Ən geniş yayılmış, lakin çox vaxt lazımi qiymət verilməyən xəstəliklərdən biri xroniki apikal periodontit hesab olunur. Diş ətrafındakı toxumaların bu infeksion xəstəliyi ona kifayət qədər diqqət yetirilməzsə, ciddi fəsadlara gətirib çıxarır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Xroniki apikal periodontit
- diş kökünün xroniki infeksiyası
Xəstəlik haqqında
Xroniki periodontit – kəskin periodontit nəticəsində yaranan apikal periodontitin növlərindən biridir. Xəstəlik diş kökünün birləşdirici toxumalarında uzun sürən iltihab nəticəsində meydana çıxır.
Sadə dillə desək: xroniki apikal periodontit — diş kökündə olan infeksiyadır. O, təkcə ağrı yaratmır, həm də tədricən periodontu məhv edir ki, bu da dişin itirilməsinə gətirib çıxarır.
Daimi formaya keçərkən periodontit dişi alveolda fiksə edən birləşdirici toxumanın destruksiyasına səbəb olur. Xəstəliyin gedişi ilə yeni simptomlar yaranır, ağrı güclənir, diş laxlayır, diş boşluğunun daxilində təzyiq əmələ gəlir.
Elmi tədqiqatlar getdikcə daha çox periodontit ilə ürək-damar xəstəlikləri, şəkərli diabet və hətta tənəffüs yolları xəstəliklərinin inkişaf riski arasında əlaqəni təsdiqləyir.
Səbəbləri
Xroniki periodontit mürəkkəb bir xəstəlikdir və periodontitin kəskin formasından başlayır. Bu patologiyanın yaranmasının əsas səbəbləri sırasında aşağıdakılar fərqləndirilir:
- Kəskin mərhələnin müalicəsi üçün vaxtın itirilməsi;
- Sinusit;
- Pulpit və ya ülserativ xarakterli parodontit;
- Bir neçə dişin adentiyası.
Periodontda davamlı xroniki iltihabın inkişafının digər səbəblərinə aşağıdakılar aiddir:
- Travma – düzgün qoyulmamış krona, çənənin əzilməsi, kanalların düzgün plombalanmaması.
Xroniki periodontiti sadə soyuma, KRVİ və ya hətta stress kəskinləşdirə bilər. Simptomları görməməzlikdən gəlməmək və müalicəni hələ kəskin periodontit mərhələsində ikən uzatmamaq vacibdir.
Təsnifat
Tibbdə apikal xroniki periodontitin 3 forması fərqləndirilir. Diş həkiminin hansı tipi təyin edəcəyi bir neçə amildən asılıdır: toxumalarda proseslərin nə dərəcədə patoloji olması, infeksiyanın nə qədər müddət davam etməsi, hər növə xas hansı əlamətlərin meydana çıxması.
Xroniki qranulyasiyaedici periodontit periodontun iltihabının növlərindən biridir və diş kökünün ucları nahiyəsində yeni toxumaların əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. Bu patoloji növü ən aqressiv formalardan biri hesab olunur və tez-tez çənənin sümük toxumalarında patoloji dəyişikliklərin mənbəyinə çevrilir.
Kəskinləşmənin əsas mənbəyi olaraq, qranulyasiyaedici periodontit kök kanalları vasitəsilə yumşaq toxumalara daxil olan infeksiyadır, lakin ilkin səbəb — kəskin periodontitdir. Bundan əlavə, bu tip patologiyanın inkişafına travma və ya ağız boşluğunun müntəzəm gigiyenasının olmaması səbəb ola bilər.
Qranulyasiyaedici periodontit xəstəliyin sürətli proqressivləşməsi və gedişi ilə, nadir remissiya dövrləri ilə xarakterizə olunur. Xəstəliyin kəskinləşmə mərhələsində ağrı güclənir, diş soyuq və isti qidalara həssas olur, kök nahiyəsində isə fistula əmələ gəlir. Remissiya dövründə kəskin simptomlar azalır və yalnız qida kariyes boşluqlarına düşdükdə özünü göstərir.
Proqressivləşdikcə, periodontit aşağıdakı fəsadlara səbəb olur: periostit, çənə kistası, osteomielit, diş qranulyoması. Qranulyasiyaedici periodontitin müalicəsi mümkün qədər tez aparılmalıdır.
