Ağrıkəsicilərin həddən artıq tez-tez qəbulu ilə bağlı baş ağrısı miqren və ya gərginlik tipli baş ağrısı olan insanlarda dərmanların ayın çox günündə qəbulu nəticəsində ağrının gündəlik və ya demək olar ki, gündəlik olmasıdır. Dərmanların azaldılması və profilaktik müalicə vəziyyəti yaxşılaşdırır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- medikamentoz baş ağrısı
- «rebaund» baş ağrısı
- ağrıkəsicilərdən asılı baş ağrısı
Dərman abuzusu ilə bağlı baş ağrısı miqren və ya gərginlik tipli baş ağrısı olan insanlarda ağrıkəsicilərin həddən artıq tez-tez qəbulu nəticəsində ağrının gündəlik və ya demək olar ki, gündəlik olmasıdır. Dərmanların azaldılması və profilaktik müalicə vəziyyəti yaxşılaşdırır.
Xəstəlik haqqında
Ağrıkəsicilər ara-sıra yaranan baş ağrısında effektivdir, lakin onları ayın çox günündə qəbul etdikdə beynin ağrı sistemi dəyişir: ağrı həddi aşağı düşür, baş ağrısı tezləşir və dərmanlar əvvəlki kimi kömək etmir. Yaranan qapalı dövr insanı daha çox dərman qəbul etməyə vadar edir, bu isə ağrını daha da tezləşdirir.
Bu vəziyyət xroniki baş ağrısının ən çox rast gəlinən və müalicə oluna bilən səbəblərindən biridir. Adətən əvvəldən miqren və ya gərginlik tipli baş ağrısı olan insanlarda inkişaf edir; başqa səbəbdən, məsələn, oynaq ağrısına görə ağrıkəsici qəbul edən, lakin baş ağrısına meyli olmayan insanlarda nadir hallarda yaranır. Daha çox orta yaşlı insanlarda, qadınlarda kişilərə nisbətən tez-tez rast gəlinir, yeniyetmələrdə də ola bilər.
Bu baş ağrısı həyat keyfiyyətini ciddi aşağı salır: insan iş və təhsil günlərini itirir, yuxu və əhval pozulur, uzunmüddətli dərman qəbulu mədəyə, qaraciyərə və böyrəklərə zərər verə bilər. Ümidverici cəhət odur ki, səbəb aydınlaşdırıldıqdan və dərman rejimi düzgün qurulduqdan sonra əksər pasiyentlərdə baş ağrısı günlərinin sayı nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır.
Səbəbləri
Əsas səbəb kəskin baş ağrısı üçün nəzərdə tutulan dərmanların uzun müddət, müntəzəm və həddən artıq tez-tez qəbuludur. Beyin bu dərmanlara uyğunlaşır və onların təsiri keçdikcə ağrı yenidən, bəzən daha güclü qayıdır. Riski artıran amillər:
- sadə ağrıkəsicilərin tez-tez qəbulu – sadə ağrıkəsicilərin və qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatların üç ay və daha uzun müddət ərzində ayın on beş və daha çox günündə qəbulu;
- triptanlar, kombinə ağrıkəsicilər və opioidlər – bu qruplar üçün hədd daha aşağıdır: ayın on və daha çox günündə qəbul artıq risk yaradır; kodein tərkibli və barbiturat tərkibli vasitələr xüsusilə təhlükəlidir, çünki həm də asılılıq yaradır;
- kofeinli kombinə preparatlar – kofein özü də müntəzəm qəbulda və qəfil dayandırıldıqda baş ağrısına səbəb olur; çox miqdarda qəhvə, enerji içkiləri də vəziyyəti pisləşdirə bilər;
- müxtəlif dərmanların növbə ilə qəbulu – hər biri ayrı-ayrılıqda az qəbul edilsə də, cəmi ayın çox gününü əhatə edirsə, risk yenə yüksəkdir;
- profilaktik müalicənin olmaması – tez-tez baş ağrısı olan insan yalnız «ağrı başlayanda dərman içmək» yolu ilə gedəndə dərman günləri tədricən artır;
- ağrıdan qorxu – ağrının başlayacağı ehtimalı ilə dərmanı «qabaqcadan» qəbul etmək vərdişi;
- psixoemosional amillər – narahatlıq, depressiya, xroniki stress, yuxu pozuntusu, o cümlədən yuxuda xorultu və tənəffüs fasilələri;
- digər amillər – piylənmə, siqaret çəkmə, az fiziki aktivlik, xroniki ağrı sindromları.
