Diş kistası çənə sümüyündə, adətən dişin kök ucunda yaranan, qişa ilə əhatə olunmuş və maye ilə dolu boşluqdur. Uzun müddət əlamətsiz böyüyür və çox vaxt rentgendə təsadüfən aşkar edilir. Vaxtında müalicə dişi qorumağa və ağırlaşmaların qarşısını almağa imkan verir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Radikulyar kista
- kök kistası
- kök ucu kistası
- odontogen kista
Xəstəlik haqqında
Diş kistası çənə sümüyünün içində yerləşən, daxildən epitel qişası ilə örtülmüş və maye ilə dolu boşluqdur. Ən çox rast gəlinən forma radikulyar (kök) kistadır. O, kariesin ağırlaşması nəticəsində pulpanın – dişin sinir-damar toxumasının – ölməsi və kök kanalından infeksiyanın sümüyə keçməsi ilə əlaqədardır. Orqanizm iltihab ocağını məhdudlaşdırmaq üçün onun ətrafında qişa yaradır, içəridə maye toplanır və kista yavaş-yavaş böyüyərək sümüyü sıxışdırır.
Bundan başqa, çıxmamış dişlərin tacı ətrafında yaranan follikulyar (dentigeroz) kistalar, diş çəkildikdən sonra qalan rezidual kistalar və digər növlər fərqləndirilir. Diş kistaları yetkinlərdə daha çox rast gəlinir, lakin follikulyar kistalar uşaq və yeniyetmələrdə də aşkar edilir.
Kista çox yavaş böyüyür: illər ərzində heç bir narahatlıq verməyə bilər, insan isə dişini sağlam hesab edir. Problem çox vaxt yalnız kista iltihablaşanda, diş ətində şişkinlik və ya irin çıxan dəlik yarananda, yaxud planlı rentgen müayinəsində üzə çıxır.
Kistalar xərçəng deyil, lakin böyüdükcə qonşu dişlərə, alt çənə sinirinə və üst çənə cibinə təsir edə, irinləyə və sümüyü zəiflədə bilər. Ona görə diş kistasının vaxtında aşkar edilməsi və müalicəsi vacibdir.
Səbəbləri
Kök kistalarının əksəriyyəti dişin daxilində uzun müddət davam edən infeksiya ilə bağlıdır. Follikulyar və digər inkişaf kistaları isə diş toxumalarının formalaşması ilə əlaqəli olur. Əsas səbəb və risk amilləri:
- Müalicə olunmamış dərin karies və pulpit – infeksiya pulpanı məhv edir və kök ucundan sümüyə keçir.
- Kök kanallarının keyfiyyətsiz və ya natamam doldurulması – kanalda qalan mikroblar iltihabı davam etdirir.
- Dişin travması – zərbə nəticəsində pulpa əlamətsiz ölə və illər sonra kök ucunda kista yarana bilər.
- Xroniki periodontit – kök ucu ətrafında uzunmüddətli iltihab; qranulyoma tədricən kistaya çevrilə bilər.
- Çıxmamış və ya yarımçıxmış dişlər – xüsusən ağıl dişləri və köpək dişləri; onların tacı ətrafında follikulyar kista yaranır.
- Süni tac və ya plomb altında gizli karies – xəstə uzun müddət heç nə hiss etmir.
- Zəif ağız gigiyenası və nizamsız stomatoloji müayinələr – problemlər gec aşkar edilir.
- Bəzi irsi sindromlar – çoxsaylı çənə kistalarına, xüsusən keratokistalara meyl yaradır; belə hallarda ailə üzvlərinin də müayinəsi lazım ola bilər.
Növləri
- Radikulyar (kök ucu) kista – ən çox rast gəlinən; ölü dişin kök ucunda.
- Rezidual kista – diş çəkildikdən sonra sümükdə qalmış.
- Follikulyar (dentigeroz) kista – çıxmamış dişin tacı ətrafında.
- Parodontal və erupsiya kistaları – kökün yan səthində və ya çıxan dişin üzərində.
