Servikal kanal polipi uşaqlıq boynu kanalından inkişaf edən, adətən xoşxassəli polipoid törəmədir. Kontakt və menstruasiyalararası qanaxma yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Serviks polipi
- endoservikal polip
- uşaqlıq boynu kanalının polipi
Xəstəlik haqqında
Servikal kanal poliplərinə uşaqlıq boynunun selikli qişasında əmələ gələn və nazik və ya enli ayaqcıq üzərində qabarcıq şəklində olan xoşxassəli yenitörəmələr deyilir. Poliplər tək və ya çoxsaylı ola bilər, ölçüləri bir neçə millimetrdən bir neçə santimetrə qədər dəyişir. Onlar çox vaxt yumşaq, qırmızımtıl, asanlıqla qanayan törəmələrdir və bəzən xarici uşaqlıq dəliyindən uşaqlıq yoluna sallanır.
Bu, ginekoloji praktikada ən çox rast gəlinən törəmələrdən biridir. Əksər hallarda reproduktiv yaşın ikinci yarısında, xüsusən bir neçə dəfə doğmuş qadınlarda və menopauza ərəfəsində aşkar edilir; qızlarda və gənc qadınlarda nadir hallarda olur. Onların yaranmasında hormonal amillər (estrogenlərin nisbi artıqlığı) və servikal kanalın selikli qişasının xroniki iltihabı rol oynayır. Bəzən servikal kanal polipləri uşaqlıq boşluğunun (endometrium) polipləri ilə birlikdə rast gəlinir, lakin bunlar fərqli törəmələrdir.
Böyük poliplər nadir hallarda servikal kanalı qismən bağlayaraq hamilə qalmağa mane ola bilər, lakin əksər hallarda sonsuzluğa səbəb olmur. Bədxassəli çevrilmə çox nadir hallarda baş verir, lakin polipi digər törəmələrdən yalnız histoloji müayinə ilə etibarlı şəkildə ayırmaq mümkün olduğundan, aşkar edildikdə adətən çıxarılır və histoloji müayinəyə göndərilir.
Səbəbləri
Poliplərin dəqiq yaranma mexanizmi tam aydın deyil. Ən çox qəbul olunan fikrə görə, əsas rolu hormonal disbalans və selikli qişanın uzunmüddətli iltihabı oynayır: bu amillərin təsiri ilə servikal kanalın vəzili epitelinin və onun altındakı birləşdirici toxumanın məhdud sahədə artıq böyüməsi baş verir. Risk amilləri aşağıdakılardır:
- estrogenlərin nisbi artıqlığı – yumurtalıqların funksiyasının pozulması, anovulyator tsikllər, menopauza ərəfəsindəki hormonal dəyişikliklər selikli qişanın böyüməsini stimullaşdırır;
- servikal kanalın xroniki iltihabı (endoservisit) – uzun sürən iltihab toxumanın təkrar bərpasına və onun nizamsız böyüməsinə şərait yaradır;
- cinsi yolla ötürülən infeksiyalar – xlamidiya, mikoplazma, trixomonadlar və digər infeksiyalar xroniki iltihabın tez-tez rast gəlinən səbəbidir;
- uşaqlıq boynunun travmaları – doğuşlar, abortlar, uşaqlıq boşluğunun diaqnostik qaşınması və digər müdaxilələr zamanı yaranan zədələr;
- uşaqlıq boynunun digər xəstəlikləri – ektropion (keçmişdə «eroziya» adlandırılan vəziyyət), servisit;
- bəzi endokrin xəstəliklər – piylənmə, şəkərli diabet, qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri hormonal fonu dəyişə bilər;
- yaş və doğuşların sayı – risk bir neçə dəfə doğmuş qadınlarda və qırx yaşdan sonra daha yüksəkdir;
- riskli cinsi davranış – bariyer kontrasepsiyasız nizamsız cinsi həyat infeksiya və iltihab riskini artırır.
Çox vaxt bir neçə amil birlikdə təsir göstərir, bəzi qadınlarda isə aydın səbəb tapılmır.
