Gərginlik tipli baş ağrısı başın hər iki tərəfində sıxıcı, «halqa» kimi hiss edilən, orta və ya yüngül intensivlikli ağrıdır. Ən çox rast gəlinən baş ağrısı növüdür, stress və yorğunluqla bağlıdır və adətən təhlükəli deyil.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Gərginlik baş ağrısı
- GTBA
Xəstəlik haqqında
Gərginlik tipli baş ağrısı birincili baş ağrılarına aiddir – yəni başqa xəstəliyin əlaməti deyil, müstəqil vəziyyətdir. Ağrı adətən alında, gicgahlarda, ənsədə hiss edilir, başı sıxan papaq və ya halqa kimi təsvir olunur. Ağrı zamanı insan adətən adi işlərinə davam edə bilir.
Bu, ən geniş yayılmış baş ağrısı növüdür: insanların çoxu həyatında dəfələrlə belə ağrı keçirir. Xəstəlik çox vaxt yeniyetməlik və gənc yaşda başlayır, qadınlarda bir qədər daha tez-tez rast gəlinir, uşaqlarda da müşahidə olunur.
Epizodik forma ayda bir neçə dəfə, xroniki forma isə ayın yarısından çoxunda olur. Nadir epizodlar ciddi problem yaratmır, xroniki forma isə həyat keyfiyyətini xeyli aşağı salır, yuxu, əhval və iş qabiliyyətinə təsir edir və çox vaxt ağrıkəsicilərin həddən artıq qəbulu ilə ağırlaşır. Düzgün diaqnoz həm lazımsız müayinələrdən, həm də dərmanların zərərli istifadəsindən qorunmağa kömək edir.
Bir insanda eyni zamanda bir neçə növ baş ağrısı ola bilər – məsələn, gərginlik ağrısı ilə miqren birlikdə rast gəlinir. Belə hallarda hər ağrı növünün əlamətlərini ayırd etmək və müalicəni ona uyğun seçmək lazımdır. Ağrının xarakteri dəyişərsə, bu barədə həkimə mütləq məlumat vermək vacibdir.
Səbəbləri
Gərginlik tipli baş ağrısının dəqiq mexanizmi tam aydın deyil. Epizodik formada əsas rolu başın və boynun əzələlərinin gərginliyi və həssaslığı, xroniki formada isə mərkəzi sinir sistemində ağrı qavrayışının həssaslığının artması oynayır. Ağrını təhrik edən və onu tezləşdirən amillər:
- emosional stress və narahatlıq – ən çox rast gələn təhrikedici amildir;
- depressiya və həyəcan pozuntuları – ağrının xroniki formaya keçməsinə meyli artırır;
- uzun müddət eyni vəziyyətdə oturma – kompüter, telefon arxasında işləmə, düzgün olmayan duruş;
- boyun və çiyin əzələlərinin gərginliyi, dişləri sıxma və gecə dişləri qıcırtma;
- yuxu pozuntuları – yuxu çatışmazlığı və ya nizamsız yuxu rejimi;
- aclıq və susuzluq, yeməklərin buraxılması;
- göz yorğunluğu, korreksiya olunmamış görmə pozuntusu;
- fiziki aktivliyin azlığı;
- ağrıkəsicilərin tez-tez qəbulu – ağrının xroniki formaya keçməsinin əsas səbəblərindən biridir.
Təsnifat
- nadir epizodik – ayda bir gündən az;
- tez-tez epizodik – ayda bir neçə gün, lakin ayın yarısından az;
- xroniki – üç aydan artıq müddətdə ayda on beş gün və daha çox.
Hər formada perikranial əzələlərin (başı və boynu əhatə edən əzələlərin) həssaslığının olub-olmaması da qeyd olunur – bu, müalicənin seçilməsinə kömək edir.
Klinik mənzərə
- başın hər iki tərəfində sıxıcı, basıcı, «halqa» kimi ağrı, döyüntülü olmayan;
- yüngül və ya orta intensivlik, adi fiziki yüklə – yeriyəndə, pilləkənlə qalxanda – artmaması;
- ağrının yarım saatdan bir neçə günə qədər davam etməsi;
- boyun və çiyin əzələlərində gərginlik və toxunanda həssaslıq;
- bəzən işığa və ya səsə yüngül həssaslıq (ikisi birlikdə deyil);
- ürəkbulanma və qusmanın olmaması – miqrendən əsas fərqlərdən biri;
- xroniki formada – yorğunluq, əsəbilik, diqqətin cəmlənməsinin çətinləşməsi, yuxu pozuntusu.
