Uşaq bezi dermatiti körpənin bez altında qalan dərisinin – qasıq, sağrı və cinsiyyət nahiyəsinin – qıcıqlanması və iltihabıdır. Nəmlik, sidik və nəcislə təmas nəticəsində qızartı və səpgi yaranır. Düzgün qulluqla bir neçə günə keçir, bəzən göbələk infeksiyası ilə ağırlaşır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Pampers dermatiti
- bişməcə
- bez dermatiti
- bez nahiyəsinin kontakt dermatiti
Xəstəlik haqqında
Körpənin dərisi nazik və həssasdır, onun qoruyucu təbəqəsi hələ tam formalaşmayıb. Bez altında daim nəm, isti mühit yaranır, dəri yumşalır və sürtünməyə qarşı zəifləyir. Sidikdən əmələ gələn ammiak və nəcisin fermentləri dərinin qoruyucu təbəqəsini zədələyir. Nəticədə kontakt dermatit – qızartı, qıcıqlanma, bəzən eroziyalar – inkişaf edir.
Bu, körpələrdə ən çox rast gələn dəri problemlərindən biridir. Daha çox həyatın ilk iki ilində, xüsusən uşaq bez istifadə etdiyi bütün dövr ərzində görülür; ən tez-tez altı aydan bir yaşa qədər olan dövrdə, əlavə qidaya keçid zamanı rast gəlinir. Bez istifadə edən yaşlı və hərəkətsiz xəstələrdə də oxşar dəyişikliklər yarana bilər.
Uşaq bezi dermatiti adətən təhlükəli deyil və düzgün qulluqla bir neçə günə keçir. Lakin uzun sürən və ya ağır formalar Candida göbələyi və ya bakterial infeksiya ilə ağırlaşa bilər və həkim müalicəsi tələb edir. Bəzi hallarda bez nahiyəsində səpgi başqa dəri xəstəliyinin əlaməti olur, ona görə uzun müddət keçməyən səpgini pediatra göstərmək lazımdır.
Səbəbləri
Dermatitin əsas səbəbi dərinin uzun müddət nəmlik, sidik və nəcislə təmasıdır. Buna əlavə olaraq bir sıra amillər qıcıqlanmanın yaranmasını asanlaşdırır və onun gedişini ağırlaşdırır.
- Bezin nadir dəyişdirilməsi – dəri uzun müddət yaş qalır, sidik və nəcislə təmas qıcıqlanmanın əsas səbəbinə çevrilir.
- İshal – maye nəcisin fermentləri dərini xüsusilə güclü qıcıqlandırır, belə dövrlərdə dermatit tez yaranır.
- Sürtünmə – çox sıx və ya ölçüsü uyğun olmayan bez, kobud parça dərinin qabarıq hissələrini zədələyir.
- Kosmetik vasitələrə həssaslıq – yaş salfetlər, sabun, ətirli və spirtli losyonlar dərini qurudur və qıcıqlandırır.
- Qidalanmanın dəyişməsi – əlavə qidaya keçid, süni qidaya keçid nəcisin tərkibini və konsistensiyasını dəyişir.
- Antibiotik qəbulu – uşağın və ya ana südü ilə qidalandıran ananın antibiotik qəbulu göbələk infeksiyası riskini artırır.
- Göbələk və bakteriyalar – Candida göbələyi zədələnmiş dəridə asanlıqla çoxalır; stafilokok və streptokoklar ikincili infeksiyaya səbəb olur.
- Dəri xəstəliklərinə meyl – atopik və ya seboreik dermatiti olan uşaqlarda bez dermatiti daha tez yaranır və çətin keçir.
Təsnifat
- Qıcıqlanma (kontakt) dermatiti – dərinin bezlə təmasda olan qabarıq hissələrində qızartı, qırışlar adətən təmiz qalır; ən çox rast gələn formadır.
- Kandidoz dermatiti – parlaq qırmızı, qırışlara keçən, kənarlarında xırda «peyk» səpgiləri olan zədələnmə; çox vaxt üç gündən uzun sürən dermatitə qoşulur.
- Bakterial infeksiya ilə ağırlaşmış dermatit – qabarcıqlar, irinciklər, sarımtıl qabıqlar (impetiqo).
- Bez nahiyəsində digər dəri xəstəlikləri – seboreik dermatit, psoriaz, allergik kontakt dermatit; onlar xüsusi müalicə tələb edir.
Klinik mənzərə
Səpgi bez altında qalan nahiyədə – sağrılarda, budların daxili səthində, qasıqda və cinsiyyət orqanları ətrafında yerləşir. Yüngül formada yalnız bir neçə çəhrayı ləkə olur, ağır formada isə geniş nahiyə zədələnir.
