İmpetigo (lat. Impetigo) — dərinin səthi bakterial zədələnməsidir (skin infection), burada iltihab sahəsində xırda qovuqcuqlar, irinli elementlər və qurumuş bala bənzər xarakterik sarımtıl qabıqlar əmələ gəlir. Belə xəstəlik kifayət qədər tez-tez rast gəlinir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- İmpetigo contagiosa
İmpetigo (lat. Impetigo) — dərinin səthi bakterial zədələnməsidir (skin infection), burada iltihab sahəsində xırda qovuqcuqlar, irinli elementlər və qurumuş bala bənzər xarakterik sarımtıl qabıqlar əmələ gəlir. Belə xəstəlik kifayət qədər tez-tez rast gəlinir. Patologiya uşaqlarda və böyüklərdə, xüsusilə də dəri həddindən artıq travmatizasiyaya məruz qaldığı dövrlərdə diaqnostika olunur.
Tarixi məlumatlar
İmpetigo tibbə qədim dövrlərdən məlumdur. Bu infeksiyanı xatırladan təsvirlər antik dövr həkimlərinin əsərlərində rast gəlinir; onlar dəridə irinli səpkilərin yaranmasını «dəri rütubətinin zədələnməsi» və xarici amillərin təsiri ilə əlaqələndirirdilər. Lakin xəstəliyin tam elmi dərk edilməsi xeyli sonra — mikrobiologiyanın ayrıca bir fənn kimi meydana çıxmasından sonra formalaşdı.
XIX əsrdə, alimlər konkret bakteriyaların klinik təzahürlərlə əlaqəsini öyrənməyə başlayanda, əsas törədicilərin streptokoklar və stafilokoklar olduğu, xəstəliyin özünün isə səthi piodermiyalar kateqoriyasına aid edildiyi aydın oldu. Törədicilərin təmiz kulturası ayrıldıqdan sonra xəstəliyin müxtəlif formalarını təsvir etmək, həmçinin onların gediş xüsusiyyətlərini müəyyən etmək mümkün oldu. XX əsrin əvvəlinə aid elmi nəşrlər klinika, patogenez və müalicə metodlarının ilk strukturlaşdırılmış icmallarını təqdim edir; bu metodlar daim təkmilləşdirilmiş və müasir klinik tövsiyələrin əsasını qoymuşdur. Bu gün impetigo dəriyə xas tipik bakterial infeksiya kimi nəzərdən keçirilir; o, müalicəyə yaxşı cavab verir, lakin dəqiq diaqnostika tələb edir, çünki onun təzahürləri digər irinli xəstəlikləri təqlid edə bilər.
Səbəbləri
İmpetiqo — bakteriyaların törətdiyi yoluxucu dəri xəstəliyidir, həmin bakteriyalar epidermisin səthi qatlarına asanlıqla daxil olur. Əsas törədicilər streptokoklar və stafilokoklar hesab olunur. Onlar kontakt yolu ilə yayılır və xüsusilə rütubətli və isti iqlim şəraitində aktiv olurlar. Xəstəlik dəri xüsusiyyətləri və sıx məişət təması səbəbindən uşaqlarda daha çox rast gəlinir. Lakin böyüklərdə də impetiqo istisna edilmir.
İmpetiqonun əsas səbəbləri:
- qızılı stafilokok və ya A qrup beta-hemolitik streptokokla infeksiyalaşma;
- dərinin mikrotravmaları – sıyrıqlar, cızıqlar, həşərat dişləmələri;
- qaşınma ilə müşayiət olunan dəri xəstəlikləri (atopik dermatit, qotur, pedikulyoz);
- xəstə ilə və ya onun əşyaları ilə birbaşa təmas;
- gigiyena qaydalarına əməl edilməməsi, isti və rütubətli iqlim.
Streptokoklar və ya stafilokoklar dərinin səthi qatlarına düşdükdən sonra bakteriyalar fəal şəkildə çoxalmağa başlayır. Orqanizm iltihabla cavab verir. Dəri qızarır, ödem yaranır, daha sonra irinli və ya seroz tərkibli qabarcıqlar formalaşır. Onların öz-özünə açılması zamanı nəm eroziya əmələ gəlir, bu da sonradan xarakterik bal rəngli qabıqlar şəklində quruyur. İmmun sistemi infeksiyanı lokallaşdırmağa çalışır, lakin qaşınma zamanı bakteriyalar qonşu sahələrə keçir, bu da zədələnmələrin yayılmasına kömək edir.