Uşaqlarda və yeniyetmələrdə gərginlik ağrısı çox vaxt məktəb yükü, stress və uzun müddət ekran qarşısında oturma ilə əlaqəlidir; uşaq ağrını həmişə dəqiq təsvir edə bilmir. Hamiləlikdə ilk dəfə yaranan və ya xarakteri dəyişən baş ağrısı, xüsusən hamiləliyin ikinci yarısında və doğuşdan sonra, mütləq həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər baş ağrısı qəfil, «ildırım kimi» və həyatınızda ən güclü şəkildə başlayıbsa; hərarət və ənsə əzələlərinin gərginliyi ilə müşayiət olunursa; danışığın, görmənin pozulması, üzdə və ya ətrafda zəiflik, keyimə, huşun qarışması varsa; baş travmasından sonra yaranıbsa; hamiləlikdə və ya doğuşdan sonra yüksək təzyiqlə birlikdə baş veribsə.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz şikayətlərə və nevroloji müayinəyə əsasən qoyulur. Həkim ağrının yerini, xarakterini, müddətini, tezliyini, təhrikedici amilləri, qəbul olunan dərmanları və yuxu, əhval vəziyyətini soruşur, sonra nevroloji statusu, arterial təzyiqi, boyun və çiyin əzələlərini yoxlayır.
- Baş ağrısı gündəliyi – ağrı günlərinin, gücünün, qəbul olunan dərmanların qeyd edilməsi; formanı müəyyən etməyə və ağrıkəsicilərin həddən artıq qəbulunu aşkarlamağa kömək edir;
- Arterial təzyiqin ölçülməsi və ümumi müayinə;
- Göz həkiminin müayinəsi – görmə pozuntusu və ya göz dibində dəyişikliklərdən şübhələndikdə;
- MRT və ya KT – tipik hallarda tələb olunmur; yalnız həkim «qırmızı bayraqlar» aşkar etdikdə təyin olunur;
- Laborator analizlər – ümumi xəstəlik şübhəsində fərdi qaydada.
Müayinə üçün əsas olan «qırmızı bayraqlar»: ağrının qəfil və çox güclü başlanması, xarakterinin dəyişməsi, nevroloji əlamətlər, 50 yaşdan sonra yeni başlanğıc, hərarət, onkoloji xəstəlik və ya immun çatışmazlığı fonunda ağrı, öskürək və gərginlikdən güclənən ağrı. Gərginlik tipli baş ağrısı miqrendən, dərmanla bağlı baş ağrısından, boyun mənşəli baş ağrısından və ikincili baş ağrılarından fərqləndirilir.
Ağırlaşmalar
- Ağrıkəsicilərin həddən artıq qəbulu ilə bağlı baş ağrısı – ağrıkəsicilərin ayın çox günlərində qəbulu ağrını daha tez-tez edir və adi dərmanlara cavabı azaldır;
- Xroniki formaya keçid – epizodik ağrı tədricən gündəlik ağrıya çevrilə bilər;
- Yuxu pozuntusu, narahatlıq və depressiya – xroniki ağrı ilə qarşılıqlı şəkildə bir-birini gücləndirir;
- Ağrıkəsicilərin yan təsirləri – uzun və nəzarətsiz qəbulda mədə, qaraciyər və böyrəklərin zədələnməsi.
Müalicə
Müalicənin məqsədi ağrı tutmalarını yüngülləşdirmək, onların tezliyini azaltmaq və xroniki formanın və ağrıkəsicilərin həddən artıq qəbulunun qarşısını almaqdır. Müalicəni nevroloq ağrının formasına və ümumi vəziyyətə görə seçir.
Ağrı tutmasının yüngülləşdirilməsi. Epizodik ağrıda sadə analgetiklər və qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar effektivdir. Onları yalnız ayda məhdud sayda gündə qəbul etmək vacibdir – icazə verilən tezliyi həkiminizlə dəqiqləşdirin. Bir neçə komponentli kombinə preparatlar, xüsusən opioid tərkibli olanlar, dərmanla bağlı baş ağrısı riskini daha çox artırır.
Profilaktik müalicə. Tez-tez epizodik və xroniki ağrıda həkim profilaktik preparat təyin edə bilər – ən çox trisiklik antidepressantlar qrupundan, bəzən digər qruplardan. Bu dərmanlar burada ağrı qavrayışına təsir məqsədilə istifadə olunur, müalicə bir neçə ay davam edir və yalnız həkim nəzarəti ilə aparılır. Ağrıkəsicilərin həddən artıq qəbulu olduqda ilk addım həddən artıq qəbul edilən ağrıkəsicilərin həkim nəzarəti altında dayandırılmasıdır.
Qeyri-dərman üsullar – müalicənin əsas hissəsidir:
- stressin idarə olunması, koqnitiv-davranış terapiyası, relaksasiya üsulları, biolojik əks əlaqə;
- boyun və çiyin əzələləri üçün məşqlər, fizioterapiya, müalicəvi masaj;
- müntəzəm aerob fiziki aktivlik – gəzinti, üzgüçülük, velosiped;
- yuxu və qidalanma rejiminin nizamlanması, kifayət qədər su qəbulu;
- iş yerinin ergonomikası, görmə pozuntusunun korreksiyası.