Təsnifat
Vəzili, stromal və damar komponentlərinin nisbətindən asılı olaraq histoloji (hüceyrə) quruluşuna görə aşağıdakı törəmə növləri ayırd edilir:
- vəzili polip – əsasən vəzili hüceyrə strukturlarından ibarətdir; gənc qadınlarda daha çox rast gəlinir;
- vəzi-fibroz polip – birləşdirici və vəzili toxumadan ibarətdir;
- fibroz polip – əsasən sıx birləşdirici toxumadan ibarətdir, ahıl yaşda daha tez-tez aşkar edilir;
- adenomatoz polip – vəzili epitelin daha fəal proliferasiyası ilə xarakterizə olunur; digər növlərə nisbətən atipiya riski bir qədər yüksəkdir, buna görə histoloji nəticə mütləq qiymətləndirilir;
- desidual polip – hamiləlik zamanı hormonal dəyişikliklərin təsiri ilə yaranır, çox vaxt doğuşdan sonra öz-özünə kiçilir.
Epitel örtüyünün quruluşuna görə silindrik, çoxqatlı yastı və ya metaplastik epitellə örtülmüş poliplər, proliferasiya və epidermizasiya proseslərinin üstünlüyünə görə isə sadə, proliferasiya edən və epidermizasiyaya uğrayan poliplər fərqləndirilir.
Klinik mənzərə
Kiçik poliplər çox vaxt heç bir əlamət vermir və təsadüfən – profilaktik ginekoloji baxış, sitoloji yaxma, kolposkopiya və ya kiçik çanaq orqanlarının USM-i zamanı aşkar edilir. Törəmə böyüdükcə və ya zədələndikcə aşağıdakı əlamətlər meydana çıxa bilər:
- menstruasiyalararası qanaxma – tsiklin ortasında az miqdarda qanlı və ya ləkələnmə xarakterli ifrazat;
- kontakt qanaxma – cinsi əlaqədən, ginekoloji baxışdan və ya ağır fiziki yükdən sonra qanlı ifrazat; törəmənin mexaniki zədələnməsi ilə əlaqədardır;
- menstruasiyaların uzanması və ya bollaşması;
- selikli və ya ağımtıl ifrazatın artması – vəzili toxumanın fəallığı ilə bağlıdır;
- irinli, xoşagəlməz qoxulu ifrazat – ikincili infeksiya qoşulduqda və ya böyük polipin qidalanması pozulduqda;
- qarnın aşağı hissəsində dartıcı ağrılar – nadir hallarda, əsasən böyük poliplərdə.
Menopauzadan sonra hər hansı qanlı ifrazat xüsusi diqqət tələb edir, çünki bu dövrdə qanaxmanın səbəbi təkcə polip deyil, daha ciddi xəstəliklər də ola bilər. Hamiləlik zamanı polip yüngül qanlı ifrazatla özünü göstərə bilər; bu halda qanaxmanın digər, mamalıq səbəbləri mütləq istisna edilməlidir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər qanaxma bolsa (gigiyenik bağ bir saatdan tez islanırsa), baş gicəllənməsi, güclü zəiflik, huşunu itirmək üzrə olma hissi varsa, hamiləlik zamanı qanlı ifrazat və ya qarında ağrı yaranıbsa. Belə hallarda 103-ə zəng etmək düzgündür.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika ginekoloq tərəfindən aparılır və adətən çətinlik törətmir. Əsas məqsəd polipi təsdiqləmək, onun ölçüsünü və yerləşməsini müəyyən etmək və qanaxmanın digər səbəblərini istisna etməkdir.
- anamnez – həkim tsiklin xüsusiyyətləri, qanaxmanın xarakteri, keçirilmiş ginekoloji xəstəliklər, doğuşlar, abortlar, kontrasepsiya üsulu və hormon qəbulu barədə soruşur;
- güzgülərdə ginekoloji baxış – xarici uşaqlıq dəliyindən görünən polipi çox vaxt elə ilk baxışda aşkar etməyə imkan verir;
- kolposkopiya – uşaqlıq boynunun böyüdülmüş şəkildə müayinəsi; polipin səthini, damar şəbəkəsini və ətraf selikli qişanı qiymətləndirməyə kömək edir;
- sitoloji yaxma və HPV testi – uşaqlıq boynu epitelində şübhəli hüceyrə dəyişikliklərini və yüksək onkogen riskli virusu aşkar edir;
- kiçik çanaq orqanlarının USM-i (transvaginal) – servikal kanalda və uşaqlıq boşluğunda törəmələri, endometriumun vəziyyətini göstərir;
- histeroskopiya – göstəriş olduqda servikal kanalın və uşaqlıq boşluğunun optik cihazla birbaşa baxışı; eyni zamanda polipin çıxarılmasına imkan verir;
- infeksiyalara müayinə – yaxmanın mikroskopiyası, cinsi yolla ötürülən infeksiyalara testlər;
- histoloji müayinə – çıxarılmış toxumanın mikroskop altında öyrənilməsi; yekun diaqnoz yalnız bunun əsasında qoyulur.
