Hiperprolaktinemiya – qanda prolaktin hormonunun səviyyəsinin normal göstəricilərdən xeyli yüksək olduğu xəstəlikdir. Bu hormon "süd" hormonu adlandırılır və onun təsiri ilk növbədə süd vəzilərinin böyüməsi və sekresiyası, laktasiyanın (süd ifrazının) stimullaşdırılması ilə əlaqələndirilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Süd hormonunun artması
- prolaktin səviyyəsinin yüksəlməsi
Xəstəlik haqqında
Hiperprolaktinemiya – qanda prolaktin hormonunun səviyyəsinin normal göstəricilərdən xeyli yüksək olduğu xəstəlikdir. Bu hormon “süd” hormonu adlandırılır və onun təsiri ilk növbədə süd vəzilərinin böyüməsi və sekresiyası, laktasiyanın (süd ifrazının) stimullaşdırılması ilə əlaqələndirilir. Əslində prolaktin qadın orqanizminin fəaliyyətini tənzimləyən bir çox biokimyəvi prosesdə iştirak edir. O, reproduktiv sistemin fəaliyyətində, metabolizmin tənzimlənməsində, psixoemosional vəziyyətin korreksiyasında mühüm rol oynayır. Buna görə də onun səviyyəsinin patoloji yüksəlməsi aybaşı dövrünün pozulmasına, sonsuzluğa, frigidliyə (cinsi həvəsin olmaması), anorqazmiyaya (orqazm əldə edə bilməməyə), piylənməyə, osteoporoza, insulin sekresiyasının artmasına və s. Səbəb ola bilər.
Səbəbləri
Bu patoloji vəziyyət farmakoloji, patoloji və idiopatik amillərin təsiri nəticəsində yarana bilər.
Farmakoloji amillər. Prolaktinin səviyyəsi bəzi preparatların qəbulu nəticəsində arta bilər:
- Trankvilizatorlar; antidepressantlar;
- estrogen tərkibli oral kontraseptivlər;
- neyroleptiklər;
- təzyiqi aşağı salan dərmanlar;
- dopaminin inhibitor və blokatorları;
- qıcolmaəleyhinə və digər dərmanlar.
Həmçinin normal prolaktin səviyyəsinin pozulmasına opiatların qəbulu və siqaret çəkmə də kömək edə bilər.
Qanda prolaktin səviyyəsinin artmasına səbəb olan patoloji amillər orqanik və funksional olaraq bölünə bilər.
Orqaniklərə ən çox xoşxassəli hipofiz şişləri, əsasən adenoma və prolaktinomalar aid edilir. Onlar prolaktin istehsalının artmasına səbəb olur. Belə şişlər adətən çox kiçik ölçüdə olur (10 mm-ə qədər), zaman keçdikcə praktiki olaraq böyümür və ya çox ləng böyüyür və dərman müalicəsinə yaxşı cavab verir.
Funksional amillər dedikdə qanda prolaktin səviyyəsinin artmasına ilkin səbəb olmuş xəstəliklər nəzərdə tutulur. Bunlar qalxanabənzər vəzinin, yumurtalıqların (polikistik), böyrəküstü vəzilərin, qaraciyərin (sirroz), böyrəklərin (xroniki çatışmazlıq) xəstəlikləridir. Səbəb həmçinin döş qəfəsi nahiyəsində travmalar və əməliyyatlar da ola bilər.
İdiopatik amillər. Bu halda hipofiz heç bir aydın səbəb olmadan prolaktin hormonunu artmış həcmdə istehsal etməyə başlayır. Bunun niyə baş verdiyi hələ tam öyrənilməmişdir.
Klinik mənzərə
Hiperprolaktinemiya əsasən qadının reproduktiv sisteminin fəaliyyətinin, metabolik proseslərin və psixoemosional vəziyyətin pozulması ilə özünü göstərir.
