Limfoma limfositlərdən inkişaf edən bədxassəli xəstəliklər qrupudur. Hodgkin və qeyri-Hodgkin limfomaları çoxsaylı bioloji alt tipləri əhatə edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Limfosarkoma
Xəstəlik haqqında
Limfoma — bədxassəli şiş böyüməsinin mənbəyinin limfoid toxuma olduğu onkoloji xəstəlikdir. Diaqnostika və müalicə ilə onkoloqlar və onkohematoloqlar məşğul olur.
Limfoma davamlı olaraq irəliləyən gedişlə səciyyələnir; başlanğıcda demək olar ki, əlamətsiz, qeyri-spesifik və zəif ifadə olunmuş simptomatika ilə keçir. Limfomanın istənilən növünü patoloji prosesin erkən mərhələsində diaqnoz etmək vacibdir — bu, müalicəni asanlaşdırır və proqnozu yaxşılaşdırır. Məhz buna görə qeyri-tipik vəziyyətlər yarandıqda mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır.
Bu patologiya ilə ilk dəfə üzləşən pasiyentləri şübhəsiz ki, limfomanın nə cür xəstəlik olduğu sualı narahat edir. Bu termin altında limfa sistemi hüceyrələrinin nəzarətsiz böyüməsi və patoloji dəyişmiş limfositlərin sayının artması ilə səciyyələnən bütöv bir şiş xəstəlikləri qrupu nəzərdə tutulur. Belə törəmələr limfa düyünlərini, qaraciyəri, dalağı və digər orqanları, xüsusən də ən azı az miqdarda limfoid toxuması olanları zədələyir. Gec mərhələlərdə limfa sisteminə birbaşa aidiyyəti olmayan, böyümüş limfa düyünləri tərəfindən xaricdən sıxılan orqanlar da zərər görür. Limfomanın qeyri-spesifik əlamətləri tez-tez gec diaqnostikaya səbəb olur; bu isə pasiyentin sağalma proqnozunu xeyli pisləşdirir. Öz sağlamlığınıza və yaxınlarınızın sağlamlığına diqqətli münasibət limfomanı vaxtında aşkarlamağa və zəruri müalicəyə başlamağa kömək edəcək.
Səbəbləri
Limfomaların yaranmasının dəqiq səbəbləri məlum deyil. Ayrı-ayrı limfositlər xarici və ya daxili əlverişsiz amillərin – genetik mutasiyaların və ya kimyəvi maddələrin təsirinin nəticəsində nəzarətsiz bölünməyə başlaya bilər. Alimlər xəstəliyin inkişafında irsiyyətin mühüm rolunu qeyd edirlər.
Limfomaların inkişafı ilə orqanizmə aşağıdakı risk amillərinin təsiri arasında əlaqə aşkar edilmişdir:
- İmmunitetin vəziyyətinə və limfatik sistemə təsir edən infeksion xəstəliklər – İİV-infeksiyası, Epstein-Barr virusu və hepatit C. Mədənin xora xəstəliyinə səbəb olan Helicobacter pylori bakteriyasının da limfomanın böyüməsini provokasiya edə biləcəyi güman edilir.
- İnsanın həyat tərzinin xüsusiyyətləri: həddindən artıq qırmızı ət qəbulu, siqaret çəkmək, alkoqolizm və dərinin günəş işığına həddindən artıq məruz qalması.
- Anadangəlmə və ya qazanılmış immunçatışmazlıqlar. Sümük iliyi köçürülməsi keçirmiş xəstələrdə limfoma yaranma riski yüksəkdir.
- Kimyəvi maddələr. Bir sıra kimyəvi maddələrin limfositlərin şiş şəklində bölünməsini provokasiya etdiyi sübut edilmişdir. Bu, ilk növbədə insektisidlər, herbisidlər və sitostatik preparatlar haqqındadır.
- Orqanizmin müdafiə sisteminin sağlam toxumalara hücum etdiyi autoimmun xəstəliklər.
Yalnız nadir hallarda həkimlər konkret xəstədə xəstəliyin yaranma səbəbini dəqiqləşdirə bilirlər.
Təsnifat
Müasir təsnifata görə bütün limfomalar iki qrupa bölünür:
- Limfoqranulematoz, yaxud Hodgkin limfoması – limfa düyünlərində nəhəng şiş hüceyrələrinin – Rid–Şternberq (Reed–Sternberg) hüceyrələrinin aşkar edildiyi bədxassəli törəmədir. Daha çox mənbə boyun və ya körpücükaltı limfa düyünləri olur.
