Hemangioma kiçik qan damarlarından ibarət xoşxassəli törəmədir. Ən çox körpələrdə rast gəlinən infantil hemangioma ilk aylarda böyüyür, sonra illər ərzində tədricən kiçilir; bəzi hallarda isə vaxtında müalicə tələb edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Damar xalı
- infantil hemangioma
- «çiyələk» xalı
- kapilyar hemangioma
- Haemangioma
Xəstəlik haqqında
Hemangioma damar endoteli hüceyrələrinin həddindən artıq çoxalması nəticəsində yaranır. İnfantil hemangioma körpəlik dövrünün ən çox rast gəlinən xoşxassəli törəməsidir. O, doğuşdan sonrakı ilk həftələrdə kiçik çəhrayı ləkə və ya damar toru kimi görünür, sonra sürətlə böyüyərək parlaq qırmızı, qabarıq törəməyə çevrilir. Ən intensiv böyümə ilk bir neçə ayda olur, əksər hemangiomalar son ölçüsünə ilk beş-altı ay ərzində yaxınlaşır.
Böyümə dövründən sonra stabil faza və tədricən sönmə (involyusiya) başlayır: rəng solur, törəmə yumşalır və kiçilir. Bu proses bir neçə il davam edir. Bir çox hemangioma iz qoymadan və ya minimal izlə yox olur, lakin bəzilərindən sonra artıq dəri, piy toxuması və ya damar torları qalır.
Hemangiomaların əksəriyyəti təhlükəsizdir, lakin göz, tənəffüs yolları yaxınlığında yerləşən, xoralaşan və ya çox böyük olan törəmələr vaxtında müalicə tələb edir. Böyüklərdə rast gəlinən hemangiomalar (məsələn, qaraciyər hemangioması, yaşla bağlı «albalı» angiomaları) fərqli təbiətə malikdir. Anadangəlmə damar malformasiyaları da hemangiomadan fərqlidir – onlar öz-özünə kiçilmir.
Səbəbləri
İnfantil hemangiomanın dəqiq səbəbi məlum deyil. Güman edilir ki, bətndaxili inkişaf zamanı toxumada oksigen çatışmazlığı və damar böyüməsini tənzimləyən amillərin pozulması damar hüceyrələrinin həddindən artıq çoxalmasına səbəb olur. Hemangioma valideynlərin hamiləlik dövründəki hərəkətləri ilə bağlı deyil və onun qarşısını almaq mümkün deyil. Riski artıran amillər:
- vaxtından əvvəl doğulma və aşağı çəki ilə doğulma – ən mühüm risk amilidir, çəki nə qədər azdırsa, risk bir o qədər yüksəkdir;
- qız uşaqları – oğlan uşaqlarına nisbətən daha çox rast gəlinir;
- çoxdöllü hamiləlik – əkizlərdə və üçəmlərdə daha tez-tez müşahidə olunur;
- ananın yaşının yüksək olması;
- plasentanın pozuntuları – preeklampsiya, plasentanın düzgün yerləşməməsi;
- açıq dəri tipi;
- ailədə hemangioma hallarının olması.
Bu amillərin olması uşaqda hemangiomanın mütləq yaranacağı demək deyil, onların olmaması isə onu istisna etmir.
Təsnifat
Dərinliyinə görə:
- səthi – parlaq qırmızı, dəri səthindən qabarıq;
- dərin – dərialtı, mavimtıl rəngli şişkinlik, adətən bir qədər gec görünür;
- qarışıq – hər iki komponent.
Paylanmasına görə: ocaqlı (tək), seqmentar (geniş sahəni tutan), çoxsaylı. Beş və daha çox dəri hemangioması olduqda daxili orqanların, xüsusən qaraciyərin müayinəsi aparılır.
Bundan başqa anadangəlmə hemangiomalar fərqləndirilir: onlar doğuş anında tam formalaşmış olur, bəziləri ilk il ərzində sürətlə kiçilir, bəziləri isə dəyişmir.
Üzdə geniş seqmentar hemangioma bəzən beyin damarlarının, ürəyin və gözün inkişaf anomaliyaları ilə (PHACE sindromu), bel-oma nahiyəsində yerləşən hemangioma isə onurğa və sidik-cinsiyyət sisteminin anomaliyaları ilə (LUMBAR sindromu) birlikdə olur; belə uşaqlar əlavə müayinə olunur.
Klinik mənzərə
İnfantil hemangioma adətən doğuş zamanı görünmür və ya solğun ləkə şəklində olur, ilk həftələrdə isə nəzərəçarpacaq dərəcədə böyüyür. Əksər hallarda törəmə körpəni narahat etmir.