Xroniki qranulyomatoz periodontitin fərqləndirici xüsusiyyəti diş kökünün ucunda formalaşan qranulomadır/. Bu patoloji çənənin sümük toxumalarına bərpaolunmaz zərər vurur.
Klinik mənzərə, inkişafın ən başlanğıcında, qranulomatoz periodontitin zəif əlamətlərə malik olur, simptomlar ümumiyyətlə tamamilə olmaya bilər.
Xəstəliyi müalicəsiz qoyduqda, zamanla dəyişikliklər patoloji xarakter alır, kök əyilir və apikal qranuloma formalaşır, bu zaman iltihab daha da güclənir, çünki daimi infeksiya prosesi baş verir.
Fibroz periodontit periodont toxumalarının daimi iltihabi xəstəliyidir. Fibroz periodontit zamanı periodontun funksional toxuması fibroz toxuma ilə əvəz olunur. Xəstəlik çox vaxt özünü heç cür göstərmir, onu yalnız çənənin rentgen şəklində aşkar etmək mümkündür.
Əksər hallarda bu patoloji yaşlı xəstələrdə aşkar edilir, çünki onun inkişafına metabolizmin azalması və vaskulyarizasiya proseslərinin pisləşməsi kömək edir.
Xroniki periodontitin digər formalarında olduğu kimi, xəstəliyin gedişi simptomsuz keçə bilər, onu isə stomatoloqlar dövri müayinə zamanı aşkar edirlər. Xroniki fibroz periodontitin mövcudluğunun əsas əlamətləri kimi aşağıdakılar qeyd olunur: diş minasında çəhrayı çalarlığın yaranması və bol kariyes. Kəskinləşmə dövründə xəstələrdə çeynəmə zamanı, yaxud dişin üzərinə dişləyərkən güclü diş ağrısı ilə bağlı şikayətlər meydana çıxır. Bundan əlavə, diş əti qızarır və şişir. Fibroz periodontitin müalicəsi uzunmüddətli bir prosesdir, lakin dişi xilas etmək şansı hələ də var.
Klinik mənzərə
Xroniki periodontitin simptomları müxtəlifdir və xəstəliyin konkret formasından asılıdır, lakin əksər hallarda kəskinləşmə mərhələsinə qədər onlar olmur. Bununla belə, ağrı keçibsə, xəstəliyin öz-özünə sağaldığını düşünmək olmaz, çünki remissiya dövründə dişin daxilində dağıdıcı proseslər davam edir.
Xəstəliyin diaqnostikası çətin olsa da və özünü xüsusilə büruzə verməsə də, diqqətdən qaçırılmamalı bir sıra simptomlar vardır. Periodontitin ən ilk əlamətlərinə ağızdan xoşagəlməz qoxu və dişləri təmizləyərkən diş ətlərinin qanaması aiddir.
Xroniki periodontitin kəskinləşmələri həmişə qısa remissiya dövrü ilə növbələşir, bu zaman pasiyentlər sadəcə xəstəliyi unudurlar, lakin kəskin fazada belə simptomatika aydın şəkildə özünü göstərir:
- Müxtəlif intensivlikli ağrı.
- Diş laxlayır.
- «Böyümüş» diş hissi.
- Yanaq və diş əti şişir.
- Altçənə limfa düyünləri böyüyür.
Apikal periodontitin simptomlarını nəzərdən qaçırmaq olmaz, çünki qabaqcıl vəziyyətdə o, ağız boşluğunda bərpaolunmaz zərər vura bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz qoymazdan əvvəl həkim anamnez toplayır, şikayətləri araşdırır və ağız boşluğunu müayinə edir. Döyüş və palpasiya köməyi ilə həkim dişin həssaslıq səviyyəsini və hərəkətliliyini müəyyən edir.
Dəqiq diaqnoz qoymaq yalnız xəstə dişin rentgen şəkli əsasında mümkündür. Bu, periodontda struktur dəyişikliklərin müəyyən edilməsi üçün vacibdir. İstisna hallarda radioqrafiya və elektroodontodiaqnostika, həmçinin fistuloqrafiya aparmaq lazımdır. Bütün əlavə müayinələr oxşar patologiyaların, məsələn: xroniki pulpitin, çənənin osteomielitinin və ya xroniki periostitin istisna edilməsi üçün zəruridir.
