Perikoronarit tam çıxmamış dişin – ən çox alt ağıl dişinin – tacını örtən diş əti «başlığının» altında yaranan iltihabdır. Ağrı, şişkinlik, ağzı açmaqda çətinlik və pis qoxu ilə gedir. Müalicəsiz irinli ağırlaşmalar verə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ağıl dişinin çıxması zamanı iltihab
- perikoronit
- Pericoronitis
Xəstəlik haqqında
Perikoronarit çıxmaqda olan və ya yarımçıq çıxmış dişin tacı ətrafındakı yumşaq toxumaların iltihabıdır. Ən çox alt ağıl dişləri nahiyəsində yaranır: çənədə yer çatışmadığı üçün bu dişlər tam çıxmır, tacın bir hissəsi diş əti ilə – «başlıqla» örtülü qalır. Başlığın altında cib əmələ gəlir, ora qida qalıqları və bakteriyalar toplanır, adi diş fırçası ilə bu sahəni təmizləmək demək olar ki, mümkün olmur. Nəticədə iltihab yaranır və tez-tez təkrarlanır.
Perikoronarit əsasən gənc yaşlarda, ağıl dişlərinin çıxdığı dövrdə rast gəlinir. Kəskin formada iltihab bir neçə gün ərzində sürətlə inkişaf edir, xroniki formada isə dövri olaraq kəskinləşir. Xəstəlik sadə görünsə də, çənə nahiyəsindəki infeksiya qonşu toxumalara – boyun və udlaq ətrafı sahəyə yayıla bilər, buna görə vaxtında stomatoloqa müraciət etmək vacibdir.
Perikoronarit bəzən süd və ya daimi dişlərin çıxması zamanı uşaqlarda da yaranır, lakin bu hallarda adətən yüngül keçir. Böyüklərdə isə əsas problem çənədə yer çatışmazlığı ilə bağlıdır: diş tam çıxa bilmədikcə iltihab təkrarlanmağa meylli olur.
Səbəbləri
İltihabın birbaşa səbəbi diş əti başlığının altındakı cibdə çoxalan ağız boşluğu bakteriyalarıdır. Onların aktivləşməsinə bir sıra yerli və ümumi amillər şərait yaradır.
- Dişin yarımçıxmış və ya düzgün olmayan vəziyyəti – çənədə yer çatışmadıqda ağıl dişi maili, üfüqi vəziyyətdə qalır və ya diş əti ilə qismən örtülür.
- Qida və bakteriyaların toplanması – başlığın altındakı cib təmizlənmədiyindən ərp və qida qalıqları burada qalır.
- Başlığın travmalaşması – qarşı tərəfdəki üst ağıl dişi çeynəyərkən şişmiş başlığı sıxır, bu da iltihabı gücləndirir.
- Zəif ağız gigiyenası – arxa dişlərin kifayət qədər təmizlənməməsi.
- Müdafiə qüvvələrinin zəifləməsi – stress, yorğunluq, yuxusuzluq, soyuqdəymə və digər infeksiyalar, imtahan və ya gərgin iş dövrləri.
- Siqaret çəkmə – diş ətində qan dövranını və yerli müdafiəni pisləşdirir.
- Hamiləlik – hormonal dəyişikliklər fonunda diş əti iltihaba daha meylli olur.
- Ümumi xəstəliklər – şəkərli diabet və immuniteti zəiflədən vəziyyətlər iltihabın daha ağır keçməsinə səbəb ola bilər.
Formaları
- Kəskin seroz perikoronarit – başlıq qızarır və şişir, ağrı orta dərəcəlidir, irin yoxdur.
- Kəskin irinli perikoronarit – başlığın altından irin ifraz olunur, ağrı güclənir, ağzın açılması məhdudlaşır, hərarət yüksələ bilər.
- Xroniki perikoronarit – əlamətlər zəif ifadə olunur, dövri kəskinləşmələr olur, ağızda xoşagəlməz dad və qoxu qalır.
