının başlama və bitmə tarixlərini, ifrazatın bolluğunu, ağrını, ləkələnən ifrazatı, qeyri-adi simptomları qeyd etmək lazımdır. Belə qeydlər bir epizodu deyil, bir neçə ay ərzində dövrün dinamikasını göstərir.
Müalicə
Müalicə menstruasiyanın gecikmiş görünməsi faktına deyil, normal dövrün bərpasına yönəlib. Taktikanı həkim seçir: bu, hansı mexanizmin pozulduğundan və yalnız müşahidəyə, rejim korreksiyasına, yoxsa tam müalicəyə ehtiyac olub-olmamasından asılıdır.
Əgər dövr orqanizmin müvəqqəti fiziki və ya psixoloji yüklənməsi fonunda pozulubsa, müalicəyə adətən dərman istifadə etmədən görülən tədbirlərlə başlanır. Qadına yuxunu, qidalanmanı və çəkini normallaşdırmaq, stresdən və ya xəstəlikdən sonra bərpa olunmaq, ağır məşqlərlə məşğul olmamaq tövsiyə edilir. Bəzən menstruasiyaların yenidən müntəzəm olması üçün bu kifayətdir.
Hormonal pozuntularda həkim dövrü korreksiya etmək və ovulyasiyanı dəstəkləmək üçün terapiya təyin edə bilər. Sxem fərdi seçilir: qadının yaşı, reproduktiv planları, pozuntunun müddəti və ümumi vəziyyəti nəzərə alınır. Hormonal vasitələri özbaşına qəbul etmək olmaz.
Gecikmə iltihabi proseslə bağlıdırsa, müalicə infeksiyanın aradan qaldırılmasına və toxumaların bərpasına yönəlir. Uşaqlıq, endometrium və ya yumurtalıqların xəstəliklərində həkim diaqnoza uyğun taktika seçir: bu, müşahidə, dərman terapiyası və ya problemi başqa cür həll etmək mümkün olmadıqda cərrahi müalicə ola bilər.
Doğuşdan sonra, yeniyetməlik dövründə və premenopauzada yanaşma standart sxemdən fərqlənir. Əgər dövrdəki dəyişikliklər qadının həyatının təbii dövrü — cinsi yetişkənlik, ana südü ilə qidalandırma, klimaks — ilə bağlıdırsa, həkim müşahidə taktikasını seçə bilər. Nəzərəçarpan və ya uzun pozuntu zamanı riskləri azaltmağa və vəziyyəti sabitləşdirməyə kömək edən müalicə təyin edilir.
Əsas qayda — aybaşını özünüz çağırmağa çalışmamaqdır. Otlar, hormonal preparatlar və həkim təyinatı olmadan digər vasitələr pozuntunu gücləndirə, qanaxmanı təhrik edə və ya problemi gizlədə bilər. Təhlükəsiz müalicə düzgün seçilmiş taktikadan başlanır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Bir dəfəlik qısa gecikmə adətən ağırlaşmalara gətirib çıxarmır. Risklər aybaşı uzun müddət olmadıqda, dövr müntəzəm pozulduqda və səbəb naməlum qaldıqda meydana çıxır. Belə vəziyyətdə yalnız reproduktiv sistemə deyil, qadının ümumi vəziyyətinə də təsir edən xəstəliyi ötürmə riski var.
Vaxtında tibbi yardıma müraciət edilmədikdə rastlaşıla biləcək mümkün mənfi nəticələr:
- Hamilə qalmada çətinliklər — gecikmələr nadir ovulyasiya və ya onun olmaması ilə bağlıdırsa, hamiləlik gözlənilən müddətdə baş verməyə bilər;
- Aybaşının uzun müddət olmaması — təkrarlanan pozulmalar bəzən davamlı amenoreyaya keçir;
- Hormonal pozulmalar — korreksiya olmadan onlar dövrün qeyri-sabitliyini davam etdirə, dəriyə, çəkiyə, ümumi vəziyyətə təsir edə bilər;
- Endometriumun patologiyası — hormonal pozulmanın bəzi variantlarında bətnin selikli qişası dəyişə bilər;
- Xroniki çanaq ağrısı — gecikmə çanaq orqanlarının iltihabı və ya xəstəliyi ilə bağlıdırsa;
- Sümük toxumasının sıxlığının azalması — uzunmüddətli estrogen çatışmazlığında osteopeniya və osteoporoz riski artır;
- Anemiya — uzun gecikmədən sonra aybaşı həddən artıq bol və ya uzun sürərsə mümkündür;
- Psixoloji gərginlik — aybaşının daim gözlənilməsi, hamiləlik qorxusu və ya qeyri-sabit dövrlə bağlı narahatlıq həyat keyfiyyətini pisləşdirir.
