Qaraciyər hemangioması (həmçinin angiom kimi tanınır) — qanla dolu kiçik damar boşluqları toplusundan ibarət xoşxassəli şişdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kavernoz hemangioma
- qaraciyərin damar şişi
Xəstəlik haqqında
Qaraciyər hemangioması içərisi qanla dolu, nazik divarlı çoxsaylı damar boşluqlarından ibarət xoşxassəli törəmədir. Bu, qaraciyərin ən çox rast gəlinən xoşxassəli şişidir. Hemangioma əsasən orta yaşlı insanlarda, qadınlarda kişilərə nisbətən daha çox aşkarlanır. Güman edilir ki, o, anadangəlmə damar inkişafı anomaliyasıdır və həyat boyu ya dəyişmir, ya da çox yavaş böyüyür.
Hemangiomaların əksəriyyəti kiçik olur və heç bir əlamət vermir; onlar başqa səbəbdən aparılan USM, KT və ya MRT zamanı təsadüfən tapılır. Adətən bir hemangioma olur, lakin bəzən onların sayı bir neçə ola bilər. Hemangioma bədxassəli şişə çevrilmir və digər orqanlara yayılmır.
Diaqnozun əhəmiyyəti ondadır ki, hemangiomanı vaxtında və dəqiq tanımaq lazımsız əməliyyatlardan və biopsiyadan qaçmağa, eyni zamanda nadir hallarda iri törəmələrin ağırlaşmalarını qabaqlamağa imkan verir. Yetkinlərdəki hemangioma ilə körpələrdə rast gəlinən infantil qaraciyər hemangioması fərqli xəstəliklərdir: sonuncu həyatın ilk aylarında yaranır, bəzən dəri hemangiomaları ilə müşayiət olunur və pediatr nəzarəti tələb edir.
Səbəbləri
Qaraciyər hemangiomasının dəqiq səbəbi məlum deyil. Əksər mütəxəssislər onu doğuşdan mövcud olan damar inkişafı qüsuru hesab edirlər. Onun yaranmasına və böyüməsinə təsir edə biləcək amillər:
- Anadangəlmə damar anomaliyası – damarların bətndaxili inkişafı zamanı yaranan qüsur, əsas ehtimal olunan mexanizmdir.
- Genetik meyillik – bəzi ailələrdə daha tez-tez rast gəlinir, lakin konkret irsi ötürülmə mexanizmi müəyyən edilməyib.
- Qadın cinsi hormonları – hemangiomanın qadınlarda daha çox olması və hamiləlik zamanı bəzən böyüməsi estrogenlərin rolunu göstərir.
- Hamiləlik – hormonal dəyişikliklər fonunda mövcud törəmə böyüyə bilər.
- Estrogen tərkibli preparatlar – oral kontraseptivlər və hormon əvəzedici terapiya bəzi pasiyentlərdə hemangiomanın böyüməsi ilə əlaqələndirilir, lakin bu əlaqə birmənalı sübut olunmayıb.
- Qlükokortikoidlərlə uzunmüddətli müalicə – ayrı-ayrı müşahidələrdə böyüməyə təsir edən amil kimi qeyd edilir.
Qidalanma, stress, spirtli içkilər və ya qaraciyərin digər xəstəlikləri hemangiomanın yaranma səbəbi deyil, lakin qaraciyərin ümumi sağlamlığı üçün sağlam həyat tərzi həmişə vacibdir.
Təsnifat
- Sayına görə: tək (soliter) və çoxsaylı hemangiomalar.
- Ölçüsünə görə: kiçik, orta və iri; diametri təxminən dörd-beş santimetrdən böyük olanlar adətən nəhəng hemangioma adlandırılır.
- Quruluşuna görə: kavernoz (geniş qan boşluqlarından ibarət, ən çox rast gəlinən forma), kapilyar (kiçik damarlardan ibarət) və sklerozlaşmış (qismən fibroz toxuması ilə əvəzlənmiş) hemangiomalar.
