Yetkinlərdə streptodermiya streptokoklarla əlaqəli səthi bakterial dəri infeksiyalarını təsvir edən termindir. Klinik olaraq impetiqo və digər piodermiya formaları ilə təzahür edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Streptokokk pioderması
Xəstəlik haqqında
Streptodermiyalar patogen streptokoklar, xüsusilə A qrupu beta-hemolitik streptokok (Streptococcus pyogenes) tərəfindən törədilən infeksion, kontagioz dəri xəstəlikləri qrupudur. Onlar üçün fliktenaların — partlayaraq yaşarma erroziyalara səbəb olan, sonradan qabıq əmələ gəlməsi və ətraf toxumaların şişməsi ilə müşayiət olunan mayeylə dolu qabarcıqların əmələ gəlməsi xarakterikdir. Çox vaxt üzdə və ətraflarda səthi irinli səpgilər şəklində təzahür edir. Stafilodermiyalardan fərqli olaraq, streptodermiyalar tük follikullarını və tər vəzilərini deyil, dərinin üst qatını zədələyir. Xəstəlik yoluxucudur və insandan insana və ya məişət əşyaları vasitəsilə asanlıqla ötürülə bilər.
Diaqnostika vizual müayinəyə və törədicini müəyyən etmək üçün mikrobioloji analizə əsaslanır. Müalicə xarici, zərurət olduqda isə ümumi antibiotik tətbiqini əhatə edir, bu isə infeksiyanın yayılmasının və fəsadların inkişafının qarşısını almaq üçün həkim tərəfindən təyin edilməlidir.
Səbəbləri
Streptodermiyanın törədicisi əsasən A qrupu beta-hemolitik streptokokdur, bəzən infeksiya stafilokokla birlikdə (qarışıq) olur. Mikrob zədələnmiş dəriyə xəstə insanla birbaşa təmas, ümumi dəsmal, paltar və digər əşyalar vasitəsilə düşür. Streptodermiya dərinin səthi irinli iltihabı ilə xarakterizə olunur və istənilən yaşda insanları zədələyə bilər. Sağlam, bütöv dəri streptokoklara qarşı yaxşı maneədir, ona görə xəstəlik adətən dərinin müdafiə funksiyası pozulduqda – mikrozədələr, qaşınma və ya dərinin yumşalması fonunda inkişaf edir. Streptodermiyanın residivləri çox vaxt aradan qaldırılmamış fon xəstəlikləri ilə əlaqəlidir. Streptodermiyanın inkişaf səbəblərinin başa düşülməsi profilaktika və effektiv müalicə üçün vacibdir.
Yetkinlərdə streptodermiyanın səbəbləri:
- Dərinin bütövlüyünün pozulması — mikrozədələr, kəsiklər, yanıqlar, qaşınan dermatozlar (ekzema, dermatit) zamanı qaşınmalar streptokokların daxil olması üçün şərait yaradır.
- Xroniki xəstəliklər — şəkərli diabet, varikoz xəstəliyi, piylənmə immuniteti azaldır və dərinin qanla təchizatını pisləşdirir.
- İmmunçatışmazlıq halları — İİV infeksiyası, onkoloji xəstəliklər, immunsupressiv preparatların qəbulu.
- MSS-nin funksional pozğunluqları — uzunmüddətli stress və həddindən artıq yorğunluq sinir və humoral tənzimlənməyə təsir edərək toxumaların trofikasını, qan dövranını və lokal immuniteti pozur.
- Gigiyena qaydalarına riayət olunmaması — xüsusilə isti fəsildə şəxsi gigiyenaya etinasızlıq yoluxma riskini artırır.
- İsti və nəmli iqlim, güclü tərləmə, dar və sintetik paltar — dəri qırışlarında dərinin yumşalmasına və mikrozədələrə səbəb olur.
- Ayaqlarda xroniki venoz çatışmazlıq və ödem — baldır dərisinin qidalanmasını pisləşdirir və ektimanın yaranmasına şərait yaradır.