Qadın həkimə müraciəti nə qədər gec edərsə, pozulmanın möhkəmlənməsi və ya əsas xəstəliyin daha ağır mərhələdə aşkarlanması riski bir o qədər yüksək olur. Buna görə təkrarlanan gecikmələri yoxlama aparmadan orqanizmin xüsusiyyəti kimi qəbul etməmək daha doğrudur.
Hansı həkimə müraciət etməli
Bu problemlə ginekoloqa müraciət edilir. Menstrual dövrün pozulmalarını qiymətləndirən ilk həkim odur. Gecikmələr təkrarlandıqda da eyni qayda keçərlidir.
Qarnın aşağı hissəsində ağrı, zəiflik, başgicəllənmə, hərarət, qeyri-adi ifrazat, xoşagəlməz qoxu, güclü diskomfort olduqda həkimə daha tez müraciət etmək lazımdır. Kəskin qarın ağrısı, huşun itirilməsi və ya güclü qanaxma yarandıqda isə dərhal təcili yardım çağırın.
İlkin qəbuldan sonra ginekoloq sizi əlaqədar mütəxəssisə yönləndirə bilər. Ən çox aşağıdakılar cəlb olunur:
Yadda saxla!
Aybaşının gecikməsi yalnız qadının apardığı təqvimdəki günlərin sayına görə qiymətləndirilmir. Həkim üçün bütün mənzərə vacibdir: dövr əvvəllər necə olub, son cinsi əlaqə nə vaxt olub, xəstə stress, xəstəlik, uçuş, ağır fiziki yük keçiribmi, çəkisi dəyişibmi, hormonal kontrasepsiyanı dayandırıbmı. Eyni müddətli gecikmə müxtəlif səbəblərdən yarana bilər.
Qadınlar tez-tez hamiləlik testinin mənfi olduğunu görüb sakitləşir və həkimə getmirlər. Amma bu, xəstəliyi ötürmə riskini artırır. Çünki testin nəticəsi pozulmanın səbəbini izah etmir, yalnız yoxlama anında hamiləlik ehtimalının aşağı olduğunu göstərir. Aybaşı başlamırsa, gecikmələr təkrarlanırsa, üstəlik ağrı, qeyri-adi ifrazat, zəiflik və ya kəskin çəki dəyişiklikləri yaranırsa, izahı özünüz axtarmaqdansa ginekoloqa müraciət etmək daha doğrudur.
Suallar və cavablar
Hamiləlik, stress, xəstəlik, uçuş, çəki dəyişikliyi, yük və ya hormonal pozulma səbəbindən.
Test erkən və ya səhv aparıla bilərdi. Hamiləlik istisna edilibsə, gecikmiş ovulyasiya, stress, xəstəlik, çəki dəyişikliyi, hormonal pozulmalar mümkündür.
Bir neçə günlük kiçik gecikmə bəzən mümkündür. Aybaşı adətdən uzun müddət olmursa və ya pozulma təkrarlanırsa, ginekoloqa müraciət lazımdır.
Yuxululuq, döşlərin həssaslığı, qarnın aşağı hissəsində çəkmə hissi, iştahanın dəyişməsi. Bu əlamətlər hamiləliyə işarə edə bilər, lakin dəqiq nəticəni yalnız klinik-laborator analizlər əsasında müəyyən etmək olar.
Hamiləlik ehtimalı varsa, test etmək lazımdır. Test mənfi olub gecikmə davam edirsə, həkimə müraciət etmək daha doğrudur.