- Odontogen keratokista – residivə meylli, xüsusi müşahidə tələb edir.
Kistanı qranulyomadan – kök ucunda daha kiçik iltihabi törəmədən – fərqləndirmək üçün rentgen və bəzən histoloji müayinə lazımdır.
Klinik mənzərə
Kiçik kista çox vaxt heç bir əlamət vermir və təsadüfən, başqa səbəbdən çəkilmiş rentgen şəklində aşkar edilir. Böyüdükcə və ya iltihablaşdıqda aşağıdakı əlamətlər yaranır:
- dişə basdıqda və çeynəyərkən ağrı, dişin «uzanması» hissi;
- dişin rənginin bozarması və ya tündləşməsi;
- diş ətində və ya çənədə ağrısız, sonra ağrılı şişkinlik, qabarıqlıq;
- diş əti üzərində irin çıxan dəlik (fistul), ağızda xoşagəlməz dad və qoxu;
- qonşu dişlərin yerdəyişməsi, laxlaması;
- üst çənədə – bir tərəfli burun tutulması, sinusit əlamətləri;
- alt çənədə – dodağın və çənənin keyiməsi;
- uşaqlarda – süd dişi düşdükdən sonra daimi dişin vaxtında çıxmaması, çənədə qabarıqlıq.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər üz sürətlə şişir, yüksək hərarət və halsızlıq var, ağzı açmaq, udqunmaq çətinləşir. Udqunma və ya nəfəs almaq çətinləşərsə, dərhal 103 nömrəsinə zəng edin – bu, infeksiyanın boyun toxumalarına yayılmasının əlaməti ola bilər.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostikanı stomatoloq aparır. Həkim şikayətləri, dişin əvvəllər müalicə olunub-olunmadığını, travmanı soruşur, ağız boşluğuna baxır və şübhəli dişi yoxlayır.
- Stomatoloji baxış – dişin perkussiyası (yüngül tıqqıldatma), diş ətinin palpasiyası, fistulun axtarışı.
- Pulpanın canlılığının yoxlanılması – soyuq testi və ya elektrik testi ilə dişin «canlı» olub-olmadığı müəyyən edilir.
- Dişin kontakt rentgen şəkli (radioviziyoqrafiya) və ya ortopantomoqramma – kök ucunda aydın sərhədli dairəvi şəffaflaşma görünür.
- Konus-şüalı kompüter tomoqrafiyası – kistanın dəqiq ölçüsü, qonşu strukturlarla – kanallarla, sinirlə, üst çənə cibi ilə – əlaqəsi, müalicənin planlaşdırılması.
- Çıxarılmış toxumanın histoloji müayinəsi – diaqnozun təsdiqi və kistanın növünün dəqiqləşdirilməsi.
Differensial diaqnostika kök ucu qranulyoması, çənənin digər kistaları və xoşxassəli şişləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- kistanın irinləməsi, abses və fleqmona;
- çənə sümüyünün osteomieliti;
- alt çənənin patoloji sınığı – böyük kistalarda;
- odontogen sinusit – kista üst çənə cibinə doğru böyüdükdə;
- qonşu dişlərin köklərinin zədələnməsi və itirilməsi;
- alt çənə sinirinin sıxılması – dodaq və çənədə keyimə;
- follikulyar kistada daimi dişin çıxmaması və ya yerdəyişməsi.
Ağırlaşmaların çoxu kista uzun illər aşkar edilmədikdə və böyük ölçüyə çatdıqda yaranır.
Müalicə
Müalicə kistanın ölçüsündən, dişin vəziyyətindən və kistanın növündən asılıdır. Müasir stomatologiyada əsas məqsəd mümkün olduqda dişi saxlamaqdır.
- Terapevtik (endodontik) müalicə – kiçik kök ucu törəmələrində kök kanallarının təmizlənməsi, yenidən işlənməsi və hermetik doldurulması; sümüyün bərpası rentgenlə bir neçə ay ərzində izlənir.