Klinik mənzərə
Bu vəziyyət əvvəlki baş ağrısının «xarakterini dəyişməsi» kimi özünü göstərir: ağrı daha tez-tez, bəzən hər gün olur, lakin adətən əvvəlki tutmalardan daha küt və yayılmış xarakter daşıyır.
- üç aydan artıq müddətdə ayın on beş və daha çox günündə baş ağrısı;
- səhər oyananda artıq mövcud olan baş ağrısı;
- ağrıkəsicilərin effektinin azalması, eyni effekt üçün daha çox dərman tələb olunması;
- dərmanın təsiri keçən kimi və ya dərman qəbul edilmədikdə ağrının güclənməsi;
- miqreni olan insanlarda miqren tutmaları ilə gərginlik tipli ağrının qarışığı, ağrının xarakterinin və yerinin tez-tez dəyişməsi;
- ürəkbulanma, əsəbilik, diqqətin və yaddaşın zəifləməsi, yorğunluq;
- yuxu pozuntusu, əhvalın aşağı düşməsi, narahatlıq.
Yeniyetmələrdə əlamətlər böyüklərdəkinə oxşardır, lakin çox vaxt məktəbə davamiyyətin pozulması, yorğunluq və əsəbilik ön plana çıxır. Hamiləlikdə dərman seçimi məhdud olduğundan hər bir ağrıkəsicinin qəbulu həkimlə razılaşdırılmalıdır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər baş ağrısı qəfil, «ildırım kimi», bir neçə saniyə ərzində maksimum gücə çatırsa; ağrı yüksək hərarət, ənsə əzələlərinin gərginliyi, qusma ilə müşayiət olunursa; üzün asimmetriyası, nitqin pozulması, əl-ayaqda zəiflik, görmənin itməsi, huşun dəyişməsi varsa; ağrı baş travmasından sonra başlayıbsa. Belə hallarda dərhal 103-ə zəng edin. Əlli yaşdan sonra ilk dəfə yaranan və ya getdikcə artan baş ağrısı, hamiləlikdə yeni baş ağrısı da tezliklə həkim müayinəsi tələb edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu nevroloq qoyur. Əsas vasitə ətraflı söhbət və baş ağrısı gündəliyidir: həkim ağrının nə vaxtdan tezləşdiyini, ayda neçə gün olduğunu, hansı dərmanların, hansı miqdarda və neçə gün qəbul edildiyini soruşur. Ona görə müraciətə ən azı bir aylıq gündəlik və bütün dərmanların (o cümlədən reseptsiz alınan kombinə vasitələrin) siyahısı ilə gəlmək faydalıdır.
- anamnez və gündəlik – əsas baş ağrısı növünü (miqren, gərginlik tipli və s.) və dərman qəbulunun tezliyini müəyyən edir;
- nevroloji baxış – reflekslərin, həssaslığın, koordinasiyanın, göz dibinin yoxlanılması; adətən kənaraçıxma aşkar edilmir;
- arterial təzyiqin ölçülməsi – yüksək təzyiq də baş ağrısına səbəb ola bilər;
- qan analizləri – uzunmüddətli dərman qəbulunda qaraciyər və böyrək funksiyasını, qanazlığı yoxlamaq üçün təyin oluna bilər;
- beynin MRT və ya KT müayinəsi – rutin olaraq tələb olunmur; yalnız atipik əlamətlər, nevroloji kənaraçıxmalar və ya «həyəcan siqnalları» olduqda digər səbəbləri istisna etmək üçün təyin olunur.
Differensial diaqnostika xroniki miqren, xroniki gərginlik tipli baş ağrısı, kəllədaxili təzyiqin artması, yuxuda tənəffüs pozuntusu və ikincili baş ağrıları ilə aparılır. Bəzən diaqnoz yalnız dərman rejimi dəyişdirildikdən sonra vəziyyətin yaxşılaşması ilə qəti təsdiqlənir.