Kəskin forma vaxtında müalicə olunmadıqda xroniki formaya keçə və ya infeksiya qonşu toxumalara yayıla bilər.
Klinik mənzərə
Əlamətlər iltihabın formasından və nə qədər yayıldığından asılıdır. Xəstəlik çox vaxt arxa dişlər nahiyəsində yüngül narahatlıqla başlayır və bir neçə gün ərzində güclənir.
- arxa dişlər nahiyəsində ağrı – çeynəyərkən güclənir, qulağa, gicgaha və boğaza yayıla bilər;
- diş ətinin qızarması, şişməsi, toxunduqda ağrılı olması, başlığın altından irin ifrazı;
- ağzı açmaqda çətinlik (çeynəmə əzələlərinin spazmı);
- udqunarkən ağrı;
- ağızdan pis qoxu, ağızda xoşagəlməz dad;
- çənəaltı limfa düyünlərinin böyüməsi və ağrılı olması;
- hərarətin yüksəlməsi, zəiflik, iştahın azalması.
Xroniki formada ağrı zəif olur, lakin dövri olaraq şişkinlik, ağızda xoşagəlməz dad və qoxu yaranır. Hamiləlikdə diş əti daha həssas olur, buna görə ağıl dişi nahiyəsindəki ağrını gecikdirmədən stomatoloqa göstərmək lazımdır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: üz, çənəaltı və ya boyun sürətlə şişirsə; nəfəs almaq və ya udqunmaq çətinləşibsə, tüpürcəyi udmaq mümkün deyilsə; ağız demək olar ki, açılmırsa; hərarət yüksəkdir və vəziyyət pisləşir. Bu, infeksiyanın dərin toxumalara yayılmasının əlaməti ola bilər – 103-ə zəng edin.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu stomatoloq və ya stomatoloq-cərrah qoyur. Həkim şikayətlərin nə vaxt başladığını, əvvəllər oxşar epizodların olub-olmadığını, hansı dərmanların qəbul edildiyini soruşur və ağız boşluğunu müayinə edir.
- Stomatoloji baxış – diş əti başlığının vəziyyəti, irin, ağzın açılma dərəcəsi, qarşı tərəfdəki dişin başlığı travmalaşdırıb-travmalaşdırmaması, limfa düyünləri qiymətləndirilir.
- Ortopantomoqramma və ya dişin rentgen şəkli – ağıl dişinin vəziyyətini, onun çıxması üçün yerin olub-olmadığını, sümükdə dəyişiklikləri və qonşu dişin kökünün vəziyyətini göstərir.
- Konusvari şüa KT – mürəkkəb hallarda, xüsusən dişin kökləri alt çənə sinir kanalına yaxın olduqda və çəkilmə planlaşdırılarkən.
- Qanın ümumi analizi – ağır gedişdə, hərarət və ümumi vəziyyətin pisləşməsi zamanı iltihabın şiddətini qiymətləndirmək üçün.
Diaqnoz qoyulduqdan sonra həkim kəskin iltihabın müalicəsi ilə yanaşı, dişin gələcəyi – saxlanılması və ya çəkilməsi – barədə də tövsiyə verir.
Differensial diaqnostikada perikoronarit qonşu dişin kariesi və pulpitindən, tonzillit və udlaq absesindən, gicgah-alt çənə oynağının xəstəliklərindən ayırd edilir.
Ağırlaşmalar
Vaxtında müalicə olunmayan və ya tez-tez təkrarlanan perikoronarit aşağıdakı ağırlaşmalara səbəb ola bilər:
- abses və fleqmona – yumşaq toxumalarda irinli iltihab, üzün və boyunun şişməsi;
- paratonzillyar və udlaqətrafı abses – udqunmanı və nəfəs almanı çətinləşdirə bilər;
- çənənin osteomieliti – sümüyün iltihabı;
- qonşu ikinci azı dişinin kariesi və kökünün zədələnməsi;
- follikulyar kista – yarımçıq çıxmış dişin tacı ətrafında maye ilə dolu boşluq (perikoronaritin özü deyil, problemli ağıl dişinin ağırlaşmasıdır);
- təkrarlanan kəskinləşmələr və xroniki iltihab.