- Kök ucunun rezeksiyası – kista qişası ilə birlikdə kök ucunun cərrahi çıxarılması, diş saxlanılır; kanal müalicəsi kifayət etmədikdə və ya kanala daxil olmaq mümkün olmadıqda aparılır.
- Sistektomiya – kistanın qişası ilə birlikdə tam çıxarılması; lazım olduqda sümük boşluğu sümük əvəzedici materialla doldurulur.
- Sistotomiya – çox böyük kistalarda onun ölçüsünü azaltmaq üçün açılması; sonra ikinci mərhələdə kista çıxarılır.
- Dişin çəkilməsi – dişi xilas etmək mümkün olmadıqda; kista ilə birlikdə çıxarılır, sonra implant və ya protezlə bərpa edilir.
- Kəskin iltihab zamanı – irinli ocağın açılması və drenajı, həkim təyinatı ilə antibiotiklər və ağrıkəsicilər.
Uşaqlarda follikulyar kistanın müalicəsində həkim mümkün olduqda daimi dişi saxlamağa çalışır: kista açılır və ya çıxarılır, sonra dişin düzgün çıxması ortodontla birlikdə izlənir. Odontogen keratokista residivə meylli olduğu üçün çıxarıldıqdan sonra uzunmüddətli rentgen nəzarəti tələb edir.
Antibiotiklər kistanı aradan qaldırmır – yalnız kəskin iltihabı azaldır. Əməliyyatdan sonra həkimin tövsiyələrinə əməl etmək, ilk günlərdə həmin nahiyəni qızdırmamaq, isti yemək və içkilərdən çəkinmək, ağzı güclü çalxalamamaq lazımdır. Ağrıkəsicilərlə ağrını «boğub» həkimə müraciəti təxirə salmaq, isti kompres qoymaq, şişkinliyi qızdırmaq olmaz – bu, irinli prosesi gücləndirə bilər.
Profilaktika
Kök kistalarının əksəriyyəti müalicə olunmamış kariesin nəticəsidir, ona görə ən yaxşı profilaktika dişlərin sağlamlığına müntəzəm qulluqdur:
- gündəlik düzgün ağız gigiyenası – dişlərin fırçalanması, diş sapı ilə təmizlənməsi;
- kariesin və pulpitin vaxtında müalicəsi;
- ildə bir-iki dəfə stomatoloji müayinə və lazım olduqda rentgen nəzarəti;
- kanal müalicəsindən sonra həkimin göstərdiyi müddətlərdə nəzarət şəkilləri;
- dişə travmadan sonra, hətta ağrı olmasa da, stomatoloqa müraciət;
- çətin çıxan ağıl dişlərinin vaxtında qiymətləndirilməsi;
- uşaqlarda dişlərin dəyişməsinin stomatoloq tərəfindən izlənməsi.
Hansı həkimə müraciət etməli
Diş kistası ilə stomatoloqa müraciət edilir. Kanal müalicəsini stomatoloq-terapevt və ya endodontist, cərrahi müdaxilələri stomatoloq-cərrah və ya çənə-üz cərrahı aparır.
Yadda saxla!
Diş kistası uzun müddət ağrısız ola bilər – ona görə müntəzəm rentgen nəzarəti onu erkən, dişi saxlamağın mümkün olduğu mərhələdə aşkar etməyə imkan verir.
- Diş ətində irin çıxan dəlik görsəniz, stomatoloqa müraciət edin.
- Üzün şişməsi və hərarət təcili yardım tələb edir.
- Antibiotiklə «müalicə» kistanı yox etmir.
- Kanal müalicəsindən sonra nəzarət şəkillərini buraxmayın.