Ağırlaşmalar
- xroniki gündəlik baş ağrısı – müalicə olunmadıqda vəziyyət illərlə davam edə bilər;
- dərmanların yan təsirləri – qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlardan mədə xorası və qanaxması, bəzi ağrıkəsicilərin həddən artıq qəbulunda qaraciyər zədələnməsi, böyrək funksiyasının pozulması;
- asılılıq – opioid və kodein tərkibli, barbiturat tərkibli dərmanlardan;
- profilaktik müalicənin effektinin azalması – dərmanların həddən artıq qəbulu davam etdikcə profilaktik vasitələr pis işləyir;
- psixoloji və sosial nəticələr – depressiya, narahatlıq, iş qabiliyyətinin və həyat keyfiyyətinin azalması.
Müalicə
Müalicənin məqsədi qapalı dövrü qırmaq, dərman günlərinin sayını azaltmaq və əsas baş ağrısını profilaktik üsullarla nəzarətə almaqdır. Plan nevroloq tərəfindən fərdi qurulur.
- maarifləndirmə – pasiyentin dərmanların baş ağrısını necə gücləndirdiyini anlaması müalicənin ilk və çox vacib addımıdır; bəzi insanlarda yalnız bu izahat və həkim nəzarəti ilə dərman qəbulunu azaltmaq kifayət edir;
- həddən artıq qəbul olunan dərmanın azaldılması və ya dayandırılması – sadə ağrıkəsicilər və triptanlar adətən birdən dayandırıla bilər; opioidlər, barbituratlar və sakitləşdirici vasitələr isə yalnız həkim nəzarəti ilə tədricən azaldılır, bəzi hallarda bu, stasionar şəraitdə aparılır;
- profilaktik müalicə – əsas baş ağrısı növünə görə seçilir: trisiklik antidepressantlar, beta-blokatorlar, bəzi qıcolma əleyhinə preparatlar, miqrendə müasir bioloji preparatlar (monoklonal anticisimlər) və botulinum toksini inyeksiyaları; bu vasitələr ağrıkəsici deyil, tutmaların tezliyini azaldır və effekti bir neçə həftədən sonra üzə çıxır;
- keçid dövrünün dəstəyi – dərmanın dayandırılmasından sonra ilk günlərdə ağrının müvəqqəti artması, ürəkbulanma, narahatlıq gözlənilir; həkim bu dövr üçün başqa qrupdan olan dərmanlar və dəqiq hərəkət planı təklif edir;
- kəskin tutmaların məhdud müalicəsi – sonradan ağrıkəsicilər yalnız həkimlə razılaşdırılmış hədd daxilində və gündəlikdə qeyd edilməklə istifadə olunur;
- qeyri-dərman üsulları – müntəzəm yuxu və qidalanma rejimi, kifayət qədər su içmək, aerob fiziki aktivlik, relaksasiya üsulları, koqnitiv-davranış terapiyası, lazım olduqda narahatlıq və depressiyanın müalicəsi.
Evdə pasiyent baş ağrısı gündəliyi aparmalı, dərmanları bir yerdə saxlayıb sayını izləməli, kofein qəbulunu tədricən azaltmalıdır. Etməmək lazımdır: dərmanları özbaşına «daha güclüsü» ilə əvəz etmək, reseptsiz kombinə vasitələrə keçmək, opioid tərkibli dərmanları kəskin dayandırmaq, internetdən oxunmuş sxemlərlə profilaktik müalicəyə başlamaq.
Profilaktika
- ağrıkəsiciləri ayda məhdud sayda gündə qəbul etmək və bu həddi həkimlə müəyyənləşdirmək;
- baş ağrısı gündəliyi aparmaq – ağrı günlərini və dərman günlərini qeyd etmək;
- baş ağrısı həftədə bir neçə dəfə təkrarlanırsa, profilaktik müalicə üçün vaxtında nevroloqa müraciət etmək;
- kodein, barbiturat və kofein tərkibli kombinə preparatlardan çəkinmək;
- dərmanı «ehtiyat üçün», ağrı başlamadan qəbul etməmək;
- müntəzəm yuxu, qidalanma və fiziki aktivlik rejimi saxlamaq, stressi idarə etməyi öyrənmək;
- miqren tutmalarını təhrik edən amilləri (yuxusuzluq, ac qalma, alkoqol) müəyyən edib azaltmaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Baş ağrısının müayinə və müalicəsi ilə nevroloq məşğul olur. Uşaq və yeniyetmələrdə pediatr və ya uşaq nevroloqu, depressiya və narahatlıq olduqda əlavə olaraq psixoterapevt və ya psixiatr cəlb oluna bilər.