- Yaşa görə: yetkinlərin hemangioması və körpələrin infantil hemangioması – mənşəyi, gedişi və müalicəsi fərqlidir.
Klinik mənzərə
Əksər hallarda qaraciyər hemangioması heç bir əlamət vermir və pasiyent onun varlığından xəbərsiz yaşayır. Şikayətlər adətən iri və nəhəng törəmələrdə, onlar ətraf toxumalara və qaraciyər kapsuluna təzyiq göstərdikdə yaranır:
- qarnın sağ yuxarı hissəsində küt ağrı, ağırlıq və ya narahatlıq hissi;
- iştahasızlıq;
- ürəkbulanma, bəzən qusma;
- az miqdarda yeməkdən sonra tez doyma, qarında köp hissi;
- çox iri törəmədə qarnın asimmetrik böyüməsi, əllə hiss olunan kütlə;
- hemangiomanın daxilində tromboz və ya qansızma zamanı qəfil ağrı, bəzən hərarətin yüksəlməsi.
Qarında ağrının başqa səbəbləri – öd daşı, qastrit, xora – daha tez-tez rast gəlinir, buna görə şikayətləri hemangioma ilə izah etməzdən əvvəl həkim digər xəstəlikləri istisna edir. Hamiləlik zamanı hemangioma böyüyə bilər, bu səbəbdən iri törəməsi olan qadınlara hamiləliyi planlaşdırarkən həkimlə məsləhətləşmək tövsiyə olunur. Körpələrdə infantil hemangioma qaraciyərin böyüməsi, ürək çatışmazlığı və ya qalxanabənzər vəzi funksiyasının azalması ilə özünü göstərə bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər qarında qəfil güclü ağrı, kəskin zəiflik, başgicəllənmə, dərinin avazıması, soyuq tər, huşun itməsi yaranırsa – xüsusilə qarına zərbədən sonra. Bu, törəmənin cırılması və daxili qanaxma əlaməti ola bilər; belə halda dərhal 103 nömrəsinə zəng etmək lazımdır. Hemangiomanın öz-özünə cırılması isə çox nadir hallarda baş verir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Hemangioma çox vaxt təsadüfən, qarın boşluğunun USM müayinəsi zamanı aşkarlanır. Həkim şikayətləri, hormonal preparatların qəbulunu, hamiləlikləri, qaraciyərin digər xəstəliklərini dəqiqləşdirir. Əsas məqsəd törəmənin həqiqətən hemangioma olduğunu təsdiqləmək və onu digər qaraciyər törəmələrindən fərqləndirməkdir.
- USM – tipik hemangioma aydın sərhədli, ətraf toxumadan daha parlaq (hiperexogen) düyün kimi görünür; qaraciyəri sağlam olan pasiyentdə kiçik tipik törəmə üçün çox vaxt kifayət edir.
- Kontrastlı USM – kontrast maddənin törəməni kənarlarından mərkəzə doğru tədricən doldurması hemangioma üçün xarakterikdir.
- Kontrastlı MRT – ən informativ üsullardan biridir; hemangiomanı kista, adenoma, fokal düyünlü hiperplaziya və bədxassəli törəmələrdən etibarlı şəkildə fərqləndirir.
- Kontrastlı KT – MRT mümkün olmadıqda istifadə edilir; kontrastın kənarlarda düyünlər şəklində yığılması diaqnozu təsdiqləyir.
- Laborator analizlər – qaraciyər funksiya göstəriciləri adətən normal olur; nəhəng hemangiomada trombositlərin və laxtalanma faktorlarının azalmasını aşkar etmək üçün ümumi qan analizi və koaqulyasiya göstəriciləri yoxlanılır.
Biopsiya qanaxma riskinə görə adətən aparılmır və yalnız görüntüləmə üsulları diaqnozu aydınlaşdırmadıqda nəzərdən keçirilir. Differensial diaqnostika fokal düyünlü hiperplaziya, hepatosellülyar adenoma, qaraciyər kistası, hepatosellülyar karsinoma və metastazlarla aparılır.