- Hodgkin olmayan limfomalar – 30-dan çox xəstəliyi özündə birləşdirir, daha çox rast gəlinir (bütün limfomaların təxminən 90%-i).
Gedişin ağırlığına görə limfomanın 4 mərhələsi fərqləndirilir:
- I – bədxassəli hüceyrələr bədənin bir nahiyəsindəki limfa düyünlərini zədələmişdir;
- II – patoloji proses diafraqmanın bir tərəfində (yalnız yuxarısında və ya yalnız aşağısında) iki və ya daha çox limfa düyünü qrupunu əhatə edir;
- III – onkoloji prosesə diafraqmanın hər iki tərəfindəki limfa düyünləri cəlb olunmuşdur (həm yuxarısı, həm də aşağısı, məsələn, boyun və qasıq düyünləri); həmçinin dalaq, limfa düyünlərindən kənar bədən sahələri zədələnə bilər və ya hər iki variant eyni zamanda mövcud ola bilər;
- IV – orqanizmin müxtəlif hissələrindəki limfa düyünlərinin, limfatik sistemdən kənar orqanların zədələnməsi müəyyən edilir.
Mərhələlər
Limfomanın yayılma dərəcəsi Ann Arbor təsnifatı və onun müasir versiyası olan Lugano təsnifatı ilə müəyyən edilir. Praktikada dörd mərhələ iki qrupa birləşdirilir.
- Məhdud mərhələlər (I–II). Proses bir limfa düyünü qrupunda və ya diafraqmanın bir tərəfindəki bir neçə qrupda yerləşir. Müalicə adətən daha qısa olur və bəzən kimyaterapiyanın şüa terapiyası ilə birləşməsini əhatə edir.
- Yayılmış mərhələlər (III–IV). Diafraqmanın hər iki tərəfində limfa düyünləri zədələnib və ya proses sümük iliyinə, qaraciyərə, ağciyərə yayılıb. Əsas müalicə sistem dərman terapiyasıdır.
Mərhələyə əlavə işarələr də qoyulur:
- A və ya B. B hərfi səbəbsiz qızdırma (38 °C-dən yuxarı), güclü gecə tərləməsi və ya son altı ayda çəkinin 10%-dən çox azalması olduqda qoyulur; Hodgkin limfomasında bu, müalicənin intensivliyinə təsir edir.
- E. Şiş limfa düyünündən kənarda bir orqanda məhdud ocaq əmələ gətirdikdə istifadə olunur.
- İri şiş kütləsi ayrıca qeyd edilir, çünki müalicə planını dəyişə bilər.
Mərhələni hematoloq və ya onkoloq biopsiya, PET-KT və digər müayinələrin nəticələrinə əsasən müəyyən edir. Mərhələ limfomanın növü ilə birlikdə müalicənin seçiminə və müddətinə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin təzahürləri əmələgəlmə yerindən, limfomanın növündən və digər amillərdən asılıdır. Ən xarakterik simptom – palpasiya və ya vizual müayinə yolu ilə asanlıqla aşkar edilə bilən bir və ya bir neçə limfa düyününün böyüməsidir. Döş qəfəsi daxili limfa düyünlərinin böyüməsindən bir sıra dolayı əlamətlərə və ya əlavə müayinə üsullarına əsasən şübhələnmək mümkündür. Xəstəliyin erkən mərhələləri çox vaxt simptomsuz keçir və planlı müayinələr zamanı təsadüfən aşkar edilir.
Limfomadan əziyyət çəkən xəstə öz vəziyyətində aşağıdakı dəyişikliklərə diqqət yetirə bilər:
- səthi limfa düyünlərinin böyüməsi – onlar vizual olaraq nəzərə çarpır və ya barmaqlarla hiss olunur, elastik, ağrısızdır;
- görünən səbəb olmadan bədən temperaturunun yüksəlməsi;
- daimi yorğunluq, zəiflik, tez yorulma;
- baş ağrısı, baş gicəllənməsi;
- artmış tərləmə (xüsusən gecələr);
- təngnəfəslik, nəfəs alma çətinliyi, natamam nəfəs hissi;
- izahsız arıqlama;
- narahatlıq hissi, emosional qeyri-sabitlik, yuxu pozğunluğu;
- əhval-ruhiyyə dəyişkənliyi.