Yadda saxla!
- Ağrıkəsicini həftədə bir neçə dəfə qəbul edirsinizsə, bu, nevroloqa müraciət üçün siqnaldır.
- Dərmanları özbaşına «daha güclüsü» ilə əvəz etməyin – bu, qapalı dövrü daha da gücləndirir.
- Dərmanın dayandırılmasından sonra ağrının müvəqqəti artması keçicidir və həkimin planı ilə daha asan keçir.
- Profilaktik müalicə ağrıkəsicilərə ehtiyacı azaldan əsas yoldur.
- Qəfil, çox güclü və ya nevroloji əlamətlərlə müşayiət olunan baş ağrısında dərhal 103-ə zəng edin.
Əlaqəli Xəstəliklər
Faydalı Məqalələr
Xroniki miqren
Miqren qadınlarda daha tez-tez rast gəlinir. Adətən ilk dəfə yeniyetməlik və gənclik illərində özünü göstərir, orta yaşlarda tutmaların…
İstiqamət: Sefalgologiya
Baş ağrısı haqqında hər şey
Həyatında heç olmasa bir dəfə baş ağrısı keçirməmiş insanlara son dərəcə nadir hallarda rast gəlmək olar. Baş ağrısından…
İstiqamət: Sefalgologiya
Suallar və cavablar
İlk günlərdə, adətən bir-iki həftə ərzində ağrı müvəqqəti arta bilər, ürəkbulanma və narahatlıq da ola bilər. Bu dövr həkimin hazırladığı planla daha asan keçir. Sonra baş ağrısı günlərinin sayı adətən əhəmiyyətli dərəcədə azalır.
Sadə ağrıkəsicilər üçün ayın on beş və daha çox günü, triptanlar, kombinə preparatlar və opioidlər üçün isə on və daha çox gün artıq bu baş ağrısının yaranma həddi sayılır. Ona görə bu rəqəmlər «təhlükəsiz norma» deyil: tez-tez baş ağrısı olan insanlara adətən ağrıkəsiciləri həftədə yalnız bir neçə gün qəbul etmək tövsiyə olunur. Fərdi həddi nevroloqla müzakirə edin.
Profilaktik müalicə baş ağrısı günlərinin sayını və tutmaların gücünü azaldır, bununla da ağrıkəsicilərə ehtiyacı aşağı salır. Bu, qapalı dövrü qırmağın əsas yoludur. Effekt adətən bir neçə həftədən sonra hiss olunur, ona görə müalicəni tez dayandırmaq olmaz.
Əsas baş ağrısı – miqren və ya gərginlik tipli ağrı – çox vaxt qalır, lakin nadir və daha yüngül olur, ağrıkəsicilər yenidən effektiv işləyir. Nəticə dərman rejiminə əməl olunmasından və profilaktik müalicədən asılıdır. Bəzi insanlarda vəziyyət təkrarlana bilər, ona görə həkim nəzarəti vacibdir.
Kəskin baş ağrısı üçün nəzərdə tutulan bütün dərmanlar həddən artıq tez-tez qəbul edildikdə bu vəziyyətə səbəb ola bilər. Fərq yalnız ondadır ki, bəzi qruplar daha aşağı tezlikdə risk yaradır. Ona görə əsas məsələ dərmanın növü deyil, qəbul günlərinin sayıdır.
Xeyr, tipik hallarda diaqnoz söhbət, baş ağrısı gündəliyi və nevroloji baxış əsasında qoyulur. MRT həkim atipik əlamətlər və ya nevroloji kənaraçıxmalar aşkar etdikdə təyin olunur. Müayinənin lazım olub-olmadığını nevroloq müəyyən edir.
Sefalgologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Xroniki miqren
Miqren qadınlarda daha tez-tez rast gəlinir. Adətən ilk dəfə yeniyetməlik və gənclik illərində özünü göstərir, orta yaşlarda tutmaların…
İstiqamət: Sefalgologiya
Baş ağrısı haqqında hər şey
Həyatında heç olmasa bir dəfə baş ağrısı keçirməmiş insanlara son dərəcə nadir hallarda rast gəlmək olar. Baş ağrısından…
İstiqamət: Sefalgologiya
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