Differensial diaqnostika endometrium polipi, servikal kanala doğru çıxan submukoz mioma düyünü, kondiloma, desidual dəyişikliklər və uşaqlıq boynu xərçəngi ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- təkrarlanan qanaxmalar – uzun müddət davam etdikdə dəmir çatışmazlığı anemiyasına səbəb ola bilər;
- ikincili infeksiya və iltihab – irinli ifrazat, servisitin xroniki gedişi;
- polipin ayaqcığının burulması və ya nekrozu – ağrı və qanlı ifrazatla müşayiət olunur;
- hamilə qalmanın çətinləşməsi – böyük poliplər nadir hallarda servikal kanalı daraldır;
- atipik dəyişikliklər – çox nadir hallarda polipin toxumasında displaziya və ya bədxassəli hüceyrələr aşkar edilir.
Müalicə
Müalicə üsulunun seçimini həkim törəmənin ölçüsü, yerləşməsi, xəstənin yaşı, şikayətləri, hamiləlik planları, müşayiət edən xəstəliklər və müayinə nəticələrini nəzərə alaraq həyata keçirir. Polipi dərmanla «əritmək» mümkün deyil, buna görə əsas müalicə üsulu onun çıxarılmasıdır.
Simptom verən, böyük ölçülü, görünüşü şübhəli olan poliplər, həmçinin menopauzadan sonra aşkar edilmiş poliplər adətən çıxarılır. Kiçik, heç bir əlamət verməyən poliplərdə bəzi hallarda müşahidə taktikası da mümkündür, lakin praktikada histoloji müayinə üçün onları çox vaxt elə ambulator şəraitdə çıxarırlar.
Çıxarılma üsulları:
- polipin ayaqcığından burularaq çıxarılması – kiçik, nazik ayaqcıqlı poliplərdə xüsusi alətlə ambulator şəraitdə aparılır, adətən qısa müddət çəkir;
- elektrik ilgəyi, radiodalğa və ya lazer cihazı ilə çıxarılma – eyni zamanda qanaxmanın dayandırılmasına imkan verir;
- histeroskopik polipektomiya – enli əsaslı, kanalın yuxarı hissəsində yerləşən və ya çoxsaylı poliplərdə, həmçinin endometrium polipi şübhəsi olduqda; optik nəzarət altında aparılır;
- servikal kanalın və uşaqlıq boşluğunun qaşınması – göstərişə görə, xüsusən ahıl yaşda və ya uşaqlıq boşluğunda da dəyişikliklər olduqda.
Çıxarılan toxuma mütləq histoloji müayinəyə göndərilir. Atipik dəyişikliklər aşkar edilməzsə, əlavə müalicə adətən tələb olunmur. Atipik hüceyrələr aşkar edildikdə həkim əlavə müayinə və müalicə planı tərtib edir.
Müşayiət edən vəziyyətlərin müalicəsi də vacibdir: aşkar edilmiş infeksiyalar müvafiq qrup antimikrob preparatlarla, hormonal pozğunluqlar isə endokrinoloq və ginekoloqun birgə qərarı ilə korreksiya olunur.
Çıxarılmadan sonra bir neçə gün az miqdarda qanlı ifrazat ola bilər. Həkim icazə verənə qədər cinsi əlaqədən, vaginal tamponlardan, hovuz və vanna qəbulundan çəkinmək tövsiyə olunur. Qanlı ifrazatı özbaşına qan dayandırıcı dərmanlar və ya şamlarla «müalicə etmək», xalq üsulları ilə yuyulma aparmaq olmaz – bu, diaqnozu gecikdirə bilər.