- Sıx yaşayış şəraiti, kontakt idman növləri (güləş və s.) — dəri-dəri təması ilə yoluxma ehtimalını artırır.
- İnfeksiya mənbəyi ilə təmas — yüksək risk şəraitində iş (tibb işçiləri, uşaq müəssisələrinin işçiləri), streptodermiyalı xəstə ilə sıx təmas.
Uşaqlarda streptodermiyanın səbəbləri:
- Zərif dəri — uşaq dərisi daha nazik və həssasdır, bu da onu infeksiyalara daha həssas edir.
- Gigiyenaya riayət olunmaması — xüsusilə ictimai yerlərə getdikdən sonra əllərin və bədənin kifayət qədər yuyulmaması yoluxma riskini artırır.
- Dəri zədələnmələri — cızıqlar, sıyrıqlar, həşərat sancmaları streptokoklar üçün giriş qapılarıdır.
- Zəifləmiş immunitet — tez-tez soyuqdəymə, xroniki xəstəliklər və vitamin çatışmazlığı orqanizmin müdafiə qüvvələrini zəiflədir.
- Xəstə ilə təmas — streptodermiya çox yoluxucudur və yoluxmuş insanla birbaşa təmasda və ya ümumi əşyalar vasitəsilə asanlıqla ötürülür.
Spirt və narkotik asılılığı olan xəstələr də streptodermiyanın inkişafına meyillidirlər.
Təsnifat
Yetkinlərdə streptodermiya müxtəlif formalarda təzahür edə bilər, onların hər birinin öz simptomları var:
- İmpetiqo — streptodermiyanın ən geniş yayılmış tipidir, yetkinlərdə üzdə tez partlayaraq bal rəngli qabıqlar əmələ gətirən səthi qabarcıqların meydana çıxması ilə xarakterizə olunur. İmpetiqo çox vaxt ağız, burun ətrafında və ətraflarda yaranır.
- Ektima — dermanı zədələyən streptodermiyanın daha dərin formasıdır. Sıx kənarları və irinli dibi olan, qalın qabıqlarla örtülmüş xoralar şəklində təzahür edir. Bu streptodermiya növü ən çox yetkinlərdə, xüsusən yaşlı və zəifləmiş insanlarda ayaqlarda rast gəlinir və özündən sonra çapıq qala bilər.
- Streptokokk bişməsi (intertriqo) — dəri qatları arasında (qoltuqaltı çuxurlar, qasıq nahiyəsi, süd vəziləri altında) yaranır. Qızarma, nəmlik, çatlar və erroziyaların əmələ gəlməsi ilə başlayır. Tez-tez qaşınma və ağrı ilə müşayiət olunur.
- Kəskin diffuz streptodermiya — fliktenaların birləşməsi və periferiyaya doğru genişlənməsi meyli müşahidə olunur. Bu, kənarlarında qopmuş epiteli görünən, nəm səthli geniş erroziyalaşmış sahələrin formalaşmasına gətirib çıxarır. Bu forma üçün zədələnmiş sahələrin ifadəli qızarması və şişkinliyi xarakterikdir.
- Səthi dırnaq ətrafı streptodermiya (turniol) — dırnaq valiki ətrafında dərinin səthi qatında qabarcıq və qızartı ilə gedir. Dərin paronixiya (dırnaq ətrafı toxumaların irinli iltihabı, dırnaq altında irin toplanması) isə ayrıca xəstəlikdir, çox vaxt stafilokoklar tərəfindən törədilir və streptodermiyaya aid edilmir.
- Streptokokk tutması (angulyar xeylit) — ağız bucaqlarında ağrılı çat və bal-sarı qabıqla örtülən eroziya şəklində təzahür edir, çox vaxt dodaqları yalamaq vərdişi, quruluq və diş protezləri fonunda yaranır.
Streptokokk sellüliti və qızılyel streptodermiyanın forması sayılmır: bunlar dərinin dərin qatlarını və dəri altı toxumanı zədələyən ayrıca infeksiyalardır. Onlar qızarma, şiş, ağrı, lokal temperaturun yüksəlməsi, çox vaxt hərarət və titrəmə ilə təzahür edir və streptodermiyanın fəsadı kimi inkişaf edə bilər. Belə əlamətlər yarandıqda həkimə təcili müraciət etmək lazımdır.
