Yara mərkəzi

Dəri yarası nədir?

Yara dərinin və ya selikli qişanın bütövlüyünün pozulmasıdır. Dəri orqanizmi mikroblardan, maye itkisindən və xarici təsirlərdən qoruyan ən böyük orqandır. Zədə yalnız üst qatı — epidermisi tuta bilər (sıyrıntı kimi), dermisə qədər dərinləşə bilər və ya dərialtı piy toxumasına, əzələyə, hətta sümüyə çata bilər. Yaranın dərinliyi və yeri onun necə sağalacağını və hansı qulluğa ehtiyac olduğunu müəyyən edir.

Hansı yara növləri var?

Yaralar yaranma səbəbinə görə fərqlənir:

• mexaniki yaralar — kəsik, deşilmiş, əzilmiş, cırıq yaralar, sıyrıntılar və dişləmələr;
• cərrahi yaralar — əməliyyat zamanı açılan və tikilən yaralar;
• yanıqlar — istilik, kimyəvi maddə, elektrik və ya radiasiya təsirindən yaranan zədələr;
• təzyiq yaraları — dərinin uzun müddət sıxılması nəticəsində toxumanın qidalanmasının pozulması;
• xəstəlik fonunda yaranan yaralar — diabet, venoz və ya arterial qan dövranı pozğunluqları zamanı əmələ gələn xoralar.

Sağalma müddətinə görə isə yaralar kəskin və xroniki olur.

Yara necə sağalır?

Sağlam orqanizmdə yara ardıcıl mərhələlərdən keçərək sağalır:

1. Qanaxmanın dayanması (hemostaz) — damarlar daralır, qan laxtalanır və yaranın səthi örtülür.
2. İltihab mərhələsi — immun hüceyrələr yaranı mikroblardan və ölü toxumadan təmizləyir; bu zaman yüngül qızartı, şişkinlik və ağrı normaldır.
3. Bərpa (proliferasiya) — yeni damarlar və qranulyasiya toxuması yaranır, yara kənarlardan kiçilir və üzəri yeni epiteli ilə örtülür.
4. Yenidən qurulma (remodelinq) — çapıq bərkiyir və aylar ərzində yetkinləşir.

Kəskin yara adətən bu mərhələləri bir neçə həftəyə keçir. Proses hansısa mərhələdə «ilişib qalırsa», yara sağalmır.

Xroniki (uzun müddət sağalmayan) yara nədir?

Düzgün qulluğa baxmayaraq 4–6 həftə ərzində kiçilməyən və sağalma əlamətləri göstərməyən yara xroniki hesab olunur. Belə yaralar adətən iltihab mərhələsində qalır: yara açıq qalır, axıntı verir, kənarları irəliləmir.

Yaralar niyə uzun müddət sağalmır?

Xroniki yara demək olar ki, həmişə daha dərin bir problemin əlamətidir. Sağalmaya ən çox aşağıdakı səbəblər mane olur:

• qan dövranının pozulması — arteriyalar daraldıqda toxumaya kifayət qədər oksigen çatmır, venoz durğunluq isə ödem və dəri dəyişiklikləri yaradır;
• şəkərli diabet — yüksək qlükoza toxumaların bərpasını ləngidir, neyropatiya isə zədəni hiss etməyə imkan vermir;
• davamlı təzyiq və yük — eyni nahiyəyə düşən təzyiq aradan qaldırılmadıqca yara bağlanmır;
• infeksiya və bakterial təbəqə (biofilm) — yaranı daim iltihab vəziyyətində saxlayır;
• ödem, zəif qidalanma, zülal və vitamin çatışmazlığı;
• siqaret, bəzi dərmanlar (məsələn, steroidlər) və yanaşı xəstəliklər — böyrək, ürək çatışmazlığı, immunitetin zəifləməsi;
• yanlış qulluq — yaranın quruması və ya həddən artıq islanması, aqressiv antiseptiklər, özbaşına müalicə.