Çox bol aybaşı qanaxması (menorragiya, hipermenstrual sindrom) – ayrılan qanın miqdarının fizioloji normadan artıq olmasıdır. Bu səhifədə bol aybaşı qanaxmasının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Endokrinoloq Ginekoloq Hematoloq Onkoloq Veneroloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Çox bol aybaşı qanaxması (menorragiya, hipermenstrual sindrom) – ayrılan qanın miqdarının fizioloji normadan artıq olmasıdır. Aylıq itki 180 ml-dən çox olduqda ginekoloqa müraciət etmək lazımdır. Menorragiya reproduktiv sistemin ciddi xəstəliyinin yeganə əlaməti ola bilər və yalnız vaxtında diaqnostika ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Növləri
Baş vermə vaxtından asılı olaraq yuvenil qanaxma və yetkin reproduktiv yaşda menorragiya ayırd edilir. Birinci halda bol aybaşı menarxdan 18 yaşa qədər davam edir. İkinci halda isə – 18 yaşdan menopauzaya qədər. Yaşdan asılı olaraq müalicə taktikası seçilir.
Gedişinin xarakterinə görə menorragiya kəskin və xroniki ola bilər. Kəskin – bir dövrdə anormal güclü qanaxmadır. Xroniki formada isə artmış qan itkisi 3 və daha çox dövr ərzində müşahidə olunur.
Səbəbləri
Aybaşı zamanı bol qanaxmanın səbəbləri anatomik və funksional qruplara bölünür. Birincilərə uşaqlıqda baş verən patoloji dəyişikliklər aiddir: mioma, polip, endometriumun artması. Bu, 35 yaşdan sonrakı qadınlarda menorragiyanın əsas səbəbidir.
Uşaqlığın içinə doğru böyüyən miomalar (0-2 tip) və poliplər qan damarları olan selikli qişanın sahəsini artırır. Nəticədə aybaşı zamanı daha çox qan ifraz olunur. Bundan əlavə, belə törəmələr boşluğu deformasiya edir, maye toplanır ki, bu da laxtalı, çox bol və uzunmüddətli aybaşının səbəbi olur. Uşaqlığın divarı daxilində və qismən qarın boşluğuna doğru çıxan miomalar onun yığılmasına mane olur. Bu da qanaxmanın normal başa çatmasına əngəl törədir.
Menorragiyanın funksional səbəbləri 35 yaşa qədər olan qadınlar üçün xarakterikdir. Əksər hallarda əsas amil yumurtalıqların işinin pozulmasıdır. Estrogen artıqlığı uşaqlıq endometriumunun daimi böyüməsini təhrik edir. Progesteron çatışmazlığı isə onun yetişməsinə və ayrılmasına mane olur. Uşaqlığın daxili qatının qalınlığı patoloji şəkildə artdıqca onun hüceyrələri qidalanma çatışmazlığı yaşayır, mikrotrombalar və nekroz (ölüm) sahələri formalaşır. Nəticədə normal dövrlə əlaqəsi olmayan sızma qanaxması başlayır. O, kifayət qədər uzun davam edə bilər.
Endometriumun ayrılması prosesinə qanda dövr edən aktiv maddələr – prostaqlandin E2 və F2-alfa da təsir göstərir. Onların qatılığı cinsiyyət hormonları ilə tənzimlənir. F2-alfa damarların yığılmasını gücləndirir, tromb əmələ gəlməsini stimullaşdırır, bunun sayəsində qan itkisinin həcmi azalır. Norma daxilində dövrün ikinci fazasında progesteron E2-ni sıxışdırır, F2-alfa üstünlük təşkil etməyə başlayır. Nəticədə aybaşı daha bol olur və daha uzun davam edir.
Menorragiyanın digər səbəbləri:
- Uşaqlıqdaxili spiral;
- Xəstəlik və ya dərman qəbulu səbəbindən qanın laxtalanmasının pozulması;
- K vitamini çatışmazlığı.
Bol qanaxmanın səbəbi qalxanabənzər vəzin, böyrəküstü vəzilərin, qaraciyərin, ürəyin, çanaq orqanlarının funksiyasının pozulması da ola bilər.
Diaqnostika
Diaqnostika kreslo üzərində ginekoloji müayinə və anamnezin toplanması ilə başlayır. Həkimi aybaşı dövrünün xarakteri, ifrazatın miqdarı və müddəti maraqlandırır. Qadınlar qan itkisinin həcmini həmişə obyektiv qiymətləndirə bilmirlər. Dəqiq ölçmə üçün menstrual kasalardan istifadə etmək olar. Aybaşı zamanı güclü qanaxmanın səbəbini müəyyən etmək üçün alət və laborator müayinə üsulları təyin edilir.