Yuxarıda sadalananlardan əlavə, xəstəliyin daha az yayılmış digər formaları da mövcuddur. Bunlara serioz və ya irinli məzmunlu iri qabarcıqların (bullaların) əmələ gəldiyi bulyoz impetiqo aiddir. Bu forma daha çox uşaqlarda rast gəlinir, lakin xüsusilə immunitet zəiflədikdə yetkinlərdə də yarana bilər.
Klinik mənzərə
Yetkinlərdə streptodermiyanın əlamətləri onun formasından asılıdır, lakin səpgilər əksər hallarda dəri zədələnmiş yerdə — cızıq, sıyrıq, həşərat sancması və ya qaşınan səpgilərin yerində yaranır.
- Əvvəlcə qırmızı ləkə əmələ gəlir, tezliklə onun yerində içərisində bulanıq maye olan nazik divarlı qabarcıq (flikten) yaranır.
- Qabarcıq asanlıqla partlayır, yerində nəm eroziya qalır, sonra o, bal-sarı rəngli qabıqla örtülür.
- Səpgilər daha çox üzdə, əllərdə və ayaqlarda yerləşir, qaşınır və qaşındıqda yayılır.
- Ağız bucaqlarında ağrılı çatlar və qabıqlar yarana bilər.
- Dəri qırışlarında (qoltuqaltı, qasıq, döş altı) qızarmış, nəm, çatlı sahələr formalaşa bilər.
- Dərin formada (ektima) qalın qabıqla örtülmüş, sağaldıqdan sonra çapıq qoyan xoralar yaranır, daha çox baldırlarda.
Geniş zədələnmədə yaxınlıqdakı limfa düyünləri böyüyə, hərarət yüksələ bilər. Qızartının sürətlə genişlənməsi, şiş və güclü ağrı infeksiyanın dərin toxumalara yayıldığını göstərir və həkimə təcili müraciət tələb edir.
Şəkillərdə əlamətlər
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Streptodermiyanın diaqnostikası adətən klinik mənzərəyə və müayinə məlumatlarına əsaslanır. Bəzi hallarda streptokokk etiologiyasını təsdiqləmək və törədicinin antibiotiklərə qarşı həssaslığını müəyyən etmək üçün zədələnmə ocaqlarından alınan ifrazatın bakterioloji tədqiqi tələb oluna bilər. Bu, xüsusilə residivləşən gedişat və ya ilkin terapiyanın effektsizliyi zamanı vacibdir.
Streptokokk infeksiyasının mövcudluğunu təsdiqləməyə və optimal müalicə kursunu müəyyən etməyə zədələnmiş dərinin nümunələrinin laboratoriya tədqiqi kömək edir, məhz:
- Mikroskopiya — streptokokların mikroskop altında aşkarlanması yalnız nümunə götürülənə qədər antibiotiklərin (həm lokal, həm də sistemli) tətbiq edilmədiyi halda mümkündür. Aşağı informativliyinə görə bu üsul nisbətən nadir istifadə olunur.
- Bakterioloji əkim (bakposev) — bu üsul streptokokları, həmçinin digər mikroorqanizmləri identifikasiya etməyə, onların növünü, patogenliyini və müxtəlif antibiotiklərə həssaslığını müəyyən etməyə imkan verir. Lakin icra müddətinin uzun olması səbəbindən onun tətbiqi məhduddur.
- Ümumi qan analizi — infeksion zədələnmənin intensivliyini qiymətləndirməyə imkan verir. İnfeksiyanın ciddi inkişafında leykositoz, eritrositlərin çökmə sürətinin artması və leykosit formulasında neytrofillərin payının artması müşahidə olunur.