Reproduktiv pozuntular çox vaxt sonsuzluğa gətirib çıxarır. Bu, aşağıdakılar ola bilər:
- Aybaşının tam olmaması,
- aybaşının qısa müddət davam etməsi (iki gündən çox olmamaqla),
- aybaşı qanının az olması;
- uzun aybaşı sikli (35 gündən artıq);
- aybaşılar arasında uzun fasilə (bir neçə aydan altı ayadək);
- ovulyasiyanın olmaması;
- uşaqlığın hipoplaziyası (ölçülərinin normadan kiçik olması) və endometriumun – daxili selikli qişanın – nazik olması;
- libidonun azalması və orqazm əldə edə bilməmək;
- qalaktoreya (pasiyent ana südü vermədiyi halda döşdən süd və ya kolostrum ifrazı);
- kişi və qadın hormonları balansının pozulması, bədəndə tüklərin kişi tipinə uyğun artması.
Metabolik pozuntular:
- Piylənmə (çox vaxt insulinə həssaslığın azalması ilə);
- osteoporoz;
- qanda xolesterin səviyyəsinin yüksəlməsi;
- sızanaqlı səpgi və s.
Psixoemosional simptomlar:
- Yuxusuzluq;
- tez yorulma;
- emosional qeyri-sabitlik və s.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Venoz qan vermək tələb olunacaq (səhər, menstrual siklin 5-8-ci günü). Analiz nəticəsi müsbət olarsa, hormon səviyyəsinin digər amillər (stress, fiziki yüklənmələr, aktiv cinsi həyat və buna bənzər hallar) nəticəsində müvəqqəti yüksəlməsini istisna etmək üçün daha bir neçə nəzarət müayinəsi aparılır.
Bu patologiyanın ikinci dərəcəli, yəni başqa bir xəstəlikdən qaynaqlandığına şübhə olduqda, həkim əlavə analizlər təyin edə bilər – qalxanabənzər vəzinin, böyrəküstü vəzilərin, qaraciyərin vəziyyətini müəyyən etmək üçün.
Prolaktinin artıq istehsalına səbəb olan hipofiz şişlərini aşkar etmək üçün hipofizin MRT müayinəsi aparılır. KT və MRT həmçinin hiperprolaktinemiyanın yaranmasına kömək edən böyrəküstü vəzilərin, yumurtalıqların və digər orqanların patologiyalarını müəyyən etməyə kömək edəcək.
Müalicə
Bu, hiperprolaktinemiyanın yaranma səbəbindən, qadının orqanizminin ümumi vəziyyətindən və digər amillərdən asılıdır.
Müəyyən preparatların qəbulundan qaynaqlanan prolaktinin yüksək səviyyəsi həmin preparatın ləğv edilməsi və prolaktinin ifrazına təsir etməyən başqa birinin seçilməsi ilə korreksiya olunur.
Əksər hallarda, xəstəliyin səbəbi hipofizin adenoması və ya prolaktinoması olduqda, müalicə dərmanlarla təyin edilir. Cərrahi müdaxilə adətən tələb olunmur. Şüa terapiyası nadir hallarda tətbiq olunur, çünki şişlər əsasən xoşxassəlidir və demək olar ki, proqressivləşmir.
Əgər adenoma görməyə təsir göstəribsə, başqa bir müalicə sxemi seçilir. Bu zaman müalicə üsullarının seçimi oftalmoloqla konsultasiyadan sonra həyata keçirilir.
Əgər hiperprolaktinemiya başqa bir xəstəliyin nəticəsidirsə, ilkin səbəb müalicə olunur, çünki bu halda prolaktin səviyyəsinin yüksəlməsi sadəcə simptomdur.
Profilaktika
Hiperprolaktinemiyanın xüsusi profilaktikası yoxdur: hipofiz şişlərinin yaranmasının qarşısını almaq mümkün deyil. Lakin prolaktinin səviyyəsinin lazımsız yüksəlməsindən qaçmaq və pozğunluğu erkən aşkarlamaq olar.
- Qəbul etdiyiniz bütün dərmanlar barədə həkimə məlumat verin: bəzi psixotrop, mədə-bağırsaq və təzyiqsalıcı preparatlar prolaktini artırır. Onları özbaşına dayandırmayın, əvəzlənmə imkanını həkimlə müzakirə edin.