Profilaktika
Poliplərin qarşısını tam almaq üçün spesifik üsul yoxdur, lakin yaranma ehtimalını azaltmaq mümkündür:
- ildə bir dəfə ginekoloji baxışdan keçmək, uşaqlıq boynu skrininqini (sitoloji yaxma, HPV testi) həkimin tövsiyə etdiyi müddətlərdə etmək;
- reproduktiv orqanların iltihabi xəstəliklərini vaxtında və sona qədər müalicə etmək;
- cinsi əlaqələr zamanı bariyer kontrasepsiyadan istifadə etmək, nizamsız cinsi əlaqələrdən çəkinmək;
- hormonal fona nəzarət etmək, tsikl pozğunluqlarında həkimə müraciət etmək;
- çəkini normada saxlamaq, fiziki aktiv olmaq, balanslı qidalanmaq;
- siqaretdən imtina etmək, alkoqoldan sui-istifadə etməmək;
- polip çıxarıldıqdan sonra həkimin təyin etdiyi nəzarət müayinələrini buraxmamaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Servikal kanal polipinin diaqnostikası və müalicəsi ilə ginekoloq məşğul olur. Hormonal pozğunluqlar olduqda endokrinoloqun məsləhəti də lazım ola bilər.
Yadda saxla!
- Servikal kanal polipi əksər hallarda xoşxassəlidir, lakin yekun diaqnozu yalnız histoloji müayinə qoyur.
- Menstruasiyalar arasında, cinsi əlaqədən sonra və xüsusən menopauzadan sonra yaranan istənilən qanlı ifrazat ginekoloqa müraciət üçün səbəbdir.
- Polipin çıxarılması adətən sadə və qısa prosedurdur; onu təxirə salmayın və nəticəni mütləq həkimlə müzakirə edin.
- Uşaqlıq boynu skrininqini müntəzəm keçin – bu, polipləri və digər dəyişiklikləri erkən aşkar etməyə kömək edir.
- Bol qanaxma, baş gicəllənməsi və ya güclü zəiflik olduqda dərhal təcili yardım çağırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Suallar və cavablar
Servikal kanal polipi çox vaxt hamiləliyin özünə mane olmur, lakin yüngül qanlı ifrazata səbəb ola bilər. Hamiləlik zamanı aşkarlanan polip adətən müşahidə altında saxlanılır, bəzi desidual poliplər isə doğuşdan sonra öz-özünə kiçilir. Çıxarılma yalnız ciddi göstəriş olduqda planlaşdırılır; qanlı ifrazatın digər səbəblərini isə həkim mütləq istisna etməlidir.
Servikal kanal poliplərinin böyük əksəriyyəti xoşxassəlidir, lakin nadir hallarda toxumada atipik dəyişikliklər ola bilər, xüsusən qadın menopauzaya yaxın və ya menopauzadan sonrakı yaşdadırsa. Buna görə çıxarılan polip mütləq histoloji müayinəyə göndərilir. Nəticə xoşxassəli çıxsa belə, mütəmadi ginekoloji müayinələr yeni dəyişikliklərin vaxtında aşkarlanmasına kömək edir.
Bəli, hormonal pozğunluq və ya servikal kanalın xroniki iltihabı davam edərsə, polip çıxarıldıqdan sonra da yenidən əmələ gələ bilər. Residiv riskini azaltmaq üçün əsas səbəbin – iltihabın və ya hormonal balanssızlığın – aradan qaldırılması vacibdir. Ona görə əməliyyatdan sonra ginekoloqun müəyyən etdiyi müddətlərdə nəzarət müayinələrindən keçmək tövsiyə olunur.
Kiçik poliplərin çıxarılması adətən ambulator şəraitdə, qısa müddətdə aparılır və çox vaxt yalnız yüngül narahatlıq hissi yaradır. Lazım olduqda yerli və ya qısamüddətli ümumi keyləşdirmə tətbiq edilir. Ağrısızlaşdırma üsulunu həkim polipin ölçüsünə və yerləşməsinə görə seçir.
Bu müddət müdaxilənin həcmindən asılıdır və onu həkim müəyyən edir. Adətən qanlı ifrazat tam dayanana və selikli qişa sağalana qədər cinsi əlaqədən, tamponlardan və vanna qəbulundan çəkinmək tövsiyə olunur. Ağrı, qızdırma və ya qanaxmanın artması olarsa, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Əksər hallarda servikal kanal polipi hamilə qalmağa mane olmur. Böyük və ya çoxsaylı poliplər nadir hallarda kanalı daraldaraq spermatozoidlərin keçməsini çətinləşdirə bilər. Hamiləlik planlaşdırılırsa, aşkar edilmiş polipin vaxtında çıxarılması barədə ginekoloqla məsləhətləşmək məqsədəuyğundur.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