Xəstəliyin etiologiyasını aydınlaşdırmaq üçün dermatovenoroloq həkim dar ixtisaslı mütəxəssislərin — endokrinoloq, terapevt, immunoloq və digərlərinin konsultasiyasını tövsiyə edə bilər. Bu mütəxəssislər biokimyəvi qan analizi və xəstənin immun statusunun qiymətləndirilməsi daxil olmaqla əlavə diaqnostika üsullarından istifadə edirlər.
Müalicə
Müalicə kompleks olmalı və törədicinin aradan qaldırılmasına, dərinin sağalmasına və infeksiyanın yayılmasının qarşısının alınmasına yönəlməlidir.
Yetkinlərdə üzdə və bədənin digər hissələrində streptodermiya nə ilə müalicə olunur? Yerli terapiya müalicənin əsasını təşkil edir. Dərinin zədələnmiş sahələri antiseptik məhlullarla (məsələn, xlorheksidin əsaslı məhlullarla) işlənir, qabıqlar isə ehtiyatla isladılaraq kənarlaşdırılır. İşləmədən sonra antibakterial məlhəmlər — batsitrasin, mupirosin, retapamulin tətbiq edilir. İltihabı gücləndirə biləcək yağlı əsaslı məlhəmlərin istifadəsindən qaçınmaq vacibdir.
Sistemli antibiotikoterapiya streptodermiyanın ağır formalarında, dərinin geniş zədələnmələrində, limfadenit zamanı və yerli terapiyadan effekt olmadıqda təyin edilir. Penisillin sırası preparatları, makrolidlər və ya sefalosporinlər tətbiq olunur.
Vitaminlərin və bitki mənşəli immunomodulyatorların (exinatseya, jenşen və s.) streptodermiyanın müalicəsində effektivliyi sübut olunmayıb — sübut bazası məhduddur, ona görə onlar müalicənin əvəzi sayılmır. Daha vacib olan şəkərli diabet, ekzema və digər fon xəstəliklərinin nəzarətdə saxlanması, balanslaşdırılmış qidalanmadır: bu, dərinin sağalmasını sürətləndirir və residivlərin riskini azaldır.
Dərin streptodermiyaların müalicəsində əsas terapiyaya əlavə olaraq bəzən fizioterapiya (məsələn, UVÇ-terapiya) təklif olunur, lakin onun sübut bazası məhduddur və o, antibakterial müalicəni əvəz etmir.
Unutmaq olmaz ki, özbaşına müalicə fəsadlara səbəb ola bilər, buna görə streptodermiya əlamətləri yarandıqda həkimə müraciət etmək lazımdır. Həkim səpgilərin formasını və yayılma dərəcəsini qiymətləndirərək yerli və ya sistemli müalicəni seçəcək.
Reabilitasiya
Uğurlu müalicədən sonra dəri örtüyünün bərpasına və residivlərin qarşısının alınmasına yönəlmiş reabilitasiya tədbirləri kompleksinin aparılması vacibdir. Zədələnmiş sahələri qaşımaqdan çəkinmək, fərdi dəsmal və yataq ağı istifadə etmək, həmçinin dərini müntəzəm olaraq antiseptik məhlullarla işləmək tövsiyə olunur.
Dərinin bərpası:
- Nəmləndirmə — zədələnmiş sahələr sağaldıqdan sonra dəri çox vaxt quru və qıcıqlanmış qalır. Hipoallergen nəmləndirici kremlərin və losyonların müntəzəm istifadəsi hidro-lipid balansının bərpasına və qabıqlanmanın qarşısının alınmasına kömək edəcək.
- Yumşaltma — şi yağı və ya jojoba yağı kimi yumşaldıcı yağların tətbiqi dərinin regenerasiyasına və çapıqların azalmasına kömək edir.
- Günəşdən qorunma — ultrabənövşəyi şüalanma zədələnmiş dərinin vəziyyətini pisləşdirə və piqment ləkələrinin əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər. Xüsusilə günəşin aktiv olduğu dövrdə yüksək SPF səviyyəli günəşdən qoruyucu vasitələrdən istifadə etmək lazımdır.