İnkişaf mexanizmi
Terapiya olmadıqda impetiqo çox vaxt tədricən inkişaf edir – səpgilərin sayı artır, zədələnmə sahəsi genişlənir və püstüllərin sayı çoxalır. Tipik hallarda (xüsusilə dərinin səthi zədələnməsində) infeksiya 15-20 gün ərzində öz-özünə geriləyə bilər. Lakin halların təxminən 20 %-ində əks sağalma baş vermir — elementlər açılır, yavaş sağalır, qabıqlar tökülür, lakin sonra residiv mümkündür.
Əgər xəstəlik qabaqlayıcı mərhələyə keçibsə və bakteriyalar aktiv şəkildə çoxalırsa, zədələnmələr birləşə, islanma, eroziyalar və sonradan uzunmüddətli sağalma ilə geniş ocaqlar əmələ gətirə bilər. Bununla yanaşı, dəri həssas olaraq qalır — infeksiyanın yayılma riski artır, xüsusilə qaşıma, travmalar və ya immunitetin azalması zamanı. Bəzi hallarda yorğunluq, halsızlıq yaranır, temperaturun yüksəlməsi mümkündür (xüsusilə infeksiya yayılırsa). Müalicəni gecikdirmək səthi impetiqonun daha dərin formaya keçməsinə səbəb ola bilər.
Təsnifat
İmpetigonun əsas növlərinə aşağıdakılar aiddir:
- Streptokokk impetigosu, məişətdə çox vaxt streptodermiya adlandırılır. Onun üçün nazik divarlı xırda qovuqcuqlar və qabıqların sürətlə əmələ gəlməsi xarakterikdir.
- Stafilokokk variantı, burada qovuqcuqlar qatı, daha ifadəli irinli məzmunla dolur və tədricən sıx iltihab ocaqlarına çevrilir.
- Stafilokokk toksinlərinin təsiri altında inkişaf edən bulloz tip. O, sanki dərini qat-qat ayıran iri qabarcıqlar əmələ gətirir. Belə proses ən çox erkən yaşlı körpələrdə müşahidə olunur.
- Vulqar formanı, səbəbi streptokokların və stafilokokların eyni vaxtda təsiri ilə əlaqəli olan «qarışıq» variant təşkil edir.
- Yarıq tip (yarıq impetigosu), ağız künclərində ağrılı çatlar və xırda irinli səpkilərlə təzahür edir (buna həmçinin yarıq impetigosu deyilir — bu, eyni prosesin iki adıdır).
Klinik mənzərə
İmpetigo — dəri səthində tədricən qovuqcuq elementlərinin və sıx bal rəngli qabıqların formalaşdığı səthi bakterial zədələnmədir. Proses sürətlə inkişaf edir: əvvəlcə gözəçarpmaz qızartı yaranır, sonra sahə sanki xırda qovuqcuqlarla «qaynamağa» başlayır, onlar asanlıqla partlayır və arxasında nəm sahələr və yapışqan sarımtıl ərplər qoyur. Uşaqlarda və böyüklərdə xəstəlik eyni mexanizm üzrə inkişaf edir, lakin elementlərin yaranma sürəti, onların ölçüsü və yayılma meyli çox vaxt fərqlənir.
İmpetigonun tipik təzahürlərinə aşağıdakılar daxildir:
- Sonradan qovuqcuqların yarandığı kiçik qırmızı ləkələrin əmələ gəlməsi.
- Səthi vezikulların formalaşması — şəffaf və ya azca bulanıq, bu xüsusilə streptokokk variantı üçün xarakterikdir (klassik streptodermiya).
- Elementlərin yüngül və sürətli açılması, bundan sonra sulu sahələr qalır (bulloz formada qabarcıqlar iri, nazik divarlı olur, təsiredici ölçülərə çata bilər).
- Nəm sahələrin adətən sarımtıl-bal çalarına malik sıx qabıqlara keçməsi — məhz onlar ən çox diqqəti cəlb edir və xəstəlikdən şübhələnməyə kömək edir.
- Elementlərin tipik lokalizasiyası — əsasən üz, xüsusilə ağız və burun sahəsi, baxmayaraq ki, uşaqlarda səpkilər tez-tez əllərdə, gövdədə və ya oma nahiyəsində də yaranır.
- Fərdi ocaqların daha iri zonalara birləşməsi, iltihablı elementlər bir-biri ilə birləşərək geniş dəri zədələnmələri əmələ gətirdikdə.