Müalicə
Müalicənin məqsədi kəskin iltihabı aradan qaldırmaq, infeksiyanın yayılmasının qarşısını almaq və sonra təkrarlanmanın səbəbi ilə bağlı qərar verməkdir. Müalicə üsulunu stomatoloq iltihabın şiddətinə və dişin vəziyyətinə görə seçir.
- Yerli müalicə – başlığın altındakı cibin antiseptik məhlulla yuyulması, qida qalıqlarının və ərpin təmizlənməsi; çox vaxt bu, ağrını tez azaldır.
- İrin olduqda – yerli anesteziya altında başlığın kəsilməsi və drenaj, irinin xaric olması üçün şərait yaradılması.
- Dərman müalicəsi – ağrıkəsici və qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, antiseptik ağız yaxalamaları. İnfeksiyanın yayılması əlamətləri, hərarət, limfa düyünlərinin böyüməsi olduqda həkim antibiotiklər təyin edə bilər; onların seçimi və müddəti yalnız həkim tərəfindən müəyyən edilir.
- Kəskin dövr keçdikdən sonra – diş düzgün çıxa bilərsə, diş əti başlığı kəsilib götürülür (operkulektomiya); diş düzgün vəziyyətdə deyilsə, yer çatmırsa və ya iltihab təkrarlanırsa, daha çox ağıl dişinin planlı çəkilməsi tövsiyə olunur.
- Qarşı tərəfdəki dişin korreksiyası – üst ağıl dişi başlığı daim travmalaşdırırsa, bəzən onun da çəkilməsi məsləhət görülür.
Evdə həkimin tövsiyəsi ilə ağzı ilıq duzlu su və ya antiseptik məhlulla yaxalamaq, yumşaq qida yemək, ağız gigiyenasını diqqətlə davam etdirmək, kifayət qədər maye içmək olar. Ağrıyan nahiyəni isitmək, üzə isti kompres qoymaq, ağrıkəsici tableti diş ətinin üzərinə qoymaq (selikli qişanı yandırır), antibiotikləri özbaşına qəbul etmək olmaz. Ağrıkəsicilər əlaməti müvəqqəti azaldır, lakin iltihabın səbəbini aradan qaldırmır – stomatoloqa müraciəti gecikdirmək ağırlaşmalara səbəb ola bilər.
Profilaktika
Perikoronaritin qarşısını almağın əsas yolu ağıl dişləri nahiyəsini təmiz saxlamaq və problemli dişlər barədə vaxtında qərar verməkdir.
- ağıl dişləri nahiyəsinin diqqətlə təmizlənməsi – kiçik başlıqlı fırça, diş arası fırçalar, irriqator;
- yeməkdən sonra ağzın yaxalanması;
- çıxmaqda çətinlik çəkən ağıl dişlərinin vaxtında stomatoloqa göstərilməsi və rentgen müayinəsi;
- təkrarlanan epizodlarda dişin kəskinləşmə olmayan dövrdə planlı çəkilməsi;
- hamiləlik planlaşdırılarkən problemli ağıl dişlərinin əvvəlcədən yoxlanılması;
- siqaretdən imtina, stomatoloqa müntəzəm profilaktik müayinələr.
Bu nahiyədə arabir yaranan yüngül narahatlıq da diqqətsiz qalmamalıdır – erkən mərhələdə müalicə daha sadədir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Stomatoloqa və ya stomatoloq-cərraha. Üzün və boyunun sürətlə şişməsi, nəfəs və udqunma çətinliyi olduqda təcili olaraq çənə-üz cərrahının yardımı lazımdır.