Bundan əlavə, dəriyə düzgün qulluq da vacibdir: həssas dərini zədələyə biləcək aqressiv yuyucu vasitələrdən və skraplardan istifadə etməyin. Yumşaq, pH-neytral yuma vasitələrinə üstünlük vermək lazımdır.
Profilaktika
Streptodermiyanın profilaktikası şəxsi gigiyena qaydalarına əməl olunmasından, dəri mikrotravmalarının antiseptiklərlə vaxtında işlənməsindən, şəkərli diabet və qaşınan dəri xəstəliklərinin (ekzema, dermatit) nəzarətdə saxlanmasından və xəstələrlə təmasdan qaçınmaqdan ibarətdir.
Reabilitasiya və profilaktikaya kompleks yanaşma dərinin sağlamlığını bərpa etməyə və streptodermiyanın təkrar yaranmasının qarşısını almağa kömək edəcək. Hər hansı şübhə və ya sual yarandıqda dermatoloq həkimə müraciət etmək lazım olduğunu yadda saxlamaq vacibdir.
Xəstəliyi müalicə etmək onun yaranmasının qarşısını almaqdan qat-qat çətindir!
Yadda saxla!
Streptodermiya yoluxucudur və müalicəsiz dəridə tez yayılır, bəzən isə dərin toxumalara keçərək sellülitə, nadir hallarda böyrəklərin iltihabına (streptokokkdan sonrakı qlomerulonefritə) səbəb olur. Ona görə səpgilər bir neçə gün ərzində azalmırsa və ya yayılırsa, özbaşına müalicəni davam etdirməyin, dermatoloqa müraciət edin. Antibiotiklə müalicəyə başladıqdan sonra ilk 1–2 gün, eləcə də qabıqlar qalana qədər fərdi dəsmal və qab-qacaqdan istifadə edin, səpgiləri qaşımayın.
Hərarət titrəmə ilə, sürətlə genişlənən qızartı və şiş, güclü ağrı, huşun dumanlanması yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Həkimə vaxt itirmədən müraciət edin, əgər:
- səpgilər geniş sahəni tutub və ya limfa düyünləri böyüyüb;
- sidik qaralıb (ət yuyuntusu rəngində), üzdə şiş yaranıb;
- şəkərli diabet, immun çatışmazlığı və ya ayaqlarda qan dövranı pozğunluğu varsa;
- müalicəyə baxmayaraq səpgilər tez-tez təkrarlanır.
Suallar və cavablar
Əksər hallarda dəri səpgiləri ilə dermatoloqa müraciət etmək kifayətdir, o, klinik mənzərə əsasında diaqnoz qoyur və müalicə təyin edir. İnfeksionistin konsultasiyası adətən proses geniş yayıldıqda, ümumi vəziyyət pozulduqda və ya başqa infeksiyalarla birləşdikdə tələb olunur. İki mütəxəssisin birgə iştirakı mürəkkəb hallarda daha dəqiq yanaşma seçməyə kömək edir.
Streptodermiya birbaşa təmas, ümumi dəsmal və geyim vasitəsilə asanlıqla yayıldığından, xəstə olduğunuz müddətdə uşaqla yaxın fiziki təmasdan, ümumi əşyalardan istifadədən çəkinmək məsləhətdir. Əl gigiyenasına xüsusi diqqət yetirmək və zədələnmiş dəri sahələrini örtmək yayılma riskini azaldır. Simptomlar keçənə qədər bu ehtiyat tədbirlərinə riayət etmək daha etibarlıdır.
Bəzən yüngül, məhdud dəri təzahürləri müalicəsiz də tədricən yaxşılaşa bilər, lakin bu, gözlənilməz və etibarsızdır — müalicə olunmadıqda ocaqların yayılması, dərinləşməsi və iz qalması riski artır. Vaxtında başlanan yerli müalicə həm sağalmanı sürətləndirir, həm də ətrafdakılara yoluxma ehtimalını azaldır. Ona görə simptomlar aşkarlandıqda gecikmədən dermatoloqa müraciət etmək tövsiyə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