- Qaşınma və qıcıqlanma hissi, buna görə insan sahələri qaşıyır — bu, infeksiyanın yayılmasını sürətləndirir.
- Xəstəliyin daha geniş formalarında regional limfa düyünlərinin böyüməsi.
- Stafilokokk impetiqoda — daha ifadəli iltihab və ağrı hissləri ilə sıx qabarcıqların (flixtenlərin) əmələ gəlməsi.
- Yarıqvari impetiqo ağız künclərində və ya burun qanadlarında çatlarla təzahür edir, dodaqların hərəkəti zamanı narahatlıq yaradır.
- Ağır gedişdə — temperaturun yüksəlməsi, zəiflik, ümumi vəziyyətin pisləşməsi, xüsusilə kiçik uşaqlarda.
Üzdə və bədəndə olan impetiqo kifayət qədər tanınan görünür, buna görə həkimlər onu vizual müayinə zamanı asanlıqla müəyyən edirlər. Nəzərə almaq vacibdir ki, impetiqonun müxtəlif növləri öz xüsusiyyətlərinə görə inkişaf edir, lakin ümumi cəhət — səthi irinli elementlər və sürətlə yayılmağa meyilli qabıqlardır.
Şəkillərdə əlamətlər
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika ilk növbədə obyektiv müayinə məlumatlarına əsaslanır. Həkim ocaqların xarici görünüşünü (impetiqonun necə göründüyünü bilməklə), qabarcıqların xarakterini, onların transformasiya sürətini və xəstənin şikayətlərini qiymətləndirir. Lakin infeksiyanın hansı növünün inkişaf etdiyini, prosesdə hansı bakteriyaların iştirak etdiyini və kəskinləşməni nəyin təhrik etdiyini dəqiq anlamaq üçün əlavə tədqiqatlara müraciət olunur. Buna görə diaqnostika həmişə təkcə təsdiqləməyə deyil, həm də təzahürlərinə görə oxşar vəziyyətlərin istisna edilməsinə yönəlir.
İmpetiqonun diaqnostika metodlarına daxildir:
- Ayırılan ifrazatın mikrobioloji əkilməsi, konkret törədicini müəyyən etməyə və effektiv terapiya seçməyə imkan verir.
- Bakteriyaların antibiotiklərə həssaslığının müəyyən edilməsi, bu xüsusilə infeksiyanın residivləşən gedişi zamanı vacibdir.
- İnfeksiya ağır keçdikdə və ya temperaturun yüksəlməsi ilə müşayiət olunduqda iltihabın dərəcəsini göstərən ümumi qan analizi.
- Qlükoza səviyyəsini qiymətləndirmək üçün biokimyəvi qan analizi. Hiperglikemiya bakteriyaların aktivləşməsi üçün əlverişli şərait yaradır.
- İmmun sisteminin vəziyyətinin təhlili, xüsusilə də dəri infeksiyaları ilə tez-tez üzləşən pasiyentlərdə, eləcə də impetiqonun təkrarlanan epizodları olan uşaqlarda. Bu, dərinin niyə həssaslaşdığını və hansı müdafiə mexanizmlərinin zəiflədiyini anlamağa kömək edir.
Ağırlaşmalar
İmpetiqo çox vaxt əlverişli nəticə ilə bitir. Lakin bir sıra hallarda infeksiya ciddi fəsadlara səbəb ola bilər, xüsusilə vaxtında və ya adekvat müalicə olmadıqda.
- Ektima — xəstəliyin dərinin daha dərin qatlarına proqressivləşməsi. Zədələnmələr xoralara çevrilir, daha yavaş sağalır və çox vaxt çapıq qoyur.
- İnfeksiyanın yayılması — flegmona, abseslər, dərinin daha geniş irinli zədələnmələri, xüsusilə stafilokokk impetiqosunda.
- Böyrəklərin iltihabı şəklində sistem ağırlaşmaları. Poststreptokokk qlomerulonefrit dəri infeksiyasından adətən 3–6 həftə sonra inkişaf edə bilər. Bu, nadir, lakin təhlükəli ağırlaşmadır (əsasən uşaqlarda rast gəlinir).
- Septik vəziyyətlər və infeksiyanın orqanizm üzrə yayılması — ağır gediş zamanı generalizasiya riski artır.
- Çapıqlar və dəridə davamlı dəyişikliklər — dərin zədələnmə və tez-tez residivlər zamanı çapıqların, postinflamator piqmentasiyanın (və ya əksinə, depiqmentasiyanın) əmələ gəlməsi mümkündür.
