Ürəkbulanma — qarının yuxarı hissəsində xoşagəlməz hiss yaranan, çox vaxt qusmadan əvvəl gələn vəziyyətdir. Bu səhifədə ürəkbulanmanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Hepatoloq Nefroloq Nevroloq Onkoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Ürəkbulanma — qarının yuxarı hissəsində xoşagəlməz hiss yaranan, çox vaxt qusmadan əvvəl gələn vəziyyətdir. Adətən o, qida zəhərlənməsinin nəticəsidir, lakin bəzən dərhal həkimə müraciəti, müayinəni və müalicəni tələb edən ağır xəstəliklərdən xəbər verir.
Növləri
Keyfiyyətsiz qida ilə zəhərlənmə zamanı yaranan ürəkbulanma toksik adlanır. Əlamət həddindən artıq yemək yeyəndə, artıq qida mədə divarlarına təzyiq göstərib reseptorları qıcıqlandırdıqda yaranarsa, ona refleks ürəkbulanma deyilir.
Ürəkbulanmanın digər növləri daha az rast gəlinir.
- Fizioloji: təbii proseslərlə bağlıdır. Məsələn, hamilə qadınlarda səhər əlaməti hormonal dəyişikliklərlə yaranır və norma sayılır.
- Psixogen: emosional vəziyyətlə, psixoloji amillərlə bağlıdır.
- Medikamentoz: dərman qəbulu nəticəsində, məsələn, onkoloji xəstəliklərin müalicəsində kimyaterapiya zamanı yaranır. Belə dispepsiya çox güclü ola bilər və xüsusi müalicə tələb edir.
- Vestibulyar: hərəkət zamanı, məsələn, nəqliyyatda və ya yırğalanarkən yaranır. Bu, daxili qulağın tarazlığının pozulması ilə bağlıdır, ona görə də başgicəllənmə və tarazlığın itirilməsi ilə müşayiət olunur.
- İnfeksiyadan sonrakı: mədə-bağırsaq traktının keçirilmiş infeksion xəstəliklərindən və ya qida zəhərlənmələrindən sonra yaranır. Xəstəlikdən sonra orqanizmin bərpası mədə-bağırsaq traktının müvəqqəti pozğunluqları ilə müşayiət olunur.
Problem tez-tez baş verirsə və ya digər ciddi əlamətlərlə müşayiət olunursa, ürəkbulanmanın səbəbini aşkar etmək və əsas xəstəliyi müalicə etmək üçün həkimə müraciət etmək lazımdır.
Səbəbləri
Əksər hallarda qusmadan əvvəl yaranan hisslər qida zəhərlənməsi və orqanizmin toksinləri qana keçməyə qoymadan tez xaric etmə cəhdi ilə bağlıdır. Lakin bəzən əlamət həzm, sidik-ifrazat, sinir, damar və digər sistemlərin orqanlarına aid müxtəlif xəstəliklərin erkən əlamətidir. Həmçinin o, emosional gərginlik, depressiya, infeksion patologiyalardan və ümumi anesteziya altında cərrahi müdaxilələrdən sonra reabilitasiya dövrü, hərəkət xəstəliyi, dərman qəbulu ilə bağlıdır.
Qusmasız ürəkbulanmanın yaranma ehtimalı sinir sisteminin labil, tez qıcıqlanan tipində daha yüksəkdir. Artmış emosionallığın dispeptik pozğunluqların tezliyi ilə əlaqəsini təsdiqləyən tədqiqatlar var: belə insanlar qida ilə birlikdə havanı daha tez-tez udurlar, bu isə aerofagiyaya (mədədə hava qovuğunun böyüməsinə) və reseptorların stimulyasiyasına səbəb olur. Həmçinin artmış qarındaxili təzyiq piylənməsi olan pasiyentlərdə tez-tez müşahidə olunur.