Müalicə
Pasiyentlərin qəbuldakı ən çox verilən sualı – xəstəliyi xroniki mərhələdə necə müalicə etmək olar? Əksər hallarda xroniki apikal periodontitin kəskinləşməsi zamanı terapevtik üsullar tətbiq olunur. İlk növbədə həkim iltihab mənbəyini aradan qaldırmalıdır, bunun üçün:
- Diş açılır.
- Köklü kanallardan plomb qalıqları və nekrotik toxumalar çıxarılır.
- Kanallar antiseptik məhlulla işlənir.
- Eksudatın axıdılması üçün drenaj qoyulur.
- Müvəqqəti plomb qoyulur.
Müalicəni yalnız 2-3 gün sonra, toxumalar bərpa olduqda davam etdirmək olar. Növbəti qəbuldə stomatoloq müvəqqəti plombu götürür, kanalları təmizləyir və onların içinə 2-dən 3 aya qədər müddətə müalicəvi pasta yerləşdirir. Bu vaxtdan sonra müalicənin effektivliyini qiymətləndirmək üçün nəzarət rentgeni çəkilir, daha sonra kanallar gutta-perça ilə plombalanır və daimi plomb qoyulur.
Aparılan müalicənin keyfiyyətini artırmaq üçün əlavə olaraq elektroforez, ultrafonoforez, maqnitoterapiya və lazeroterapiya təyin olunur.
Əgər konservativ üsullar lazımi nəticə verməmişdirsə, cərrahi üsullardan istifadə olunur. Dişi saxlamağa yönəlmiş manipulyasiyalara üstünlük verilir – apiksəktomiya, köklərdən birinin çıxarılması, kistanın çıxarılması, apikoktomiya və digərləri.
Reabilitasiya
Xroniki periodontitin əsas profilaktikası – infeksiyanın periodonta düşməsinin qarşısını almaqdır. Bunun üçün vacibdir:
- Gündə 2 dəfə dişləri düzgün və vaxtında təmizləmək, xüsusi məhlullarla ağzı yaxalamaq və dişlərarası sahəni diş sapı ilə təmizləmək.
- İldə 2 dəfə dişlərin peşəkar təmizlənməsi üçün stomatoloq kabinetinə müraciət etmək lazımdır.
- Stomatoloq kabinetində müntəzəm müayinələrdən keçmək.
- Dişlərin zədələnməsinə yol verməmək – idmanla məşğul olarkən qoruyucu kapalardan istifadə etmək, həmçinin sərt əşyaları dişləməmək lazımdır.
Bundan əlavə, dişlərin vəziyyətinə qəbul edilən içkilər və qidalar da təsir göstərir. Turş və şirin məhsulları tez-tez qəbul etmək olmaz, çünki onlar dişlərdə ərpin yaranmasına və sonradan kariyesin formalaşmasına səbəb olur.
Sadə tövsiyələrin yerinə yetirilməsi xroniki periodontitin inkişafının qarşısını almağa imkan verəcək.
Aparılmış terapiyadan sonra bərpa bir çox hallarda klinikaya müraciətin operativliyindən, həmçinin göstərilən yardımın keyfiyyətindən asılıdır. Həkimin bütün tövsiyələrinə əməl etmək bərpa prosesində və residivlərin qarşısının alınmasında həlledici rol oynayır.
Müalicədən sonra mümkün ağırlaşmaları qaçırmamaq üçün stomatoloqa ən azı hər yarım ildə 1 dəfə getmək lazımdır. Zədələnmiş toxumaların bərpasını və sağalmasını isə həkimin təyinatına uyğun olaraq fizioterapiya kabinetinə baş çəkmək sürətləndirməyə kömək edəcək. Bəzi hallarda pasiyentlərə iltihabəleyhinə preparatlar və antibiotiklər təyin olunur.
Əgər bütün tövsiyələrə əməl etsəniz və xroniki periodontitin profilaktikasını aparsanız, dişlər gözəl və sağlam olacaq.