- dəridə parlaq qırmızı, yumşaq, qabarıq törəmə və ya ləkə;
- dərin hemangiomada – dəri altında mavimtıl, ilıq şişkinlik;
- ağlama və gərginlik zamanı rəngin tündləşməsi və törəmənin gərginləşməsi;
- sönmə dövründə mərkəzdən başlayan boz-ağımtıl rəngə keçmə və yumşalma;
- xoralaşmada – ağrı, qabıq, qanaxma; körpə narahat olur, xüsusən bezlik nahiyəsində.
Mütəxəssisə ilk həftələrdə göstərmək lazım olan hallar: göz qapağı, burun, dodaq, qulaq, saqqal nahiyəsində, aralıqda yerləşmə; üzdə geniş seqmentar hemangioma; bel-oma nahiyəsində orta xətt üzərində yerləşmə; sürətli böyümə; çoxsaylı törəmələr.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: körpədə nəfəs çətinliyi, səsin xırıldaması, hırıltılı tənəffüs varsa (xüsusən saqqal nahiyəsində hemangioma olduqda); hemangiomadan dayanmayan qanaxma varsa; göz qapağı gözü bağlayırsa; xoralaşmış sahədə irin, qızartı yayılırsa və hərarət yüksəlirsə.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Əksər hallarda diaqnoz pediatr və ya dermatoloq tərəfindən baxışla qoyulur. Həkim törəmənin nə vaxt yarandığını, necə böyüdüyünü soruşur – valideynlərin çəkdiyi fotolar bu zaman çox faydalıdır.
- baxış və dermatoskopiya – törəmənin növü, dərinliyi və ölçüsünün qiymətləndirilməsi;
- yumşaq toxumaların USM-i və doppleroqrafiya – dərinliyi, qan axınını və malformasiyadan fərqini müəyyən etmək üçün;
- qarın boşluğu orqanlarının USM-i – çoxsaylı hemangiomalarda qaraciyər hemangiomalarını aşkar etmək üçün;
- MRT – dərin, geniş və seqmentar hemangiomalarda, həmçinin müşayiət edən anomaliyalardan şübhə olduqda;
- oftalmoloq və LOR həkiminin müayinəsi – göz ətrafında və ya saqqal nahiyəsində yerləşmədə;
- beta-blokator müalicəsindən əvvəl – uşağın ümumi müayinəsi, ürək və tənəffüs sisteminin qiymətləndirilməsi, göstəriş olduqda EKQ;
- biopsiya – yalnız qeyri-tipik görünüşdə.
Differensial diaqnostika damar malformasiyaları, piogen qranuloma, körpələrdə rast gəlinən sadə damar ləkələri (nevus simplex) və nadir damar şişləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- xoralaşma, ağrı, qanaxma və infeksiya – ən çox dodaq, boyun və bezlik nahiyəsində;
- göz ətrafında yerləşdikdə görmənin inkişafının pozulması (ambliopiya), astiqmatizm;
- tənəffüs yollarında yerləşdikdə nəfəs çətinliyi;
- sönmədən sonra qalan dəri dəyişiklikləri: piy toxuması, artıq dəri, damar torları, çapıq;
- burun, dodaq, qulaqda kosmetik deformasiya;
- nadir hallarda geniş seqmentar hemangiomalar beyin, ürək, göz və ya onurğa nahiyəsinin inkişaf anomaliyaları ilə birlikdə olur.
Müalicə
Əksər kiçik, ağırlaşmamış hemangiomalar yalnız müşahidə tələb edir. Müalicə qərarı törəmənin yerinə, ölçüsünə, böyümə sürətinə və ağırlaşmalara görə verilir. Müdaxilə ehtiyacı olduqda o, ən intensiv böyümə dövründə başlanmalıdır – ona görə riskli hemangioması olan körpəni mümkün qədər tez, ideal halda ilk ay ərzində mütəxəssisə göstərmək tövsiyə olunur.
- sistem beta-blokatorlar – infantil hemangiomanın əsas müalicə üsuludur; törəmənin böyüməsini dayandırır və kiçilməsini sürətləndirir. Uşağın müayinəsindən sonra həkim tərəfindən təyin edilir və nəzarət altında aparılır. Dərman qidalanma ilə birlikdə verilir; körpə yemək yemədikdə, qusduqda və ya xəstələndikdə qəbulu barədə həkimlə məsləhətləşmək lazımdır, çünki qanda şəkərin azalması riski var;
- yerli beta-blokatorlar – kiçik səthi hemangiomalarda gel və ya məhlul şəklində;
- lazer müalicəsi – səthi qırmızılığın, damar qalıqlarının və bəzən xoraların müalicəsində;
- xoraya qulluq – xüsusi sarğılar, ağrının azaldılması, infeksiya olduqda həkimin təyin etdiyi vasitələr;
- cərrahi müdaxilə – sönmədən sonra qalan dəri dəyişikliklərinin korreksiyası və ya ayrı-ayrı hallarda, məsələn, görməyə təsir edən törəmələrdə.