Ürəkbulanma bir neçə səbəbdən həzm sisteminin bədxassəli şişlərinin əlaməti ola bilər. Birincisi, böyüyən şiş mədə-bağırsaq traktı orqanlarını sıxaraq diskomfort və ürəkbulanmaya səbəb ola bilər. İkincisi, şiş bağırsağın normal motorikasını və fermentlərin istehsalını poza bilər ki, bu da ürəkbulanmaya gətirib çıxarır. Nəhayət, şişin parçalanma məhsulları orqanizmin ümumi intoksikasiyasına səbəb ola bilər, bu da ürəkbulanma ilə təzahür edir.
Diaqnostika
Bu əlamətlə bağlı səbəbləri aşkar etmək üçün müayinə vacibdir. Diaqnostikada ilk addım anamnez toplamaq üçün xəstə ilə söhbətdir. Həkim problemin tezliyini və intensivliyini, digər müşayiətedici əlamətlərin olub-olmadığını, həmçinin onun yaranmasına səbəb olan və ya vəziyyəti yaxşılaşdıran amilləri araşdırır. Mütəxəssis mütləq əvvəllər aşkarlanmış xroniki patologiyaları öyrənir, fizikal müayinə aparır, qarın boşluğu orqanlarının palpasiyasını edir.
- Laboratoriya analizləri. Sidik və qan analizi infeksiyanı, elektrolit səviyyəsindəki dəyişiklikləri və ya intoksikasiya ilə bağlı digər göstəriciləri aşkar etməyə kömək edir.
- Qastroskopiya. Mədə və qida borusunu öyrənmək üçün həzm traktına kamera ilə təchiz olunmuş çevik boru — endoskop — daxil edilən instrumental üsul. Bu, orqan divarlarındakı dəyişiklikləri və ya xoraların olub-olmadığını aşkar etməyə imkan verir.
- USM. Ultrasəs müayinəsi orqanların vəziyyətini qiymətləndirməyə, şiş və ya digər anomaliyaları aşkar etməyə kömək edir. Həzm və sidik-ifrazat sisteminin öyrənilməsi üçün tətbiq olunur.
- KT skan. Kompyuter tomoqrafiyası, o cümlədən baş beyin daxil olmaqla, daxili orqanların quruluşu haqqında daha çox məlumat əldə etmək üçün tətbiq olunur.
Diaqnoz qoyulduqdan sonra həkim müalicə üzrə müvafiq tövsiyələr verəcək və ya sonrakı müayinələr üçün pasiyenti dar profilli mütəxəssisə yönləndirəcək.
Müalicə
Terapevtik plan diaqnostika mərhələsində aşkar edilən ürəkbulanma səbəbindən asılıdır. O, həm ürəkbulanmanın özünü, həm də onun səbəbini aradan qaldırmaq üçün preparatların qəbulunu, fizioterapevtik prosedurları əhatə edir. Əlamətin müxtəlif mənşəyində faydalı olacaq ümumi tövsiyələr mövcuddur.
- Pəhrizin düzəldilməsi. Ağır yağlı qidasız, həmçinin çoxlu ədviyyat və ya aromatik qatqı olan məhsullarsız qidalanma. Bunun əvəzinə asan mənimsənilən qidalara, məsələn, banan, dərisiz toyuq və ya düyüyə üstünlük vermək lazımdır.
- Relaksasiya. Dispeptik pozğunluqların psixogen mənşəyində istirahət və yaxşı yuxu vacibdir. Stresdən qaçmaq, müxtəlif rahatlaşma üsullarını — yoqa, meditasiyanı — mənimsəmək lazımdır.
Həmçinin səbəb aradan qaldırılana qədər ürəkbulanma əlamətlərini xeyli azaltmağa kömək edən müalicə təyin olunur. Adətən qusma əleyhinə preparatlar istifadə olunur, lakin onların özbaşına qəbulu, xüsusilə dispepsiya intoksikasiya ilə bağlıdırsa, ciddi təhlükəlidir. Səbəb olan xəstəliyin cərrahi müalicəsi nadir hallarda, əsasən konservativ terapiya effektiv olmadıqda (öd daşı xəstəliyinin tutması, bədxassəli şişlər zamanı) aparılır.