- bez nahiyəsində dərinin qızarması, parlaması, toxunduqda istiləşməsi;
- xırda düyünlər, qabıqlanma, quru və kobud dəri sahələri;
- ağır hallarda nəmli eroziyalar, bəzən cüzi qanama;
- bezi dəyişərkən, yuyarkən və sidik ifrazı zamanı uşağın narahatlığı, ağlaması;
- yuxunun pisləşməsi, ümumi narahatlıq;
- kandidozda – qırışlara yayılan parlaq qızartı və onun kənarında xırda ayrıca ləkələr, bəzən eyni zamanda ağızda ağ ərp;
- bakterial infeksiyada – irinciklər, qabarcıqlar, sarı qabıqlar.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər uşaqda hərarət varsa, o, halsız, süst olub qidalanmaqdan imtina edirsə, səpgidə qabarcıqlar, irinli səpgilər, açıq yaralar yaranırsa, səpgi sürətlə bez nahiyəsindən kənara yayılırsa və ya körpə həyatının ilk həftələrindədirsə. Səpgi bir neçə gün düzgün qulluqla keçmədikdə də pediatra müraciət etmək lazımdır.
Adi qıcıqlanma dermatiti ilə göbələk infeksiyasını evdə ayırd etmək həmişə asan deyil. Qırışların dərinliyində parlaq qızartı və kənarlarda ayrıca xırda ləkələr göbələk infeksiyasına işarə edir; bu halda yalnız qoruyucu krem kifayət etmir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əksər hallarda pediatr tərəfindən baxışla qoyulur. Həkim valideynlərdən səpginin nə vaxt yarandığını, bezin necə tez-tez dəyişdirildiyini, hansı salfet, krem və yuyucu vasitələrdən istifadə olunduğunu, son vaxtlar ishal və antibiotik qəbulu olub-olmadığını soruşur. Səpginin görünüşü və yerləşməsi – qırışların zədələnib-zədələnməməsi, «peyk» səpgilərin olması – dermatitin növünü müəyyən etməyə kömək edir.
- Dəri səthindən götürülmüş materialın mikroskopiyası – göbələk infeksiyası şübhəsində Candida göbələyini aşkar edir.
- Yaxmanın əkilməsi – bakterial infeksiya şübhəsində törədicini və onun antibiotiklərə həssaslığını müəyyən edir.
- Dermatoloq konsultasiyası – uzun sürən, müalicəyə tabe olmayan və ya qeyri-adi görünüşlü səpgidə digər dəri xəstəliklərini istisna etmək üçün.
- Əlavə müayinələr – nadir hallarda, uşağın inkişafı ləngidikdə və ya səpgi başqa nahiyələrdə də olduqda, ümumi xəstəlikləri istisna etmək üçün.
Differensial diaqnostika seboreik və atopik dermatit, psoriaz, perianal streptokok dermatiti, sink çatışmazlığı ilə bağlı dəri zədələnmələri və digər nadir xəstəliklərlə aparılır.
Ağırlaşmalar
- Candida göbələyi ilə ikincili infeksiya;
- bakterial infeksiya – impetiqo, follikulit;
- dərinin eroziyası və yaralanması, ağrı;
- uşağın yuxusunun və qidalanmasının pozulması;
- güclü hormonlu kremlərin özbaşına istifadəsi zamanı dərinin nazikləşməsi və digər yan təsirlər;
- qızlarda cinsiyyət orqanlarının selikli qişasının qıcıqlanması, oğlanlarda sidik kanalının xarici dəliyi ətrafında iltihab;
- tez-tez təkrarlanan dermatitdə uşağın bez dəyişməyə qarşı mənfi reaksiyası, valideynlərin narahatlığı.
Ağırlaşmaların əksəriyyətinin qarşısı dermatitin erkən mərhələdə düzgün müalicəsi ilə alınır.
Müalicə
Müalicənin əsasını dərinin quru və təmiz saxlanması, qıcıqlandırıcı amillərin aradan qaldırılması təşkil edir. Yüngül dermatit adətən yalnız düzgün qulluqla bir neçə günə keçir.
- Tez-tez bez dəyişmək – hər yaşlanmadan və hər nəcis ifrazından sonra, gecə də daxil olmaqla.
- Yumşaq təmizlik – ilıq su ilə yumaq, sürtmədən, yumşaq dəsmalla toxunaraq qurulamaq; ətirli və spirtli salfetlərdən imtina.
- Hava vannaları – uşağı gün ərzində bir müddət bezsiz saxlamaq, dərinin qurumasına imkan vermək.
- Qoruyucu kremlər – sink oksidi və ya vazelin əsaslı, hər bez dəyişdirildikdə təmiz və quru dəriyə qalın təbəqə ilə çəkilir; təbəqəni hər dəfə tam silmək lazım deyil, yalnız çirklənmiş hissəni yumşaq təmizləmək kifayətdir.
- Kandidozda – göbələk əleyhinə kremlər, yalnız həkim təyinatı ilə; ağızda ərp olduqda o da eyni vaxtda müalicə olunur.