- Qalxanabənzər vəzin funksiyasını yoxlayın: hipotireoz prolaktinin yüksəlməsinin tez-tez rast gəlinən səbəbidir.
- Prolaktin analizini düzgün verin: səhər, sakit vəziyyətdə, gərgin fiziki yükdən və stressdən sonra deyil.
- Aybaşı siklinin pozulması və ya döşdən ifrazat olduqda həkimə vaxtında müraciət edin.
Artıq prolaktinoma aşkarlanıbsa, həkimin təyin etdiyi nəzarət analizlərindən, MRT və görmə sahəsinin yoxlanılmasından keçmək vacibdir. Hamiləliyi planlaşdırarkən bu barədə endokrinoloqla əvvəlcədən məsləhətləşin.
Yadda saxla!
Hiperprolaktinemiya əksər hallarda müalicəyə yaxşı cavab verir, lakin onun səbəbini mütləq aydınlaşdırmaq lazımdır. Döşdən süd ifrazı (südvermə dövründən kənarda), aybaşının pozulması və ya olmaması, hamilə qala bilməmək, kişilərdə isə cinsi həvəsin azalması endokrinoloqa müraciət üçün səbəbdir. Təyin olunmuş dərmanı özbaşına dayandırmayın: bu, prolaktinin yenidən artmasına və şişin böyüməsinə səbəb ola bilər.
Aşağıdakı əlamətlər qəfil yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın:
- çox güclü, qəfil baş ağrısı, qusma;
- görmənin kəskin pisləşməsi və ya gözlərdə ikiləşmə;
- huşun pozulması.
Görmə sahəsinin tədricən daralması (yan tərəfdəki əşyaları görməmək), davamlı baş ağrıları, hamiləlikdə baş ağrısı və ya görmə dəyişiklikləri yaranarsa, həkimə təxirə salmadan müraciət edin.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Anovulyasiya
- Oliqozoospermiya
- Prolaktinoma
- 1-ci tip şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Addison xəstəliyi
- Adrenogenital sindrom (anadangəlmə böyrəküstü vəz hiperplaziyası)
- Akromegaliya
- Amenoreya
- Autoimmun tireoidit
- Avtoimmun xəstəliklər
- Böyrəküstü vəzi xərçəngi
- Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- D vitamini çatışmazlığı
Suallar və cavablar
Prolaktinin yüksəlməsi ovulyasiyanı əngəlləyərək bəzi qadınlarda hamilə qalmağı çətinləşdirə bilər. Lakin hormon səviyyəsi müalicə ilə normallaşdıqdan sonra bir çox qadın uğurla hamilə qalır. Hamiləlik artıq baş veribsə, müalicənin davam etdirilib-etdirilməməsi barədə qərar endokrinoloq və ginekoloq tərəfindən birgə, konkret vəziyyət nəzərə alınaraq verilir. Bu dövrdə müntəzəm nəzarət xüsusilə vacibdir.
Cərrahi müdaxilə əsasən hiperprolaktinemiyanın səbəbi böyük hipofiz törəməsi olduqda və dərman müalicəsinə cavab vermədikdə və ya görmə funksiyasına təsir etdikdə nəzərdən keçirilir. Əksər hallarda isə vəziyyət yalnız dərman müalicəsi ilə uğurla idarə olunur, əməliyyata ehtiyac qalmır. Qərar endokrinoloq və neyrocərrahın birgə qiymətləndirməsi əsasında, törəmənin ölçüsü və simptomlar nəzərə alınaraq fərdi qəbul edilir.
Bu, səbəbdən asılıdır. Preparatların qəbulu ilə bağlı yaranan hallarda hormon səviyyəsi həmin dərmanın dəyişdirilməsindən sonra tez-tez normallaşır. Hipofizlə bağlı formalarda isə uzunmüddətli, bəzən daimi nəzarət və dövri müalicə lazım gələ bilər. İdiopatik hallarda gedişat da dəyişkəndir. Buna görə mütəmadi hormon analizləri və endokrinoloqun izləməsi vacibdir, dəqiq proqnoz hər pasiyent üçün ayrıca müəyyənləşdirilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