Bu ağırlaşmalar göstərir ki, hətta «səthi» impetiqoya da laqeyd yanaşmaq olmaz. Vaxtında müalicə mənfi nəticələr riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Müalicə
İmpetiqonun müalicəsi infeksiyanın aradan qaldırılmasına, dəri sağalmasının sürətləndirilməsinə və səpgilərin yayılmasının qarşısının alınmasına yönəldilməlidir. Ağırlığından, yayılmasından və formasından (adi, büllöz, qarışıq kontagioz impetiqo) asılı olaraq yerli və/və ya sistem terapiyası tətbiq olunur.
Yerli terapiya (lokal müalicə). Səthi formalarda zədələnmiş dəri sahələri antiseptik məhlullarla ehtiyatla işlənir, qabarcıqları zədələməməyə çalışırlar. Bundan sonra dəriyə antibakterial təsirli xarici vasitələr tətbiq olunur. Bu, dərinin səthində bakteriyaların konsentrasiyasını azaldır, infeksiyanın yayılmasının qarşısını alır, qabıqların əmələ gəlməsini və sağalmanı sürətləndirir. Gigiyenaya riayət etmək vacibdir: qaşımaq, qabıqları qoparmaq olmaz, fərdi dəsmal və əşyalar istifadə edilməlidir. Yüngül gedişdə bu, çox vaxt kifayət edir, xüsusilə uşaqlarda.
İmpetiqo üzrə klinik tövsiyələrə əsasən, sistem terapiya (ümumi antibakterial terapiya) geniş yayılmış zədələnmələrdə, büllöz impetiqoda və ya nəzərəçarpan iltihabda göstərilir. Antibiotiklər daxilə (peroral) və ya inyeksiya şəklində təyin olunur. Bu, daha dərinə keçmiş ola bilən bakteriyaları məhv etməyə, septik ağırlaşmaların qarşısını almağa və sağalmanı sürətləndirməyə kömək edir. Antibiotikin seçimi əvvəlcə empirik şəkildə aparılır, daha sonra mikrobioloji müayinənin nəticələrindən və vəziyyətin ağırlığından asılı olur.
Antibakterial terapiyadan əlavə, dərinin və ətraf mühitin təmizliyini qorumaq, otağı havalandırmaq, paltarları və yataq dəstini ayrıca yumaq vacibdir. Bu, təkrar yoluxma riskini azaldır, infeksiyanın ailə və ya kollektiv daxilində yayılmasını dayandırmağa kömək edir
Qabıqlar əmələ gəlib qopduqdan sonra dəri həssas ola bilər. Travmalardan qaçmaq, qaşımamaq, kobud skrablar və ya aqressiv kosmetika tətbiq etməmək vacibdir. Zərurət olduqda nəmləndirici və qoruyucu vasitələrdən istifadə etmək lazımdır. Bu, çapıqlanma və ya postinflamator dəyişikliklər riskini azaltmağa kömək edir.
Düzgün, vaxtında aparılan müalicə ilə — adətən 7–10 gün ərzində sağalma əldə etmək mümkün olur. Bununla yanaşı, ağırlaşma riski əhəmiyyətli dərəcədə azalır və təkrar yoluxma ehtimalı minimum olur. Dəri elementləri tam sağalana qədər uşağın uşaq bağçasına getməsinə icazə verilmir.
Reabilitasiya
Keçirilmiş impetiqodan sonra dəri bir müddət həssas və müdafiəsiz qalır. Bərpa mərhələsində onun baryer funksiyalarını dəstəkləmək vacibdir:
- Yumşaq təmizləyici vasitələrdən istifadə etmək;
- Soyuma və həddindən artıq isinmədən qaçmaq;
- Səpgilərin olduğu sahələri ehtiyatla nəmləndirmək;
- Sərt liflərdən və «aqressiv» qulluq vasitələrindən istifadə etməmək.
Əgər xəstəlik ağır keçibsə və ya dərin zədələnmələrlə müşayiət olunubsa, həkim əlavə tədbirlər tövsiyə edə bilər: yumşaldıcı kremlərdən, bərpaedici komponentləri olan vasitələrdən istifadə, çapıqlanmanın profilaktikası üçün düzgün qulluq. Reabilitasiya residivlərin profilaktikası üçün vacibdir, çünki bərpa olunmuş dəri baryeri bakteriyalara daha fəal müqavimət göstərir.