Müalicə strategiyası seçilərkən pasiyentin psixoloji vəziyyətini nəzərə almaq vacibdir. Tez-tez ürəkbulanma və qusma tutmaları köməksizlik, narahatlıq, depressiya hissi yaradır. Qidada məhdudiyyət və istənilən an qusma ehtimalı sosial təcridə, həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsinə gətirib çıxarır. Ona görə də əlamətin səbəbini aydınlaşdırmaq, ürəkbulanmanın növünü müəyyən etmək, effektiv müalicə planı hazırlamaq üçün vaxtında yardım almaq vacibdir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Daimi ürəkbulanmanın nəticələri əlamətin yaranma səbəbindən asılıdır. Qusma refleksi, hətta qusma ilə müşayiət olunmasa belə, həzmi, nutrientlərin və elektrolitlərin mənimsənilməsini çətinləşdirir, ona görə də əlamətin uzun müddət saxlanması zəifliyə, başgicəllənməyə, çəki itkisinə səbəb olur.
Qusma ilə müşayiət olunan ürəkbulanmanın ağırlaşmaları daha təhlükəlidir. Bunlara elektrolit balansının pozulması fonunda orqanizmin mayeni mənimsəyə və saxlaya bilmədiyi susuzlaşma daxildir. Həmçinin çəki itkisi və qida maddələri çatışmazlığı bütün orqanların işinə təsir göstərir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Ürəkbulanma əlamətləri əvvəllər aşkar edilmiş xəstəliklərin kəskinləşməsi və ya preparatların qəbulu ilə bağlı yaranırsa, müalicəyə nəzarət edən həkimə müraciət etmək lazımdır. Əlamət ilk dəfə yaranıbsa, terapevtin qəbuluna yazılmaq lazımdır. O, ilkin baxış keçirəcək, anamnez toplayacaq, zərurət yarandıqda əlavə analizlər və funksional müayinələr təyin edəcək, dar profilli mütəxəssisə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Ürəkbulanma təbii vəziyyət, intoksikasiya və daxili orqanların işindəki pozğunluqlar barədə siqnal verən müdafiə mexanizmidir. Lakin əlamətin səbəbi həmişə ağır somatik patologiyalar olmur: tez-tez bu şəkildə xroniki və ya kəskin stress təzahür edir. Ürəkbulanma köpləmə, qarında ağrı və qusma ilə müşayiət olunmursa, onu sərin hava (təmiz havaya çıxmaq, otaqda ventilyator və ya kondisioner işə salmaq), burundan yavaş dərin nəfəs alma, nanə çayı və ya limon konfeti ilə aradan qaldırmaq olar. Lakin müntəzəm yaranan problem ciddi patologiyaları istisna etmək və özünü hiss etməni tez bərpa etmək üçün mütləq həkimə müraciəti tələb edir.
Suallar və cavablar
Əlamət intoksikasiya ilə bağlıdırsa, həkim mədənin yuyulmasını təyin edəcək. Qusmanı özbaşına süni yolla çağırmaq lazım deyil: əgər o, özbaşına yaranmırsa, proses insan üçün əzablı olacaq, həmçinin mədə-bağırsaq traktının yuxarı hissəsində qanaxmaya, susuzlaşmaya səbəb olacaq. Özbaşına müalicə yanlış diaqnostika səbəbindən ağırlaşmalarla nəticələnə bilər, çünki ürəkbulanmanın arxasında appendisit gizlənə bilər.
Qənaətbəxş vəziyyətdə, orta dərəcəli ürəkbulanma digər əlamətlərlə müşayiət olunmadıqda, 48 saat ərzində həkim qəbuluna gəlmək lazımdır. Əlamət temperaturun yüksəlməsi, güclü baş ağrısı və başgicəllənmə, dayanmayan qusma və ya ishal, ödemlərlə müşayiət olunursa, dərhal tibb müəssisəsinə müraciət etmək və ya təcili yardım çağırmaq lazımdır.