Ağırlaşmalar
- hemangiomanın daxilində tromboz və iltihabi reaksiya – ağrı, hərarət;
- törəmənin cırılması və qarındaxili qanaxma – çox nadir, əsasən nəhəng hemangiomalarda və travmadan sonra;
- Kasabax-Merritt sindromu – nəhəng hemangiomada trombositlərin və laxtalanma faktorlarının sərf olunması, qanaxmalara meyillik;
- öd yollarının və ya qonşu orqanların sıxılması;
- körpələrdə infantil hemangioma zamanı ürək çatışmazlığı.
Müalicə
Kiçik və orta ölçülü, əlamət verməyən hemangiomalar müalicə tələb etmir. Bu hallarda həkim törəmənin stabil olduğunu təsdiqləmək üçün nəzarət USM və ya MRT müayinəsi təyin edə bilər; tipik və dəyişməyən kiçik hemangiomalarda dövri nəzarət çox vaxt lazım olmur. Qaraciyər hemangiomasını kiçildən və ya “əridən” dərman preparatı yoxdur.
Fəal müalicə yalnız xüsusi göstərişlər olduqda nəzərdən keçirilir: başqa səbəblə izah olunmayan davamlı əlamətlər, törəmənin sürətli böyüməsi, ağırlaşmalar (qanaxma, Kasabax-Merritt sindromu, qonşu orqanların sıxılması), bütün müayinələrə baxmayaraq diaqnozun qeyri-müəyyən qalması. Yalnız ölçünün böyük olması özlüyündə əməliyyat üçün mütləq göstəriş sayılmır.
- Enukleasiya – hemangiomanın sağlam qaraciyər toxumasından “soyularaq” çıxarılması; qaraciyər toxumasını maksimum qoruyur və tez-tez seçim üsuludur.
- Qaraciyərin rezeksiyası – törəmə ilə birlikdə qaraciyərin seqmentinin və ya payının çıxarılması; törəmənin yerləşməsindən asılı olaraq açıq və ya laparoskopik üsulla aparılır.
- Arterial embolizasiya – hemangiomanı qidalandıran arteriyanın kateter vasitəsilə tutulması; əsasən qanaxmanı dayandırmaq və ya əməliyyatdan əvvəl törəməni kiçiltmək üçün tətbiq olunur.
- Radiotezlikli ablyasiya – seçilmiş hallarda törəmənin dəri vasitəsilə yeridilən elektrodla yüksək temperaturla məhv edilməsi.
- Qaraciyər transplantasiyası – çıxarılması mümkün olmayan nəhəng hemangiomalarda və ağır ağırlaşmalarda çox nadir hallarda nəzərdən keçirilir.
Körpələrin infantil hemangioması isə ayrı xəstəlikdir və pediatr nəzarəti ilə, çox vaxt beta-adrenoblokatorlar qrupundan olan preparatlarla müalicə edilir.
Evdə pasiyent adi həyat tərzi sürə bilər. Xüsusi pəhriz tələb olunmur, lakin balanslaşdırılmış qidalanma və spirtli içkilərdən çəkinmək qaraciyərin sağlamlığı üçün faydalıdır. Nəhəng hemangioması olanlar qarına zərbə riski olan kontakt idman növlərindən çəkinməlidir. Əməliyyatdan sonra fiziki yükün artırılması həkimlə razılaşdırılır. Xalq vasitələri, “qaraciyəri təmizləyən” bitki dəmləmələri və özbaşına hormonal preparat qəbulu tövsiyə edilmir.