Yadda saxla!
Perikoronarit tez-tez təkrarlanır – səbəb olan ağıl dişi çox vaxt planlı şəkildə çəkilməlidir.
- Ağıl dişi nahiyəsində ağrı və şişkinlik olduqda stomatoloqa müraciət edin.
- Üzə isti kompres qoymayın və antibiotikləri özbaşına qəbul etməyin.
- Üzün şişməsi, udqunma və nəfəs almada çətinlik təcili vəziyyətdir.
- Ağıl dişləri nahiyəsinin gigiyenasına xüsusi diqqət yetirin.
Suallar və cavablar
Həmişə yox. Düzgün çıxan, təmizlənməsi mümkün olan ağıl dişi saxlanıla bilər. Təkrarlanan perikoronarit, qonşu dişin zədələnməsi, kista və ya düzgün olmayan vəziyyət olduqda çəkilməsi tövsiyə olunur.
Bu, iltihabın şiddətindən asılıdır. Çox vaxt əvvəlcə kəskin iltihab aradan qaldırılır, sonra planlı çəkilmə aparılır. Bəzi hallarda həkim dişi dərhal çəkməyi məqsədəuyğun hesab edə bilər.
Antibiotik kəskin infeksiyanı azalda bilər, lakin səbəbi – diş əti başlığı altında cibi – aradan qaldırmır. Yerli müalicə və sonradan dişlə bağlı qərar mütləqdir.
Yüngül iltihab bəzən bir neçə günə azalır, lakin başlığın altındakı cib qaldıqca xəstəlik yenidən kəskinləşir. Hər kəskinləşmə infeksiyanın yayılması riski daşıyır, buna görə əlamətlər azalsa da stomatoloqa müraciət etmək lazımdır.
Hamiləlikdə də stomatoloji yardım mümkündür və lazımdır. Həkim yerli müalicəyə üstünlük verir, dərmanları və anesteziyanı hamiləlik müddətini nəzərə alaraq seçir. Planlı çəkilmə mümkün olduqda doğuşdan sonraya saxlanılır, zərurət olduqda isə daha təhlükəsiz hesab olunan ikinci trimestrdə aparıla bilər.
Həkimin tövsiyələrinə əməl etmək, ilk gün ağzı güclü yaxalamamaq, isti və bərk qidadan, siqaretdən çəkinmək lazımdır. Ağrının bir neçə gündən sonra artması, pis qoxu, hərarət və ya şişkinliyin çoxalması barədə stomatoloqa xəbər vermək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə diş ağrısı: stomatoloji müalicəni təxirə salmaq lazımdırmı?
Hamiləlik diş ağrısını aylarla dözmək üçün səbəb deyil. Müalicəsiz kariyes və infeksiya daha mürəkkəb problemə çevrilə bilər. Amerika…
İstiqamət: Stomatologiya / Ginekologiya
Dişin periodontit müalicəsindən sonra ağrılar
Yəqin ki, stomatoloji klinikaya getməzdən əvvəl prosedurun o qədər də xoş olmayacağından narahat olub qorxu keçirməyən adam yoxdur.…
İstiqamət: Stomatologiya
Diş müalicəsindən sonra diş ətində ağrılar
Diş ətindəki ağrı — istər dartıcı, istər sızıldayıcı, istərsə də deşici olsun — rahat yatmağa, yemək yeməyə və…
İstiqamət: Stomatologiya
Pulpit müalicəsindən sonra diş ağrıyır - niyə və ağrını necə aradan qaldırmalı
Pulpitin müalicəsi proseduru uğurla yerinə yetirildikdən sonra belə - pasiyentlər narahatlıq doğuran xoşagəlməz hisslərlə qarşılaşa bilərlər. Sual yaranır:…
İstiqamət: Stomatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