Profilaktika
Terapiyadan sonra mümkün ağırlaşmaları qaçırmamaq üçün ən azı 6 aydan bir stomatoloqa müraciət etmək lazımdır. Bərpaya və zədələnmiş toxumaların sağalmasına fizioterapiya kabinetinə baş çəkmək də, müalicə həkiminin təyinatına uyğun olaraq, kömək edəcəkdir. Bəzi hallarda pasiyentlərə iltihabəleyhinə preparatlar və antibiotiklər təyin edilir.
Əgər bütün tövsiyələrə əməl olunsa və xroniki periodontitin profilaktikası aparılsa, dişlər gözəl və sağlam olacaqdır.
Yadda saxla!
Xroniki formada periodontit sadəcə “xəstə diş” deyil, yalnız kökü deyil, həm də onu əhatə edən toxumaları zədələyən kompleks iltihabdır. Toxumaların destruksiyası daxili boşluqda baş verir, bu zaman daxilində qranulomalar formalaşır, xaricdə isə, diş ətində, fistulalar əmələ gəlir.
Xroniki periodontit həmişə digər ciddi xəstəliklərlə əlaqəlidir və onu kompleks terapiyadan istifadə etməklə müalicə etmək lazımdır. Xroniki periodontitin müalicəsini ləngitsəniz və ya keyfiyyətsiz sanasiya aparsanız, residiv ehtimalı və ümumilikdə insan sağlamlığına bərpası mümkün olmayan zərər vuran patologiyaların yaranması artır.
Anlamaq lazımdır ki, gözəl təbəssümün və sağlam dişlərin açarı profilaktik tədbirlərin kompleksidir. Bunun üçün hər altı aydan bir stomatoloqa müraciət etmək, kariyes ocaqlarını vaxtında aradan qaldırmaq və hər gün səhər və axşam dişləri təmizləmək lazımdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Karies
- Diş kistası
- Alveolit (diş yuvasının iltihabı)
- Ağız boşluğu xərçəngi
- Ağız boşluğunun kandidozu
- Ağız boşluğunun leykoplakiyası
- Almacıq sümüyünün sınığı
- Bruksizm
- Diş əti xərçəngi
- Dişləm pozğunluğu
- Dişlərin flüorozu
- Dişlərin hiperhəssaslığı
- Dovşandodaqlıq (dodaq yarığı)
- Gicgah-alt çənə oynağının disfunksiyası
- Gingivit
Suallar və cavablar
Bəli, görünür. Düzgün diaqnozun qoyulması üçün məhz bu diaqnostika metodu istifadə olunur.
Periodontit diş kökünün ətrafında yerləşən toxumaları zədələyir, periostit zamanı isə ilk növbədə kökün sümüküstüyü zədələnir.
Xroniki qranulyasiyaedici periodontit üçün diş ətində fistulanın əmələ gəlməsi xarakterikdir. Qalan hər şey eynidir: ağrı, həssaslığın artması, kariyes.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə diş ağrısı: stomatoloji müalicəni təxirə salmaq lazımdırmı?
Hamiləlik diş ağrısını aylarla dözmək üçün səbəb deyil. Müalicəsiz kariyes və infeksiya daha mürəkkəb problemə çevrilə bilər. Amerika…
İstiqamət: Stomatologiya / Ginekologiya
Dişin periodontit müalicəsindən sonra ağrılar
Yəqin ki, stomatoloji klinikaya getməzdən əvvəl prosedurun o qədər də xoş olmayacağından narahat olub qorxu keçirməyən adam yoxdur.…
İstiqamət: Stomatologiya
Diş müalicəsindən sonra diş ətində ağrılar
Diş ətindəki ağrı — istər dartıcı, istər sızıldayıcı, istərsə də deşici olsun — rahat yatmağa, yemək yeməyə və…
İstiqamət: Stomatologiya
Pulpit müalicəsindən sonra diş ağrıyır - niyə və ağrını necə aradan qaldırmalı
Pulpitin müalicəsi proseduru uğurla yerinə yetirildikdən sonra belə - pasiyentlər narahatlıq doğuran xoşagəlməz hisslərlə qarşılaşa bilərlər. Sual yaranır:…
İstiqamət: Stomatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