Evdə nə etmək olar: ağrı zamanı istirahət etmək, təmiz havaya çıxmaq, boyun və çiyinləri yüngülcə masaj etmək, isti duş qəbul etmək. Nə etmək olmaz: ağrıkəsiciləri hər gün «ehtiyat üçün» içmək, dozanı özbaşına artırmaq, başqasına təyin olunmuş dərmanları qəbul etmək.
Profilaktika
- kompüter arxasında hər saat qısa fasilə vermək, duruşa və iş yerinin rahatlığına diqqət etmək;
- hər gün eyni vaxtda yatıb-durmaq, kifayət qədər yatmaq;
- yeməkləri buraxmamaq və kifayət qədər su içmək;
- müntəzəm fiziki aktivlik;
- stressi azaldan fəaliyyətlər – gəzinti, nəfəs məşqləri, hobbi;
- görməni vaxtaşırı yoxlatmaq;
- gün ərzində çiyin və boyun əzələlərini boşaltmaq üçün qısa hərəkət fasilələri etmək;
- ağrıkəsiciləri yalnız lazım olduqda qəbul etmək və onları gündəlikdə qeyd etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Baş ağrısı ilə terapevtə və ya nevroloqa müraciət etmək olar, uşaqlarda pediatra. Lazım olduqda psixoterapevt, göz həkimi və ya fizioterapevt cəlb olunur.
Yadda saxla!
Gərginlik tipli baş ağrısı xoşagəlməzdir, lakin təhlükəli deyil. Əsas risk ağrıkəsicilərin həddən artıq qəbuludur.
- Həyatınızın ən güclü, qəfil başlayan baş ağrısı, danışığın, görmənin pozulması, ətrafda zəiflik, huşun qarışması olarsa – dərhal 103-ə zəng edin.
- Ağrıkəsicini ayın çox günündə qəbul edirsinizsə, nevroloqa müraciət edin.
- Baş ağrısı gündəliyi həkimə düzgün diaqnoz və müalicə seçməyə kömək edir.
- Yuxu, fiziki aktivlik və stressin idarə olunması dərmanlar qədər vacibdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Faydalı Məqalələr
Baş ağrısı haqqında hər şey
Həyatında heç olmasa bir dəfə baş ağrısı keçirməmiş insanlara son dərəcə nadir hallarda rast gəlmək olar. Baş ağrısından…
İstiqamət: Sefalgologiya
Suallar və cavablar
Gərginlik ağrısı adətən hər iki tərəfdə, sıxıcı, yüngül və ya orta güclü olur, yerimə ilə artmır və ürəkbulanma vermir. Miqren isə çox vaxt birtərəfli, döyüntülü, güclü olur, ürəkbulanma, işığa və səsə həssaslıqla müşayiət olunur.
Tipik gərginlik ağrısında MRT lazım deyil. Görüntüləmə yalnız həkim təhlükəli əlamətlər aşkar etdikdə və ya ağrının xarakteri qeyri-adi olduqda təyin olunur.
Adi ağrıkəsiciləri ayda məhdud sayda gündə qəbul etmək tövsiyə olunur. Daha tez-tez qəbul dərmanla bağlı baş ağrısına səbəb ola bilər. Ağrı tez-tez olursa, profilaktik müalicə üçün nevroloqa müraciət edin.
Orta dərəcədə yüksəlmiş təzyiq adətən baş ağrısı yaratmır, lakin təzyiqin kəskin və çox yüksək qalxması baş ağrısı ilə müşayiət oluna bilər. Baş ağrısı zamanı təzyiqi ölçmək faydalıdır; yüksək rəqəmlər, xüsusən görmə pozuntusu və ya sinə ağrısı ilə birlikdə, təcili həkim müraciəti tələb edir.
Uşaqlarda gərginlik ağrısı tez-tez məktəb yükü, yuxu çatışmazlığı və uzun ekran vaxtı ilə bağlı olur. Uşağı pediatra və ya uşaq nevroloquna göstərmək, görməni yoxlatmaq və rejimi nizamlamaq lazımdır. Uşağı yuxudan oyadan, qusma ilə müşayiət olunan və ya getdikcə güclənən ağrı təcili müayinə tələb edir.
Bəli, müntəzəm aerob fiziki aktivlik, boyun və çiyin əzələləri üçün məşqlər və müalicəvi masaj çox insanda ağrının tezliyini azaldır. Bu üsullar xüsusən dərmanlarla birlikdə və uzun müddət tətbiq olunduqda faydalıdır.
Sefalgologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
Xroniki miqren
Miqren qadınlarda daha tez-tez rast gəlinir. Adətən ilk dəfə yeniyetməlik və gənclik illərində özünü göstərir, orta yaşlarda tutmaların…
İstiqamət: Sefalgologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