Faydalı Məqalələr
Dental kompüter tomoqrafiyası — diaqnostikada yeni söz
Müasir stomatoloji praktikada rentgenoloji müayinə üsulları geniş tətbiq olunur; onlar dişlərin və ağız boşluğunun vəziyyətini qiymətləndirməyə, daxili zədələnmələri…
İstiqamət: KT diaqnostikası / Stomatologiya
Dişin periodontit müalicəsindən sonra ağrılar
Yəqin ki, stomatoloji klinikaya getməzdən əvvəl prosedurun o qədər də xoş olmayacağından narahat olub qorxu keçirməyən adam yoxdur.…
İstiqamət: Stomatologiya
Diş pulpiti, nə ilə təhlükəlidir, nə qədər müalicə olunur, növləri və digər xəstəliklərdən fərqləri
Diş pulpiti — dişin daxilindəki yumşaq toxumaya, yəni sinirlərin, qan və limfa damarlarının yerləşdiyi pulpaya toxunan iltihabi prosesdir.…
İstiqamət: Stomatologiya
Suallar və cavablar
Çox vaxt bəli. Kiçik və orta ölçülü kistalarda kanal müalicəsi və ya kök ucunun rezeksiyası dişi saxlamağa imkan verir. Diş ağır dağılıbsa və ya kista çox böyükdürsə, dişi çəkmək lazım gələ bilər.
Xeyr, kista öz-özünə sorulmur. Səbəb aradan qaldırılmadıqda yavaş böyüməyə davam edir. Bəzi kiçik törəmələr keyfiyyətli kanal müalicəsindən sonra sağala bilər, lakin bu, rentgenlə təsdiqlənməlidir.
Diş kistaları xoşxassəli törəmələrdir və bədxassəli şişə çevrilməsi son dərəcə nadirdir. Buna baxmayaraq, çıxarılmış toxuma adətən histoloji müayinəyə göndərilir ki, diaqnoz dəqiq təsdiqlənsin.
Kəskin iltihab və ağrı varsa, müalicə hamiləlik dövründə də aparılır, çünki infeksiya həm ana, həm də dölə zərər verə bilər. Planlı cərrahi müdaxilələr çox vaxt doğuşdan sonraya saxlanılır. Rentgen, anesteziya və dərmanlar barədə qərarı stomatoloq hamiləliyi aparan ginekoloqla birlikdə verir.
Əksər hallarda kista çıxarıldıqdan sonra sümük boşluğu tədricən öz sümük toxuması ilə dolur. Bu proses bir neçə ay çəkir və rentgenlə izlənir. Böyük boşluqlarda həkim sümük əvəzedici materiallardan istifadə edə bilər.
Bunu yalnız nəzarət rentgen şəkilləri göstərir: kök ucundakı şəffaflaşma tədricən kiçilməli və sümüklə dolmalıdır. Ağrının olmaması tam sağalma demək deyil, ona görə həkimin təyin etdiyi nəzarət müayinələrinə gəlmək vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə diş ağrısı: stomatoloji müalicəni təxirə salmaq lazımdırmı?
Hamiləlik diş ağrısını aylarla dözmək üçün səbəb deyil. Müalicəsiz kariyes və infeksiya daha mürəkkəb problemə çevrilə bilər. Amerika…
İstiqamət: Stomatologiya / Ginekologiya
Dişin periodontit müalicəsindən sonra ağrılar
Yəqin ki, stomatoloji klinikaya getməzdən əvvəl prosedurun o qədər də xoş olmayacağından narahat olub qorxu keçirməyən adam yoxdur.…
İstiqamət: Stomatologiya
Diş müalicəsindən sonra diş ətində ağrılar
Diş ətindəki ağrı — istər dartıcı, istər sızıldayıcı, istərsə də deşici olsun — rahat yatmağa, yemək yeməyə və…
İstiqamət: Stomatologiya
Pulpit müalicəsindən sonra diş ağrıyır - niyə və ağrını necə aradan qaldırmalı
Pulpitin müalicəsi proseduru uğurla yerinə yetirildikdən sonra belə - pasiyentlər narahatlıq doğuran xoşagəlməz hisslərlə qarşılaşa bilərlər. Sual yaranır:…
İstiqamət: Stomatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