Şiş limfositlərinin orqanizmdə aktiv yayılması zamanı xəstələr ən çox hərarət, gecə tərləməsi, zəiflik və çəki itkisindən şikayət edirlər. Törəmə ayrıca bir orqanda formalaşırsa, onun funksiyasının pozulması ilə xarakterizə olunan daha spesifik simptomlar, məsələn, tənəffüs çətinliyi, həzm problemləri, qarın ağrıları meydana çıxır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika prosesinin əvvəlində həkim xəstədən şikayətlər barədə soruşur və xəstəliyin risk amillərini müəyyən etmək üçün anamnez məlumatlarını öyrənir. Sonra o, limfa düyünlərini əl ilə yoxladığı (palpasiya etdiyi) və xəstəliyin digər xarici əlamətlərini axtardığı ümumi müayinə aparır. Dəqiq diaqnoz yalnız dəqiqləşdirici laboratoriya və instrumental müayinələrdən sonra qoyula bilər.
Limfoma əlamətləri və simptomları olan yetkin xəstələrə aşağıdakılar təyin edilə bilər:
- Qan analizi – ümumi (hüceyrə tərkibi) və biokimyəvi (qaraciyər və böyrək fermentləri, onkomarkerlər, infeksiyaların PZR-diaqnostikası).
- Zədələnmiş limfa düyünlərinin və ya digər toxumaların punksion biopsiyası, əldə edilən materialın sonrakı sito- və histoloji müayinəsi. Ən etibarlı və dəqiq diaqnostika üsulu.
- Ultrasəs müayinəsi – dəri altı limfa düyünlərinin, qaraciyərin, dalağın və ya digər orqanların, törəmələrin lokalizasiyasından asılı olaraq.
- Kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası. Nəticələri orqan və toxumaların keyfiyyətli qat-qat görüntülərini təqdim edən yüksək informativliyə malik, etibarlı vizual diaqnostika üsulları.
Əlavə müayinə üsullarının nəticələri hematoonkoloqa xəstəliyin mərhələsini düzgün qiymətləndirməyə, digər orqanlarda ikincili törəmələri aşkar etməyə və bu məlumatlar əsasında xəstəyə onun vəziyyətində ən effektiv terapiya sxemini təyin etməyə imkan verir.
Müalicə
Limfomanın müalicə sxemini həkim hər bir halda konkret klinik vəziyyətdən, xəstənin vəziyyətinin ağırlığından asılı olaraq fərdi qaydada seçir. Müalicə tədbirlərinin məqsədi – maksimum sayda bədxassəli hüceyrəni məhv etmək, remissiyaya nail olmaqdır.
Limfoması olan xəstəyə aşağıdakı terapiya variantları təyin edilə bilər:
- Kimyaterapiya – sitostatiklərdən (bədxassəli hüceyrələri məhv edən və şişin sonrakı böyüməsinin qarşısını alan dərman preparatlarından) istifadə edilməklə müalicə. Xəstə dərmanları venadaxili və ya daxilə qəbul edir. Kimyaterapiya bir neçə tsikl şəklində və insanın orqanizminin bərpa olunmasına imkan verən fasilələrlə aparılır. Remissiyaya nail olunduqdan sonra belə kimyaterapiya kursları davam etdirilir ki, bu da maksimum nəticəyə nail olmağa imkan verir. Müalicə zamanı həkim xəstənin vəziyyətini diqqətlə izləyir və preparatların yan təsirləri olduqda onları korrektə edən terapiya təyin edir.
- Medikamentoz müalicə. İmmunoterapiya və hormon preparatları bəzi bədxassəli limfosit növlərinə təsir edərək onların çoxalmasını və böyüməsini zəiflədir, şişin ölçüsünü azaldır.
- Şüa terapiyası – zədələnmiş toxumalara radiasiya ilə təsir. Törəmənin ölçüsünü azaldır və xəstəliyin simptomlarını yüngülləşdirir. Bir qayda olaraq, kimyaterapiya ilə birlikdə tətbiq edilir.
Yuxarıda göstərilən konservativ müalicə üsulları effektiv olmadıqda xəstəyə sümük iliyinin transplantasiyası və ya kök hüceyrələrin yeridilməsi tövsiyə edilə bilər.
Bədxassəli şişin müəyyən orqanda lokalizasiyası zamanı xəstəyə cərrahi müdaxilə aparılır. Əksər hallarda bu, mədə-bağırsaq traktının törəmələrində əsaslandırılır. Cərrahı xəstəyə əməliyyatın gedişini izah edəcək və müdaxilənin dəqiq taktikasını müəyyən etmək üçün müayinələr təyin edəcək.