Profilaktika
Qaraciyər hemangiomasının spesifik profilaktikası yoxdur, çünki o, əsasən anadangəlmə mənşəlidir. Bununla belə, aşağıdakı tədbirlər ağırlaşma riskini azaltmağa kömək edir:
- aşkarlanmış hemangioma barədə müalicə edən həkimləri, xüsusilə ginekoloqu məlumatlandırmaq;
- hormonal kontrasepsiya və ya hormon əvəzedici terapiya seçərkən həkimlə məsləhətləşmək;
- iri hemangioması olan qadınların hamiləliyi planlaşdırarkən həkimlə məsləhətləşməsi;
- həkimin tövsiyə etdiyi nəzarət müayinələrini buraxmamaq;
- nəhəng hemangioma zamanı qarın travması riski olan fəaliyyətlərdən çəkinmək;
- qarında yeni və ya güclənən ağrılar yarandıqda vaxtında həkimə müraciət etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Qastroenteroloqa və ya hepatoloqa; cərrahi müalicə zərurəti yarandıqda – hepatobiliar cərraha, embolizasiya üçün – intervension radioloqa. Körpələrdə – pediatra.
Yadda saxla!
- Qaraciyər hemangioması xoşxassəli törəmədir və xərçəngə çevrilmir.
- Kiçik, əlamət verməyən hemangiomalar əksər hallarda müalicə tələb etmir.
- Hemangiomanı “əridən” dərman, pəhriz və ya xalq vasitəsi yoxdur.
- Hormonal preparatlar seçilərkən və hamiləlik planlaşdırılarkən həkimə hemangioma barədə məlumat verin.
- Qarında qəfil güclü ağrı və kəskin zəiflik yaranarsa, dərhal 103-ə zəng edin.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Xeyr, xalq vasitələri hemangiomanı kiçiltmir və aradan qaldırmır. Bəzi bitki qarışıqları isə qaraciyərə əlavə yük yarada bilər. Xüsusi pəhriz tələb olunmur, lakin balanslaşdırılmış qidalanma və spirtli içkilərdən çəkinmək qaraciyərin ümumi sağlamlığı üçün faydalıdır.
Xeyr, əlamət verməyən və böyüməyən hemangiomalar əksər hallarda olduğu kimi saxlanılır. Əməliyyat yalnız davamlı şikayətlər, sürətli böyümə, ağırlaşmalar və ya diaqnozun qeyri-müəyyənliyi olduqda nəzərdən keçirilir. Qərarı həkim müayinə nəticələrinə əsasən qəbul edir.
Xeyr, qaraciyər hemangioması xoşxassəli törəmədir və bədxassəli şişə çevrilmir. Bununla belə, ilk dəfə aşkarlandıqda onun həqiqətən hemangioma olduğunu USM, MRT və ya KT ilə təsdiqləmək vacibdir.
Əksər qadınlarda kiçik hemangioma hamiləliyə mane olmur. İri hemangioma hormonal dəyişikliklər fonunda böyüyə bilər, buna görə hamiləliyi planlaşdırarkən həkimə məlumat vermək və onun tövsiyəsi ilə nəzarət müayinəsindən keçmək məqsədəuyğundur.
Kiçik, stabil hemangioma çox vaxt bunun üçün mütləq maneə sayılmır. Lakin estrogen tərkibli preparatlar bəzi hallarda törəmənin böyüməsi ilə əlaqələndirildiyindən, kontrasepsiya üsulu ginekoloq və hepatoloqla birlikdə seçilməlidir.
Kiçik hemangioma fiziki fəallığı məhdudlaşdırmır, müntəzəm hərəkət ümumi sağlamlıq üçün faydalıdır. Nəhəng hemangioma olduqda qarına zərbə riski olan kontakt idman növlərindən və çox ağır yük qaldırmaqdan çəkinmək tövsiyə olunur.
Hepatologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Xroniki hepatitin müalicəsi
Xroniki hepatitlər – keçirilmiş virus hepatitindən, bəzi medikamentlərin qəbulundan sonra, spirtli içkilərdən sui-istifadə zamanı inkişaf edən və iltihabi…
İstiqamət: Hepatologiya
Hepatitlər – qaraciyərin iltihabi xəstəlikləri
Hər il hepatologiya sahəsində qaraciyər xəstəliklərini daha effektiv diaqnostika etməyə və müalicə etməyə imkan verən kəşflər olunur. Xəstəliyin…
İstiqamət: Hepatologiya
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