- Ağır iltihabda – qısa müddətə zəif təsirli hormonlu krem, yalnız həkim tövsiyəsi ilə.
- Bakterial infeksiyada – antibakterial məlhəm və ya həkimin təyin etdiyi digər müalicə.
Talk tozunun (tənəffüs yollarına düşmə riski var), nişastanın, güclü hormonlu və tərkibində bir neçə təsiredici maddə olan kombinə kremlərin özbaşına istifadəsi tövsiyə olunmur. Körpənin dərisi maddələri asanlıqla sorur, ona görə yetkinlər üçün nəzərdə tutulmuş vasitələri, spirt, yod, kalium permanqanat məhlulları və xalq vasitələrini tətbiq etmək olmaz.
Profilaktika
- bezi müntəzəm və vaxtında dəyişmək, ölçüsünü uşağın çəkisinə uyğun seçmək;
- dərini hər dəfə yumşaq təmizləyib qurulamaq və qoruyucu krem çəkmək;
- yüksək hopdurma qabiliyyətli birdəfəlik bezlərdən istifadə etmək;
- ishal və antibiotik qəbulu zamanı xüsusi diqqət – bezi daha tez-tez dəyişmək;
- ətirli, spirtli vasitələrdən və sərt sabunlardan çəkinmək;
- bezi çox sıx bağlamamaq, uşağa mütəmadi hava vannaları etmək;
- mümkün olduqca ana südü ilə qidalandırmaq – ana südü ilə qidalanan körpələrin nəcisi dərini daha az qıcıqlandırır;
- təkrar istifadə olunan parça bezlərdən istifadə edildikdə onları yaxşı yumaq, yuyucu vasitə qalıqlarını tam təmizləmək;
- antibiotik müalicəsi zamanı bez nahiyəsinin dərisini xüsusilə diqqətlə izləmək, qızartı artarsa pediatra göstərmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Uşaq bezi dermatiti ilə pediatra müraciət etmək lazımdır. Uzun sürən və ya qeyri-adi səpgidə pediatr uşaq dermatoloquna yönləndirə bilər.
Yadda saxla!
Uşaq bezi dermatitinin əksəriyyəti sadə gigiyena və qoruyucu kremlə bir neçə günə keçir.
- Bezi tez-tez dəyişin və dərini nəfəs almağa qoyun.
- Üç-dörd gün ərzində yaxşılaşma yoxdursa, pediatra müraciət edin – göbələk infeksiyası ola bilər.
- Hərarət, qabarcıqlar, irinli səpgi və ya körpənin halsızlığı təcili baxış tələb edir.
- Hormonlu kremləri həkim təyinatı olmadan istifadə etməyin.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Müasir birdəfəlik bezlər nəmi yaxşı hopdurur və düzgün istifadə edildikdə dermatit riskini azaldır. Problem adətən bezin özündə deyil, onun nadir dəyişdirilməsində və ya ölçünün uyğun olmamasındadır.
Gündəlik qoruma üçün sink oksidi və ya vazelin əsaslı kremlər effektivdir. Göbələk infeksiyası olduqda göbələk əleyhinə krem lazımdır – onu pediatr və ya dermatoloq təyin edir.
Bu dövrdə bəzi uşaqlarda tüpürcəyin artması və qidalanmanın dəyişməsi nəcisin konsistensiyasını dəyişə bilər, bu da dərini daha çox qıcıqlandırır. Bu dövrdə bezi daha tez-tez dəyişmək və qoruyucu krem istifadə etmək faydalıdır.
Səpgi olmayan dövrdə ətirsiz və spirtsiz salfetlər istifadə oluna bilər. Dermatit zamanı isə dərini ilıq su ilə yumaq və yumşaq dəsmalla qurulamaq daha yaxşıdır, çünki salfetlərin tərkibi qıcıqlanmanı gücləndirə bilər.
Talk tozu tövsiyə olunmur, çünki onun hissəcikləri uşağın tənəffüs yollarına düşə bilər. Nişasta isə göbələk infeksiyası zamanı vəziyyəti pisləşdirə bilər. Dərini qurutmaq üçün ən yaxşı üsul hava vannaları və qoruyucu kremlərdir.
Adi qıcıqlanma dermatiti yoluxucu deyil. Göbələk və bakterial infeksiya ilə ağırlaşdıqda isə törədicilər əllər və ümumi əşyalar vasitəsilə ötürülə bilər, ona görə bez dəyişdikdən sonra əlləri yumaq və fərdi dəsmaldan istifadə etmək vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Uşaqlarda hidronefroz: səbəbləri, dərəcələri və müalicə üsulları
Hidronefroz – piyelouretral seqmentin (ləyən-sidik axarı birləşməsinin) keçiriciliyinin pozulması səbəbindən böyrəyin toplayıcı sisteminin genişlənməsi ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir.
İstiqamət: Urologiya / Pediatriya
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