Şişin yerləşdiyi sahədən asılı olaraq xəstəyə açıq müdaxilə, endoskopik və ya laparoskopik əməliyyat aparıla bilər. Həkim residivin qarşısını almaq üçün zədələnmiş toxumaları və qonşu limfa düyünlərini tam çıxarmağa çalışır. Əməliyyatdan əvvəl xəstəyə narkoz verilir, ondan sonra isə konservativ terapiya təyin edilir.
Reabilitasiya
Kimyaterapiya alan xəstələr onun tsikllər arasında dəstəkləyici ümumi möhkəmləndirici müalicəyə, balanslaşdırılmış qidalanmaya və müsbət emosiyalara, bəlkə də psixoterapiya seanslarının keçirilməsinə ehtiyac duyurlar.
Limfoma müalicəsi almış xəstələr onun nəticəsindən asılı olmayaraq onkohematoloqun dispanser müşahidəsinə ehtiyac duyurlar. Xəstəliyin remissiyasına nail olan şəxslər əvvəlcə hər üç ayda bir, sonra ildə iki dəfə həkimə baş çəkirlər – remissiyanın keyfiyyətini qiymətləndirməyə imkan verən baxış və əlavə müayinə üsullarından keçirlər. 5 il ərzində xəstəliyin residivlərinin olmaması insanın sağaldığının və müşahidədən çıxarıla biləcəyinin göstəricisidir.
Profilaktika
Limfomaların spesifik profilaktikası işlənib hazırlanmayıb. Bu patologiyanın inkişaf riskini azaltmağa aşağıdakı tövsiyələrə əməl etmək kömək edəcək:
- rasionda qırmızı ətin və hazır ət məhsullarının məhdudlaşdırılması;
- zərərli vərdişlərdən imtina;
- infeksiyaların vaxtında müalicəsi;
- risk amilləri aşkar edildikdə skrininq müayinələri.
Yadda saxla!
Böyümüş limfa düyünlərini aşkar edən bir çox insan həkimə tələsmir və özbaşına müalicə ilə məşğul olur: kompres qoyur, düyünləri ovuşdurur, xalq təbabəti vasitələrindən və ya həkim təyinatı olmadan antibiotiklərdən istifadə edir. Bunu etmək olmaz: belə müalicə limfomaya təsir etmir, lakin diaqnozu gecikdirir, antibiotiklər isə simptomları müvəqqəti «gizlədə» bilər. Limfomaların əksəriyyəti müasir müalicəyə yaxşı cavab verir və nə qədər erkən aşkar edilsə, müalicə bir o qədər sadə və effektiv olur.
Aşağıdakı hallarda gecikmədən həkimə müraciət edin:
- limfa düyünü 2–4 həftədən çox böyümüş qalır, bərkdir, ağrısızdır və ya böyüməyə davam edir;
- səbəbsiz hərarət, güclü gecə tərləməsi, arıqlama;
- davamlı dəri qaşınması, halsızlıq;
- uzunmüddətli öskürək, döşdə ağırlıq hissi.
Təngnəfəslik sürətlə artarsa, üz və boyun şişərsə, ayaqlarda kəskin zəiflik və ya sidik saxlamanın pozulması yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Mövzu üzrə məqalələr
Süd vəzi onkomarkerləri: niyə “xərçəng yoxlaması” sayılmır?
CA 15-3 və CEA kimi qan göstəriciləri sağlam qadınlarda adi süd vəzi skrininqinin əvəzi deyil. Müalicə biomarkerləri və…
İstiqamət: Mammologiya / Onkologiya
Hamiləlikdə qanazlığı: aşağı hemoqlobinin səbəbi həmişə dəmir deyil
Hamiləlikdə yorğunluq tez-tez olsa da güclü halsızlıq, təngnəfəslik və ürəkdöyünmə qanazlığı ilə əlaqəli ola bilər. Anemiya qanın oksigen…
İstiqamət: Ginekologiya / Hematologiya
Qan qrupu fərqlidir: bu, hamiləlik üçün “uyğunsuzluq” deməkdirmi?
Partnyorların qan qruplarının fərqli olması hamiləlik üçün ümumi “uyğunsuzluq” diaqnozu deyil. ABO qrupu və rezus sistemindəki RhD xüsusiyyəti…
İstiqamət: Ginekologiya / Hematologiya
Dölə uşaqlıqdaxili qan köçürülməsi: hansı anemiyada lazım ola bilər?
Döldə ağır qanazlığı müəyyən hallarda uşaqlıqdaxili qan köçürülməsi ilə müalicə edilə bilər. Bu, anaya adi qan köçürülməsi və…
İstiqamət: Ginekologiya / Hematologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