Kriodestruksiya, kauterizasiya kimi köhnə aqressiv üsullar çapıq riski səbəbindən müasir tövsiyələrdə əsas üsul sayılmır.
Evdə nə etmək olar: törəməni hər bir-iki həftədən bir eyni işıqda fotoşəkilə çəkmək, travmadan qorumaq, bezlik nahiyəsində dərini quru və təmiz saxlamaq.
Nə etmək olmaz: hemangiomanı yandırıcı məhlullar, xalq vasitələri ilə «qurutmaq», sıxmaq və ya bağlamaq; beta-blokatorları özbaşına başlamaq və ya dayandırmaq.
Profilaktika
İnfantil hemangiomanın spesifik profilaktikası yoxdur. Ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün:
- körpədə yeni yaranan qırmızı ləkəni pediatra göstərmək;
- sürətlə böyüyən və ya təhlükəli yerdə yerləşən hemangiomada mütəxəssisə ilk aylarda müraciət etmək;
- dinamikanı izləmək üçün müntəzəm fotolar çəkmək;
- vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrdə dərini müntəzəm nəzərdən keçirmək, çünki onlarda hemangioma daha tez-tez rast gəlinir;
- müalicə alan uşaqda həkimin təyin etdiyi nəzarət baxışlarını buraxmamaq;
- hemangiomanı travmadan və sürtünmədən qorumaq;
- xoralaşma, qanaxma və ya rəng dəyişikliyində vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Əvvəlcə pediatra müraciət edilir, o, lazım olduqda uşaq dermatoloquna və ya uşaq cərrahına yönləndirir. Göz ətrafında yerləşmədə oftalmoloq, tənəffüs əlamətlərində LOR həkimi müayinəyə qoşulur.
Yadda saxla!
İnfantil hemangiomada «gözləmək» taktikası çox vaxt doğrudur, lakin müalicənin ən effektiv vaxtı ilk aylardır – bu dövrü qaçırmamaq vacibdir.
- Göz, burun, dodaq ətrafında və ya aralıqda yerləşən hemangiomanı dərhal mütəxəssisə göstərin.
- Beta-blokator müalicəsini yalnız həkim təyinatı və nəzarəti ilə aparın.
- Hemangiomadan qanaxma olarsa, təmiz sarğı ilə sıxın və həkimə müraciət edin.
- Sönmə bir neçə il çəkir – qalan dəri dəyişikliklərinin korreksiyası barədə qərar adətən sönmə başa çatdıqdan sonra verilir.
Suallar və cavablar
Xeyr. İnfantil hemangioma xoşxassəli törəmədir və bədxassəli şişə çevrilmir. Lakin hər qeyri-adi damar törəməsi həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir, çünki nadir damar şişləri ona bənzəyə bilər.
Əksər infantil hemangiomalar bir neçə il ərzində tədricən kiçilir. Lakin «keçmək» həmişə izsiz olmur və bəzi hallarda müalicə daha yaxşı nəticə verir. Qərarı həkim törəmənin xüsusiyyətlərinə görə verir.
Həkim nəzarəti ilə beta-blokatorlar infantil hemangiomanın standart və təhlükəsizliyi yaxşı öyrənilmiş müalicəsidir. Başlamazdan əvvəl uşaq müayinə edilir, valideynlərə qidalandırma rejimi və diqqət edilməli əlamətlər – süstlük, soyuq tər, nəfəs çətinliyi – izah olunur.
Bəli. Adi gigiyena qaydaları saxlanılır, sadəcə törəməni sürtməmək və travmadan qorumaq lazımdır. Xoralaşma olarsa, qulluq qaydalarını həkim izah edir.
Bəli, hemangioma peyvəndlər üçün əks-göstəriş deyil. Peyvənd təqvimi adi qaydada davam etdirilir. Beta-blokator qəbul edən uşaqda xəstəlik və ya qidalanmanın pozulması olarsa, bu barədə həkimə məlumat vermək lazımdır.
Tam sönmüş infantil hemangioma adətən yenidən böyümür. Bəzən beta-blokator müalicəsi erkən dayandırıldıqda törəmə bir qədər yenidən böyüyə bilər, ona görə müalicənin müddətini həkim müəyyən edir və dayandırdıqdan sonra da müşahidə davam etdirilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Uşaqlarda hidronefroz: səbəbləri, dərəcələri və müalicə üsulları
Hidronefroz – piyelouretral seqmentin (ləyən-sidik axarı birləşməsinin) keçiriciliyinin pozulması səbəbindən böyrəyin toplayıcı sisteminin genişlənməsi ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir.
İstiqamət: Urologiya / Pediatriya
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