Profilaktika
İmpetiqonun profilaktikası gigiyenanın nəzarətdə saxlanmasına və infeksiyanın ötürülmə ehtimalının azaldılmasına əsaslanır. Ən vacib tədbir — xüsusilə məktəblərə və uşaq bağçalarına gedən uşaqlarda, əllərin müntəzəm yuyulmasıdır. Dərinin üzərində cızıqlar, sıyrıqlar və ya həşərat dişləmələri olduqda, bakteriyaların daxil olmasının qarşısını almaq üçün onları vaxtında işləmək lazımdır. Məişətdə fərdi dəsmallardan, liflərdən, daraqlardan istifadə etmək və şəxsi gigiyena əşyalarını paylaşmamaq məqsədəuyğundur.
Uşaq kollektivində infeksiya alovlanmaları zamanı müvəqqəti olaraq yaxın təması məhdudlaşdırmaq, paltarları və yataq dəstini yüksək temperaturda yumaq, oyuncaqları və ya ümumi səthləri isə müntəzəm dezinfeksiya etmək tövsiyə olunur. Xroniki dəri xəstəlikləri, dermatiti və ya dərinin qıcıqlanmasına meyli olan insanlarda dərini yaxşı vəziyyətdə saxlamaq vacibdir — nəmləndirmək, aqressiv vasitələrdən istifadə etməmək, xırda zədələnmələri vaxtında müalicə etmək. Bu tədbirlər yoluxma ehtimalını azaldır və residivlərin qarşısını alır.
Yadda saxla!
İmpetiqo xəstə insandan sağlam insana asanlıqla keçən ən yoluxucu dəri xəstəliklərindən biridir. Mütəxəssislər vurğulayırlar: terapiya nə qədər tez başlanarsa, ağırlaşmalar və səpgilərin bədən üzrə yayılması riski bir o qədər aşağı olar. Xəstəliyin daha çox uşaqlarda rast gəlinməsinə baxmayaraq, böyüklər də yoluxmaya məruz qalırlar, xüsusilə insanların daimi təması şəraitində işləyirlərsə.
Düzgün diaqnostika vacibdir. Buna görə özünü-diaqnostika və özbaşına müalicə çox vaxt səhvlərə gətirib çıxarır. Müayinəyə mütəxəssislə başlamaq və yalnız bundan sonra terapiya taktikasını seçmək tövsiyə olunur. Bu yanaşma tez sağalmanı təmin edir və ağırlaşma ehtimalını azaldır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
İmpetiqo aktiv dövrdə, yəni qovuqcuqlar və nəm ərplər mövcud olduqda, kontakt yolu ilə asanlıqla ətrafdakılara keçir, buna görə bu müddətdə uşağın bağçaya və ya məktəbə getməməsi məsləhətdir. Adətən müalicəyə başladıqdan sonra bir neçə gün ərzində yoluxuculuq azalır, lakin dəqiq müddəti dermatoloq xəstəliyin ağırlığına görə müəyyən edir. Bu müddətdə şəxsi əşyaların, dəsmalın ayrıca saxlanması və əllərin tez-tez yuyulması da vacibdir.
Bəli, impetiqo müalicədən sonra belə təkrar yarana bilər, xüsusən dəridə xırda cızıq, həşərat sancması və ya atopik dermatit kimi zədələnmələr olduqda, çünki bakteriyalar məhz belə açıq sahələrdən asanlıqla daxil olur. Tez-tez təkrarlanma müşahidə edildikdə dərinin ümumi vəziyyətini və immun statusunu qiymətləndirmək məqsədəuyğundur. Gigiyena qaydalarına riayət və dərinin zədələrinin vaxtında təmizlənməsi təkrarlanma riskini azaldır.
Adətən impetiqo düzgün müalicə olunduqda dəridə görünən iz qoymadan sağalır, çünki zədələnmə yalnız epidermisin səthi qatını əhatə edir. Bununla belə, sahə qaşındıqda və ya infeksiya dərin qatlara yayıldıqda müvəqqəti piqmentasiya dəyişikliyi, nadir hallarda isə kiçik çapıq qala bilər. Ərplərin özbaşına qopardılmaması sağalma prosesini asanlaşdırır. Dərinin vəziyyəti narahatlıq yaradarsa dermatoloqla məsləhətləşmək faydalıdır.
Dermatologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
İnsan niyə çox tərləyir: səbəblər və bununla mübarizə üsulları
Tərləmə – insan orqanizmində bədən hərarətinin normal tənzimlənməsini təmin edən, həmçinin orqanizmdən artıq maye və duzları xaric edən…
İstiqamət: Dermatologiya
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