- Çanaq orqanlarının USM-i. Optimal yanaşma – vaginal yoldur. Bu mümkün olmadıqda, orqanlar rektal datçik və ya qarın divarı vasitəsilə müayinə edilir. Müayinə zamanı həkim uşaqlığın daxili qişasının artması, poliplər, miomalar, şişlər şəklində yenitörəmələri aşkar edə bilər.
- İltihab törədicilərini müəyyən etmək üçün flora nümunəsi və cinsi yolla keçən infeksiyalara analiz.
- Patoloji hüceyrələri aşkar etmək üçün uşaqlıq boynundan götürülmüş qaşıntının sitoloji müayinəsi.
- Kolposkopiya – optik avadanlıqla uşaqlıq boynunun böyük böyütmədə müayinəsi.
- Histeroskopiya – kameralı zondun boyuna daxil edilməsi yolu ilə uşaqlıq boşluğunun daxildən müayinəsi.
- Hədəfli biopsiya – hüceyrə strukturunu öyrənmək üçün az miqdarda toxumanın götürülməsi. Yerli keyitmə altında aparılır.
Hormonal pozğunluğun səbəblərini müəyyən etmək üçün həkim cinsi hormonlar üzrə analizlər, klinik və biokimyəvi qan analizi təyin edə bilər.
Müalicə
Bol aybaşı ilə nə etmək və onu necə dayandırmaq barədə qərarı həkim diaqnostika nəticələrinə, qadının yaşına, reproduktiv planlarına və anamnezinə əsasən qəbul edir. Endometriumdakı prosesləri normallaşdırmaq üçün hormonal preparatlar təyin edilir. Yenitörəmələr cərrahi yolla çıxarılır. Həkimlər laparoskopik yanaşmadan istifadə etməyə çalışır, orqanları qorumaq üçün əllərindən gələni edirlər. Ağır hallarda, konservativ və ya qoruyucu üsulla vəziyyəti normallaşdırmaq mümkün olmadıqda, uşaqlığın çıxarılması (ekstirpasiya və ya vaginaüstü amputasiya) həyata keçirilir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Qanaxmanın ağırlaşmaları onu yaradan səbəbdən asılıdır. Əsas nəticələr:
- Anemiya və onunla bağlı zəiflik, iş qabiliyyətinin azalması, yuxululuq;
- Sonsuzluq və hamiləliyin uğursuz nəticələnməsi;
- Bədxassəli şişlər;
- Qadının gündəlik həyatına təsir edən xroniki ağrılar.
Vaxtında diaqnostika ağır vəziyyətlərin qarşısını almağa kömək edir.
Yadda saxla!
Qadın forumlarında tez-tez bol aybaşı zamanı nə içmək, qanaxmanı necə azaltmaq barədə suallara rast gəlmək olar. Özbaşına müalicə ilə məşğul olmaq qəti qadağandır. Otlar, hormonlar, fitohormonlar vəziyyəti yalnız ağırlaşdıra və geri dönməz ağırlaşmaların inkişafına səbəb ola bilər.
Bəzi qadınlar çox miqdarda qan ifrazını norma, irsi xüsusiyyət hesab edir, dövrlər arası ləkələnməni isə ovulyasiyaya bağlayır. Bununla yanaşı onlarda hamiləlik problemləri yaranır, çəkici ağrılar narahat edir. Səbəb simptomsuz polip ola bilər. Bu törəmə həmişə zərərsiz deyil, bəzi formaları bədxassəli çevrilə bilər.
Mütəmadi müayinədən, o cümlədən uşaqlıq daxili USM-dən keçmək vacibdir. Bu, ağrısız və təhlükəsiz üsuldur ki, uşaqlığın patoloji deformasiyalarını erkən mərhələdə aşkar etməyə imkan verir.
Suallar və cavablar
Normada əsas qanaxma 2-3 gün davam edir. Bu müddətdə qadın hər 3-4 saatdan bir gigiyenik salfeti dəyişir. Bol aybaşı isə hər 2 saatda gigiyenik salfetin 4-5 damcı ilə dolmasıdır.
İlk növbədə ginekoloqa getmək və USM etdirmək lazımdır. Nəticələrə əsasən həkim qanaxmanı dayandırmaq üçün hormonal vasitələr və ya başqa müalicə təyin edəcək. Gecikdirmək olmaz.
Əgər qanaxma çox güclüdürsə (gigiyenik salfet 1 saatdan az müddətdə dolur), zəiflik, baş gicəllənməsi, ürək döyüntülərinin sürətlənməsi və ya huşun itirilməsi ilə müşayiət olunursa — planlaşdırılan qəbulu gözləmədən dərhal təcili yardım çağırın.
Patologiyaları istisna etmək üçün diaqnostikadan keçmək, sonra isə həkimin müalicə üzrə bütün tövsiyələrini yerinə yetirmək lazımdır.
Ağır hallarda xəstəxananın qəbul şöbəsinə təcili yardım üçün müraciət etmək lazımdır.
